સૌને માટે એક અનુકરણીય દાખલો

પોપ તરીકે ત્યાગપત્ર આપીને પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ ઇતિહાસ સર્જ્યો છે. કારણ, એમનાં પહેલાં ૧૪૧૫માં નિવૃત્તિ લેનાર પોપ ગ્રેગોરી બારમા છેલ્લા પોપ હતા. પોપ બેનેડિક્ટ સોળમા વિશે કંઇક લખવાનો વિચાર કરું છું ત્યારે મને લાઓ ત્ઝુનું એક અવતરણ યાદ આવે છે.

“બીજાને જાણવામાં બુદ્ધિ છે.

પોતાને જાણવામાં ખરું જ્ઞાન છે.

બીજા ઉપર કાબૂ મેળવવામાં શક્તિ છે.

પોતાની જાત પર કાબૂ મેળવવામાં ખરી સત્તા છે.”

પોપનો હોદ્દો આજીવન ગણાય છે. છેલ્લાં છસો વર્ષમાં પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાની જેમ કોઈ પોપે નિવૃત્તિ લીધી નહોતી. પરંતુ પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ ફેબ્રુઆરીની ૧૧મીએ પોતાને ચૂંટી કાઢનાર કાર્ડિનલોને પત્ર લખીને ફેબ્રુઆરીની ૨૮મીએ પોપના હોદ્દા પરથી પોતાની નિવૃત્તિની જાહેરાત કરી હતી. સમગ્ર વિશ્વને વિસ્મય પમાડનાર ત્યાગપત્રમાં એમણે લખ્યું કે, “વધેલી ઉંમરને કારણે મારી શક્તિઓ (ઈસુના શિષ્ય) સંત પીતરના ઉત્તરાધિકારી તરીકે યોગ્ય જવાબદારીઓ અદા કરવામાં પૂરતી નથી”. પોપ બેનેડિક્ટની ચૂંટણી એપ્રિલ ૧૯, ૨૦૦૫માં ૭૮ વર્ષની ઉંમરે થઈ હતી.

આખી દુનિયા માટે ખાસ તો ખુરસી-પ્રેમીઓ માટે વડાધર્મગુરુ (પોપ) બેનેડિક્ટ સોળમાએ એક અનુકરણીય દાખલો બેસાડ્યો છે. તેમણે ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩, ૨૮મીએ સાંજે આઠ વાગ્યે (યુરોપિયન સમય મુજબ) ઉંમર અને નબળી તબિયતને કારણે પોતાનો હોદ્દો છોડ્યો છે. દુનિયાભરના એક અબજ વીસ કરોડ (૧.૨ બિલિયન) કૅથલિક ખ્રિસ્તીઓનું આધ્યાત્મિક સર્વોચ્ચ વડપણ અને વૅટિકનની રાજસત્તાનો હોદ્દો છોડવાની ઘટના વિરલમાં વિરલ છે, અસાધારણ છે. ઈસુના પટ્ટ શિષ્ય પીતરના ૨૬૫માં ઉત્તરાધિકારી પોપ બેનેડિક્ટે ફેબ્રુઆરીની નવમીએ પોતાના હોદ્દાનો ત્યાગ કરવાની કરેલી જાહેરાત ખ્રિસ્તીઓ તેમ જ બીજા બધા લોકો માટે પણ આઘાત અને આશ્વર્યજનક હતી.

આ આઘાત અને આશ્વર્યથી મુક્ત રહીને અમુક લોકોએ વડાધર્મગુરુના ત્યાગપત્રના કારણ તરીકે એમના પર કેટલાક આક્ષેપો મૂક્યા છે! બીજાનાં સરાહનીય પગલાંમાં સારું જોઈ કે સારું સમજી ન શકનાર અમુક લોકોનું કહેવું છે કે, પોતાની જવાબદારીથી છટકવા માટે પોતાની સામેના જટિલ પ્રશ્નોથી ભાગવા માટે વડાધર્મગુરુ બેનેડિક્ટે ત્યાગપત્ર આપ્યો છે!

દેખીતી રીતે વડાધર્મગુરુ સામે કેટલાક અટપટા પ્રશ્નો અને પડકારો છે જ. પરંતુ પોતાના ત્યાગપત્રમાં જણાવ્યા મુજબ પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ પોતાની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર કરવાનું શાણપણ દાખવ્યું છે. ઇતિહાસ પુરવાર કરે છે કે, કૅથલિક ખ્રિસ્તી ધર્મસભાના સર્વોચ્ચ હોદ્દા પર રહેનાર વડાધર્મગુરુઓએ હાલના જેવા કે એથીય જટિલ પ્રશ્નો અને સમસ્યાઓનો સામનો કર્યો છે. આખી દુનિયામાંથી પસંદ કરેલા કાર્ડિનલો પાસેથી કે એમના દ્વારા સમસ્ત દુનિયામાંથી પોપ કોઈ પણ ક્ષેત્રના પંડિત્મ અને નિષ્ણાતો સેવા લઈ શકે છે.

પણ ૧.૨ બિલિયન કૅથલિક ખ્રિસ્તીઓને તેમ જ યોગ્ય આગેવાની પૂરી પાડવા માટે યોગ્ય શારીરિક, માનસિક તેમજ બૌદ્ધિક શક્તિઓની ખૂબ જરૂર છે. એટલે પોતાની કથળતી જતી તબિયતને ધ્યાનમાં લઈને પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ પોતાના ત્યાગપત્રમાં જણાવ્યું કે, “ઈશ્વર આગળ ફરી ફરી આત્મનિરીક્ષણ કરીને હું એ તારણ પર આવ્યો છું કે, વધેલી ઉંમરને કારણે મારી નબળી તબિયત સંત પીતરના ઉત્તરાધિકારી તરીકેની સેવા બજાવવા માટે પૂરતી નથી.”

પોપ બેનેડિક્ટની આ સાદી વાતમાં આપણે એમની નિખાલસતા તથા તેમનું ‘ખરું જ્ઞાન’ જોઈ શકીએ. વળી, સ્વાર્થથી મુક્ત રહીને કૅથલિક ધર્મસભાનો સર્વોચ્ચ સત્તાવાળો હોદ્દો છોડવામાં પોપ બેનેડિક્ટે ખુદ પોતાની જાત પર કાબૂ મેળવીને ‘ખરી સત્તા’નું પ્રદર્શન કર્યું છે.

ત્રણેક વર્ષ પહેલાં ૨૦૧૦માં પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ પત્રકાર પીતર સિવાલ્ડને એક મુલાકાતમાં કહ્યું હતું કે, “જો એક પોપને ખ્યાલ આવે કે પોતાના હોદ્દાની જવાબદારીઓ અદા કરવામાં પોતે શારીરિક રીતે, માનસિક રીતે અને આધ્યાત્મિક રીતે સક્ષમ ન હોય તો પોતાના હોદ્દાનો ત્યાગ કરવાનો એમને હક્ક છે અને અમુક પરિસ્થિતિમાં એ ફરજ પણ બને છે.”

સત્યાસી વર્ષની ઉંમરે પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાને પોતાની ક્ષીણ થતી શારીરિક, માનસિક અને બૌદ્ધિક પરિસ્થિતિનો ખ્યાલ આવ્યો. એટલે એમણે ત્યાગપત્રમાં લખ્યું છે તેમ, ઈશ્વર આગળ ખૂબ પ્રાર્થના, ધ્યાનમનન અને આત્મનિરીક્ષણ કર્યા પછી તેમણે પોપના હોદ્દાનો ત્યાગ કરવાનો અસામાન્ય નિર્ણય લીધો છે. પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાના આ અસાધારણ પગલામાં આપણે એમની નમ્રતા, નિખાલસતા અને સચ્ચાઈ જોઈ શકીએ. દુનિયાના ૧.૨ અબજ કૅથલિક ખ્રિસ્તીઓના સર્વોચ્ચ આધ્યાત્મિક અધિકારીના હોદ્દાનો સ્વેચ્છાએ, કોઈ બાહ્ય દબાણ વિના, ત્યાગ કરવાના નિર્ણયમાં અજોડ માનસિક સ્વતંત્રતા અને દિલનું પ્રમાણિકપણું દેખાય છે.

પોપ તરીકેની ચૂંટણી પહેલાં જોસેફ કાર્ડિનલ રાતસિન્ગરે ઈશ્વરવિદ્યાના પ્રખર પંડિત તરીકે અને જર્મનીના મ્યુનિચ અને ફ્રેઇસિંગ વડા ધર્મપ્રાન્તના આર્ચબિશપ (મહાધર્માધ્યક્ષ) તરીકે નામના કેળવી હતી. એમણે એંસીથી વધારે પુસ્તકો લખ્યાં હતાં. પોપ જોન પૉલ બીજાએ કાર્ડિનલ રાતસિન્ગરને કૅથલિક ખ્રિસ્તી ધર્મની શ્રદ્ધાનું પ્રતિપાદન કરનાર સંગઠનના અધ્યક્ષ નીમ્યા હતા.

લોકો એમને ખ્રિસ્તી ધર્મસભાના સિદ્ધાંતોને રૂઢિચુસ્તપણે વળગી રહેનાર આગેવાન ગણતા હતા. એટલે ૨૦૦૫માં પોપ તરીકે કાર્ડિનલ રાતસિન્ગરની ચૂંટણી થઈ ત્યારે અમુક લોકોએ એમની આગેવાની વિશે શંકાકુશંકાઓ સેવી હતી. પરંતુ છેલ્લાં આઠ વર્ષ દરમિયાન પોપના હોદ્દા પર રહીને બેનેડિક્ટ સોળમા સમગ્ર ખ્રિસ્તી આલમને, અને કહો કે આખા વિશ્વને નૈતિક અને આધ્યાત્મિક આગેવાની આપવામાં મોખરે રહ્યા છે.

આઠ વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ ૨૫ દેશોની મુલાકાત લીધી છે. ઈશ્વર પ્રેમસ્વરૂપ (૨૦૦૬), શ્રદ્ધા દ્વારા મુક્તિ (૨૦૦૭) અને સત્યમાં પ્રેમ કે પરોપકાર (૨૦૦૯) જેવા ત્રણ વૈશ્વિક ખતપત્રો દ્વારા પણ તેમણે સમગ્ર ખ્રિસ્તી જગતને અને દુનિયાને બૌદ્ધિક અને આધ્યાત્મિક આગેવાની પૂરી પાડે છે.

એટલું જ નહિ, પણ ઈસુ વિશે એમના ત્રણ દળદાર ગ્રંથો વિશ્વ-વિખ્યાત છે અને દસેક વૈશ્વિક ભાષાઓમાં ત્રણેય પુસ્તકોની લાખો નકલો વેચાઈ છે. એમાં એમણે ૨૦૦૬માં લખેલા ‘નાસરેથના ઈસુ’ ગ્રંથમાં ઈસુના સ્નાનસંસ્કારથી એમના દિવ્યરૂપદર્શન સુધીની વાત છે. બીજો ગ્રંથ ૨૦૧૧માં બહાર પાડ્યો હતો. એમાં ઈસુના યરુશાલેમ મંદિરમાં પ્રવેશ કરવાથી માંડી એમના પુનરુત્થાન સુધીની વાત છે. એમનો ત્રીજો ગ્રંથ (૨૦૧૨) ઈસુના જ્ન્મ અને બાળપણ વિશે છે.

આવાં વિપુલ અને સત્વશીલ લખાણો સાથે પણ પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ ધર્મસભાને ખૂબ સક્ષમ આગેવાની પૂરી પાડી છે. એટલું જ નહી પણ કૅથલિક ખ્રિસ્તીઓ અને ભિન્ન ખ્રિસ્તી સંપ્રદાયો કે મંડળો વચ્ચે સારો સંબંધ બાંધવામાં અને એવા સંબંધોને પોષવામાં પોપ બેનેડિક્ટ સોળમા સક્રિય રહ્યા છે. તેમણે બધા ખ્રિસ્તીઓ વચ્ચે એકતા સ્થાપવા તરફ ખાસ ધ્યાન આપ્યું છે. તેઓ ૨૦૦૬માં ઇસ્તંબુલ જઈને ત્યાંના ઓર્થોડોક્સ ખ્રિસ્તીઓના વડા પેટ્રિઆર્ડ બાર્તોલોમિયુને મળ્યા હતા.

વિવિધ ધર્મો વચ્ચે સમજૂતી અને એખલાસ સ્થાપવા માટે પણ તેઓએ ચોક્કસ પગલાં લીધાં છે. રોમમાં તેમ જ જર્મની અને યુ.એસ.એ.ની મુલાકાત દરમિયાન તે દેશોનાં યહૂદી મંદિરો (સિનેગોગ)માં જઈને ધાર્મિક આગેવાનો સાથે સંવાદ અને પ્રાર્થના કરી હતી. તેમણે ઓર્થોડોક્સ ખ્રિસ્તીઓ તેમ જ ઍન્ગ્લિકન ખ્રિસ્તીઓના વડાઓને રોમ ખાતે ધર્માધ્યક્ષોની પરિષદોમાં સંબોધવા માટે બોલાવ્યા છે.

અંતે, પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ પોપ તરીકે કરેલી છેલ્લી વાતને ધ્યાનમાં લઈએ. ફેબ્રુઆરી ૨૮, ૨૦૧૩મીની સાંજે આઠ વાગ્યે સેન્ટ પીટર્સ પ્રાંગણમાં ભેગા થયેલા હજારો શુભેચ્છકો અને પ્રવાસીઓને સંબોધતાં પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ કહ્યું, “હવે હું પોપ નથી. હું ફક્ત એક યાત્રાળુ છું. આ ધરતી પરની મારી તીર્થયાત્રાના છેલ્લા તબક્કાની હું શરૂઆત કરું છું.” આમ, જનમેદની આગળ પોતાના પોપ તરીકેનો હોદ્દો છોડતાં પહેલાં પોપ બેનેડિક્ટ સોળમાએ નવા પોપની ચૂંટણી માટે રોમમાં ભેગા થયેલા કાર્ડિનલોને પોતાના માટે અને નવા થનાર પોપ માટે પ્રાર્થના કરવાની વિનંતી કરી હતી અને તેમને વચન આપ્યું હતું કે, પોતે પોતાના ઉત્તરાધિકારી પોપની આમન્યા રાખશે અને તેમની આજ્ઞાધીનતામાં રહેશે.

આજે દુનિયાની અમૂલ્ય જાહેર સેવા બાદ નિવૃત્તિ લેનાર પૂર્વ પોપ બેનેડિક્ટ સોળમા જેવા આગેવાનો અને નેતાઓની જરૂર છે કે, જેઓ પોતાની ક્ષીણ થતી શક્તિઓનો એકરાર કરે અને પોતાના ઉત્તરાધિકારીની આમન્યા રાખીને તેમને બિનશરતી પ્રેમ અને ટેકો જાહેર કરે.

#

Changed on: 16-02-2020

Next Change: 01-03-2020

© Fr Varghese Paul, SJ – 2020

 

 

JOURNALISM IN INDIA TODAY

Journalism in India today is a great challenge because the socio-religious and political ambience in the country is worse than ever. Mob lynching has been wide spread in India since 2014. Organized mob target someone mostly Muslims and kill him in public view spreading terror among the minorities and Dalit people who are outside the caste category. For instance, 24 year old Tabrez Ansari was mob lynched in June 2019 just a day after his marriage. The police took the much wounded Tabrez to the police station as a rober refusing his young wife and his uncle permission to take him to a hospital. He was tied to pole and the attackers mercilessly beat him with sticks and rods for a long time forcing him to say, “Jai Shree Ram”. He died in police custody on the 4th day without getting any medical treatment!

A website news says that “According to a Reuters report, a total of 63 cow vigilante attacks had occurred in India between 2010 and mid 2017, mostly since the Modi government came to power in 2014”. Quint web site news says that from 2015 to the end of 2019 a total of 113 persons were killed in mob lynching in different parts of (North) India.

Social and human right activists and anyone else standing for human rights like advocates, writers, professors and students are labeled as Maoists and terrorists and are put into jail on false charges or cooked up cases against them. Those IAS and IPS officers like Kannan Gopinathan, Sanjiv Bhatt and R B Sreekumar who protested or refused to carry out illegal orders by government Ministers and other senior officers are harassed to the maximum with false cases and imprisonment.

In spite of these frightening situations some of those who dare to express themselves in public are murdered. Rationalist Narendra Dabolkar, Educationist Prof. M M Kulburgi, activist Comrade Govint Pansare and journalist-editor Gauri Lankesh are few who were killed for their public stand. These examples show that the murderers are trying to put fear into journalists, writers and intellectuals. What makes the situation worse is that the murderers are hardly caught and punished! There has been news that some of the persons involved in mob lynching have been publically honoured!

The new Citizenship Amendment Act (CAA) has resulted in country-wide protests mostly led by university students and ordinary people. Some politicians have also criticized the Act as well as the earlier National Population Register (NPR) and National Register of Citizens (NRC). The front page report in The Indian Express (Ahmedabad edition) dated January 13, 2020 says: “Stating that the Citizenship (Amendment) Act (CAA), National Population Register (NPR) and National Register of Citizens (NRC) cannot be ‘segregated’ from one another or viewed in ‘isolation’, Madhya Pradesh Chief Minister Kamal Nath said on Sunday that his government would not ‘execute’ anything which ‘divides society or has the potential to divide’.”

The same news report further says, “The Left Government in Kerala and the Trinamool Congress Government in West Bengal have already decided not to carry out the NPR exercise in their states.” In this kind of conflicting situations, for instances, between the Centre and State Governments journalists have to do a tight-robe walking as s/he need to research the background of the available information and facts and be well informed.

In this socio-political and communal situation in India today what are the challenges facing journalists and writers? Here I would like to list four outstanding challenges. First, ability to recognize and stand by truth; second, fearlessness and courage to work with professional competence,  third, discernment to distinguish good from evil and the moral fortitude to stand by the truth and fourth, constant watchfulness against fake news.

First, ability to recognize and stand by the truth. There are self-seeking and interested people manipulating the truth and misleading journalists. Such situation calls for thorough professionalism in reporting and writing. Here I am reminded of a case which I studied. There was front-page news in The Indian Express (Ahmedabad Edition) dated October 18 and 19, 2017. According to the reports an 11 year old girl Santoshi by name died due to hunger.

The report said that the girl died in the previous month as there was nothing in her house to eat or drink. Her mother Koyali Devi and her elder sister used to go to the forest and collect firewood and sell it for Rs.40/= or Rs.50/= a bundle or they worked as daily wage labourers whenever there were work for them. But for more than a week no one in her house got enough to eat. As Koyali Devi said, before Santoshi died she was crying for rice-water but there was nothing in the house to quench her thirst and hunger. This news was brought out by an activist news reporter of The Indian Express, Prasant Pande.

When Prasant Pande got the news published, the government authorities and medical personnel were saying that Santoshi died of Maleria and not of hanger! But her mother Koyali Devi told Prasant Pande that no government officials or medical persons visited her hut or even the village. After Prasant Pande’s report the Chief Minister of Jharkhand Mr Ragubar Das ordered to give Santoshi’s family Rs.50,000/= as an immediate relief and also ordered an enquiry. Through Prasant Pande the words of Jesus proved true: “Whatever is hidden away will be brought out into the open, and whatever is covered up will be uncovered” (Mk 4: 22).

When politicians and government officials fail in their duties they look for excuses and even outright lies. A journalist has to be alert to know the truth and report the truth, even unpleasant truth fearlessly. As happens often, when poor people die in India due to hunger or exposed to severe winter cold or unbearable summer heat, it is mostly due to the negligence of concerned government authorities and officials.

Second, fearlessness and fortitude to work as professional journalists and writers. It is important that a journalist should be thoroughly professional in his/her chosen field of journalism. When a journalist is expert in his/her field then s/he is not easily manipulated. S/he can do a professional work without succumbing to outside pressures like bribe and other allurement and even threat to life.

The Managing Editor of NDTV (Hindi) Ravis Kumar is an outstanding example of fearless journalism. He has proved that he can withstand any and every type of allurements and threats. He has received many threats to his life from extremists belonging to certain political party. Ravis Kumar has won many national and international awards including Ramon Magsaysay Award in 2019 for his fearless and professional works in journalism. There are also journalists who paid with their life for their courageous reporting. For instance, the journalist, who exposed Dera Sacha Sauda chief Gurmeet Ram Rahim Singh, was murdered in Sirsa in Haryana after he published a story about the alleged sexual exploitation of women by the chief.

Third, the power of discernment to distinguish the good from evil, the truth from untruth. In reporting and writing a journalist is called to discern constantly. S/he has to decide what to write, how to write and what not to write. Even in writing a report s/he has to discern and chose facts and information for taking in and leaving out. This is very important when a journalist is writing on communal issues.

In the beginning of anti-Muslim communal clashes in Gujarat in 2002 I wrote in my column in daily “Samabhav” that there was an attempted pogrom against the Muslims. The editor cancelled the paragraph referring to pogrom from my article. But I repeated the same thing in a seminar talk in a youth camp and I was challenged by some of the youth. I told them that in my article I had mentioned “an attempted pogrom against the Muslims in Gujarat. But subsequent developments go to prove that there was real pogrom against the Muslims. For, pogrom is organized violence and massacre against a group of people, Religion or race.”

Once a woman reader of my weekly newspaper column asked me, “Father Varghese, are you not afraid of writing such and such things? Don’t you read about the murder of RTI activists and police encounter killing?” I told her that I am not afraid of death; I am prepared to embrace death when it comes. I am not afraid of anyone except offending God. “But Father, please take care”, was her response.

In all writings, discernment is called for. In the beginning of my writing profession I have decided that I will write about persons only if I have love and concern for the concerned persons. I do not allow hatred and vengeance in my writings. I believe what St Augustine of Hippo said: “Love, and do what you will.” When there is love in the heart that person will not write anything harmful and hateful for others.

Fourth, constant watchfulness against fake news. Fake news is not genuine news but cooked up stories like a mixture truth and untruth or even outright lies. Pope Francis has given the example of Satan deceiving the woman in Eden Garden.  Eve was tempted by the devil to eat the prohibited fruit as something very desirable.

Today fake news are wide spread in all media like print, broadcast and social communication calling journalists to be constant vigilance against them. In fake news self-seeking persons or interested parties want to influence people to their side mixing facts with falsehood or even outright lies. Fake news is like ravenous wolf in sheep’s clothing. We know that fake news is never genuine news. Our efforts should be to distinguish between genuine news from fake news and alert media users and others against fake news.

A telling example of fake news is two books: (1) Harvest of Hate by Michael Parker and (2) A Fact File Report by Fact Finding Teams by Branon Parker. As journalist-author Anto Akkara has written about them that both the books are by ghost writers and both have almost the same content. He proves conclusively that like the two ghost authors and their two books are fake.  In a way, the two books are imitation of an earlier book Harvest of Hate by two well known personalities Swami Agnivesh and Valson Thambu. It is well studied book about the 2002 Gujarat pogrom against the Muslims.

Finally, let me say that journalism today in India and in the world has become a very dangerous profession.  “Journalism – one of the world’s most dangerous professions” was the headline of a report by UNO in 2012. According to a list published in Wikipedia 20 journalists have been murdered from 2014 to 2018 in India. (https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_journalists_killed_in_India).  An international news agency NBC News writes that around the world at least 63 journalists were murdered in 2018; and India is included among the five deadliest countries in the world for journalists!

These facts and figures should not frighten us as we have Jesus Christ as our model, who never deviated from the mission which his Father has entrusted to him. So let us face our challenges in the field of journalism in India today with prudence and courage as Jesus did in his mission to the end.

#

Changed on: 16-02-2020

Next Change: 01-03-2020

© Fr Varghese Paul, SJ – 2020

 

નીતિ અને નિયમ મારા માટે શું કરી શકે?

હું માનું છું કે, નીતિનાં મૂળ માણસના અંત:કરણમાં પડેલાં છે. માણસ પોતાના અંત:કરણમાં પોતાના ઈશ્વર કે ભગવાન સાથે એકલો હોય છે. કાયદાકાનૂનના મૂળમાં માણસ છે, માણસનો નિર્ણય છે. સામાન્ય રીતે સ્ત્રી-પુરુષો ચર્ચાવિચારણા કરીને (નાગરિક) નિયમ બનાવે છે.

નીતિ અને નૈતિકના મૂળભૂત ખ્યાલો દરેક માણસના અંત:કરણમાં હોય છે. માણસના અંત:કરણમાં રહેલા મૂળભૂત ખ્યાલોને વિકસાવવાની જવાબદારી દરેક માણસની પોતાની હોય છે. એ રીતે માણસ ધાર્મિક રીતે માન્ય હોય અને સામાજિક રીતે સ્વીકાર્ય હોય એવી વિવેકબુદ્ધિને ઘડે છે, આચારવિચારને અપનાવે છે. માણસનું અંત:કરણ, અંત:કરણના મૂળભૂત ખ્યાલો, એની વિવેકબુદ્ધિ – બધું માણસની આંતરિક બાબત છે. તો બીજી બાજુ નિયમ કે કાયદાકાનૂન આંતરિક નહિ પણ બાહ્ય બાબત છે. કાયદાકાનૂન એક માણસને સામાજિક પ્રાણી તરીકે બીજા બધા માણસો અને સમગ્ર પર્યાવરણ સાથે વર્તવા યોગ્ય માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે; એના વાણીવર્તનને નિયંત્રિત કરે છે.

માણસ ઇચ્છે તો નિયમ કે કાયદાકાનૂનથી દૂર જઈ શકે છે.  માણસ માનવસર્જિત નિયમોથી મુક્ત બની શકે છે. પરંતુ કોઈ માણસ નીતિથી એટલે અંત:કરણથી મુક્ત થઈ શકે નહી. માણસમાં જીવન છે ત્યાં સુધી તેણે અંત:કરણને એટલે અંતરાત્માના અવાજને હોંકારો ભરવો પડશે.

હિમાલયની કોઈ ગુફામાં દુનિયાથી અલિપ્ત થઈને કોઈ સાધુસંત એકલાઅટૂલા જીવતા હોય, તો તેવા સાધુસંતને દુનિયાના કોઈ નિયમ લાગુ ન પડે. તે બધા કાયદાકાનૂનથી મુક્ત છે. પરંતુ નીતિ, અંત:કરણ કે અંતરાત્માના અવાજથી તે ક્યાંય દૂર ભાગી ન શકે. તે જ્યાં હોય ત્યાં, હા, તેનામાં જ તેનું અંત:કરણ છે.

આધુનિક માણસ પાસે નીતિ અને નિયમને લગતો એક ચોક્ક્સ દાખલો છે અમેરિકન નિબંધકાર અને કવિ હેન્રી ડેવિડ થોરો (૧૮૧૭-૬૨). તેમણે પોતાના કુટુંબ અને સમાજથી દૂર ગીચ વનમાં એક નદી કિનારે એકલાઅટૂલા રહેવાનો સફળ અખતરો કર્યો. એનું પરિણામ છે એમનું પુસ્તક ‘વાલ્ડન’ એટલે ‘જંગલમાંનું જીવન’.

ફિલસૂફ ફ્રેડ્રિક નિત્શેની એક જાણીતી ઉક્તિ છે કે, “સત્તાઓને નાબૂદ કરવામાં આવી છે, સામાન્ય માણસની નૈતિકતાનો વિજય થયો છે.” મતલબ છે કે, સત્તા ન હોય, કાયદાકાનૂન બતાવનાર કોઈ અધિકારી ન હોય, ત્યારે માણસે ખુદ પોતાની નૈતિકતાને આધારે જીવવાનું હોય છે. નૈતિકતા માણસના સ્વભાવને સ્પર્શે છે. અંગત આચારવિચારને સ્પર્શે છે.  કોઈ એક માણસનાં નૈતિક આચારવિચાર કે વાણીવર્તનને આધારે આપણે કહીએ છીએ કે, “તે સારો માણસ છે” કે “તે ખરાબ માણસ છે.”

ચર્ચાવિચારણા કર્યા પછી માણસે ઘડેલા નિયમ કે કાયદાકાનૂન માણસના અંત:કરણમાં રહેલી નીતિનો ખ્યાલ કે નૈતિક નિયમથી ખૂબ ભિન્ન છે. કારણ, નીતિનો ખ્યાલ કે નૈતિક નિયમ દરેક માણસના અંત:કરણમાં હોય છે. ભગવાનમાં શ્રદ્ધા ધરાવનાર વ્યક્તિ તરીકે હું માનું છું કે, ઈશ્વરે દરેક માણસના અંત:કરણમાં નીતિ કે નૈતિકતાનો ખ્યાલ એના મૂળરૂપમાં રોપ્યો છે. કાયદાકાનૂન તો સત્તામાં હોય એવા કોઈ માણસે કે માણસોએ બનાવેલી બાબત છે. એમાં સત્તામાં રહીને કાયદાકાનૂન ઘડનાર કુટુંબનો વડીલ હોય, રાજ્યનો રાજા હોય કે લોકશાહીમાં ચૂંટાયેલા સાંસદો હોય. સત્તામાં બિરાજમાન લોકો ઘણુંખરું પોતાની સત્તા હેઠળના સૌ માણસોની ભલાઈ માટે નિયમ ઘડે છે અને એનો અમલ કરે ને કરાવે છે.

પોતાના અંત:કરણને અનુસરીને એટલે પોતાના અંતરાત્માના અવાજને અનુસરીને જીવનાર માણસ સુખી છે. તેઓ માનસિક શાંતિ અનુભવે છે. એમનાં મૂલ્યો અને આદર્શો તેમ જ તેમના આચારવિચાર તેમના અંતરાત્માના અવાજને આધીન રહે છે. ભલે, બાહ્ય રીતે તેમને દુ:ખ પડતું હોય, તેમની સતામણી કરવામાં આવે, તોપણ તેઓ આંતરિક રીતે આનંદ અનુભવે છે.

પોતાના આંતરિક અવાજને અનુસરવાના આનંદમાં તેમના પર કરવામાં આવતા અત્યાચારો અને શારીરિક યાતનાઓ તેઓ ખુશીથી વેઠી શકે છે. કારણ, તેઓ પ્રભુ ઈસુ અને ભગવાન બુદ્ધે ચીંધેલા માર્ગે અક્રોધથી ક્રોધને જીતી શકે છે, ભલાઈથી બૂરાઈને જીતી શકે છે, શત્રુ ઉપર પ્રેમ રાખી શકે છે, રંજાડનાર માટે દુઆ માગી શકે છે.

એથી ઊલટું, બીજાને ખુશ કરવા માટે કે કોઈ બાહ્ય દુ:ખોથી અને સતામણીથી બચવા માટે પોતાના અંત:કરણને છેતરતા હોય, કે અંતરાત્માના અવાજ સાથે વિશ્વાસઘાત કરતા હોય, તો તેવા માણસો દિલની શાંતિ અનુભવી શકતા નથી. જાણીજોઈને કરેલી છેતરપિંડી અને વિશ્વાસઘાત માણસને કદાચ બાહ્ય લાભ મેળવી આપશે. પરંતુ એના અંતરાત્માનો અવાજ એને જોડામાં પેસી ગયેલી કાંકરીની જેમ સતત ખટકશે. મનદુ:ખ એને ઘેરી વળશે. ‘મેં ખોટું કર્યું, ‘મેં વિશ્વાસઘાત કર્યો’, એવા વિચારથી માણસ હેરાનપરેશાન થશે. અંત:કરણની વિરુદ્ધ જનાર આવા માણસો કદી શાંતિથી ઊંઘી ન શકે. જે માણસનું અંત:કરણ પવિત્ર છે, જે માણસ પોતાના અંતરાત્માના અવાજને અનુસરે છે તેઓ ગમે તે વિકટ પરિસ્થિતિમાં આંતરિક શાંતિ અનુભવશે, માનસિક સુખથી જીવી શકશે.

છેલ્લે હું માનું છું કે, માનવસર્જિત બધા કાયદાકાનૂનો માણસની નીતિ કે નૈતિકતાને અનુરૂપ હોવા જોઈએ. નીતિ અને નિયમ વચ્ચેનો સુમેળ માણસને સુખ અને શાંતિ બક્ષે છે.

#

Changed on: 01-02-2020

Next Change: 16-02-2020

© Fr Varghese Paul, SJ – 2020

 

 

RELIGION AND ECOLOGY

International Conference and Poetry Festival

Post Graduate Department of English, Berhampur University, Odisha

In Collaboration with the

Indian English Writers, Editors and Critics (GIEWEC) on

Environment and Culture in the Anthropocene

Dec. 1 & 2, 2019

This paper on Religion and Ecology is very much related to the conference Theme: ‘Environment and Culture in the Anthropocene’. The Bible says that God created human beings in his likeness and resemblance and entrusted them the stewardship of the creation. Anthropologists claim that human beings first inhabited Africa and then, through migration, populated all continents over thousands of years in pre-history. This paper on Religion and Ecology, however, deals with the contemporary times.

As defined in Oxford Dictionary & Thesaurus, religion means a “belief in super human controlling power especially in personal God or gods”. Similarly, ecology means “study of relations of organisms to one another and their surroundings.” Likewise, Anthropocene, as noted in the concept paper, indicates a “new geological epoch human on earth find themselves [in]” and that today it has become “an umbrella term for human induced climate crisis involving nature and culture.”

   Human beings created in God’s own image are the stewards of the entire creation. Hence comes the importance of Anthropocene.  Google Dictionary defines Anthropocene as, “the current geological age, viewed as the period during which human activity has been the dominant influence on climate and the environment”. Some scientists say that human activity has been the dominant influence on environment and climate from the beginning of the industrial revolution.

Human beings and creation are composed of five basic elements of earth, water, fire, air, and space. The right proportion of the five elements in a human body makes the person healthy and robust. Such a person is considered hale and hearty. The same is also true of the environment. For instance, the German Zoologist Ernst Haeckel says, “The balance of the whole creation is maintained by right combination of all its components.”

Some 300 years ago, the environment was also “hale and hearty” in its own way. However, human beings began to interfere with the environment on a big scale from the beginning of industrial revolution that began in England and spread around the whole world. Consequently, human interference with the environment increased to the detriment of Mother Earth. More specifically, India also increasingly became industrialized after the independence thereby unbalancing its atmosphere.

Nature protects the earth with the cover of what is called “ozone air”. Ozone protects the earth as a shield against the ultraviolet and infrared rays of the sun. Ozone’s protection of the earth is like a greenhouse effect.

Dr Jose Mathew Vayalil, S.J. expertly discusses the greenhouse effect in his book THE GREEN MODEL OF THE CHURCH. Vayalil notes that “The Greenhouse effect was discovered by Joseph Fourier, a French Physicist in 1824. He theorized in 1927 that the earth’s atmosphere acts like the glass of a plant breeder’s hot house. In a greenhouse the incoming UV radiation easily passes through the glass walls of the greenhouse and is absorbed by the plants and hard surfaces inside. Weaker infrared (IR) radiation inside the green house has difficulty passing through the glass walls and is trapped inside thus warming the green house.”(1)

Scientists, like ecologists and environmentalists, have been warning the dangers of affecting the ozone cover. During the last few decades, many world leaders have also raised a serious concern over the depletion of the ozone cover and have searched for solutions. Today the whole world has become aware of the environmental problems because everyone experiences climate change, tsunamis, earth quakes, droughts, floods, and other natural disasters.

Religion has played, and continues to play, a significant role in human lives. The Homo sapiens must have started worshipping Nature or certain powers of nature long ago. Acknowledged or not, the Creator God has been leading human beings to, what Paleontologist, Philosopher-Theologian Pierre Teilhard Chardin (1881-1955) calls, “Omega Point”. The Jesuit priest Chardin coined the term ‘Omega Point’ to assert that everything in the universe is destined to reach its final point, the divine destiny, Jesus Christ. “The Omega Point is a spiritual belief that everything is fated to spiral towards a final point of divine unification”. (2) The Bible also says that everything was created through Jesus Christ.

Further, Chardin argued that Omega Point resembles the Christian ‘Logos’, namely, Christ who draws all people and things to himself. Whether we agree with Teilhard Chardin’s theory or not, it helps us to look at the Creation with respect and love. Respecting and loving the creation can lead us to refrain from misusing and polluting the earth. All the same, the rampant environmental destruction proves that the human beings have failed to love and respect Mother Earth in the Anthropocene.

In a message to the World Day of Peace on January 1, 2010, Pope Benedict XVI said, “If you want cultivate Peace, protect the Creation”. Today the world has become aware that, instead of protecting the creation, selfish human beings are destroying the environment and creation out of greed.

Pope Francis in his Encyclical letter LAUDATO SI’, published in 2015, reminds us that the destruction of environment is an extremely serious matter. Pope Francis writes, “The destruction of the human environment is extremely serious, not only because God has entrusted the world to us men and women, but because human life itself is a gift, which must be defended from various terms of debasement. Every effort to protect and improve our world entails profound changes in life styles, models of production and consumption, and the established structures of power which today govern the society.”(3)

In a misunderstanding or misinterpretation of the creation story in the Bible (see Genesis, chapters 1 & 2), human beings were considered the master of the whole creation. For, the Bible says, “They will have power over the fish, the birds, and all animals, domestic and wild” (Genesis 1: 26). But now the biblical scholars interpret human beings’ power over creation as stewardship over the creation.  So the Ecologist Theologian Dr. Vayalil Jose Mathew, SJ says, “The status of the Homo sapiens is brought down from the pinnacle of creation to an ordinary member of the earth community.”(4) In his book The Green Model of the Church, Vayalil quotes the American professor in biology Barry Commoner, who proposed Four Laws of Ecology. One of Commoner’s lasting legacies is his four laws of ecology. They are the following:

  1. “Everything is connected to everything else. There is one ecosphere for all living organisms and what effects one, affects all.
  2. “Everything must go somewhere. There is no “waste” in nature and there is no “away” to which things can be thrown.
  3. “Nature knows best. Humankind has fashioned technology to improve upon nature, but such change in natural system is, says Commoner, ‘likely to be detrimental to that system.’
  4. “There is no such thing as a free lunch. Everything comes from something. There’s no such thing as spontaneous existence.

“His philosophy influenced many to use ecology as a political agenda.”(5)

Dr Commoner, also a professor in George Washington University, St Louis, USA, was a prominent figure on environmental issues in the 1960s-1990s. TIME magazine featured him on its cover in February 2, 1970 describing him as both an environmental ecologist and an activist. In an online article written by Simon Butler, entitled ‘Barry Commoner: Scientist, activist radical ecologist’, the writer describes Dr Commoner as “the greatest environmentalist of the 20th century”.

Dr Commoner’s contribution in creating awareness about ecological and environmental destruction is outstanding to say the least. Let me quote again from Butler’s article, dated October 4, 2012. A week after Commoner’s death, Butler writes:

Over several decades, he also took part in many grassroots environmental campaigns. His research into the health impacts of atmospheric nuclear testing is credited with leading to the 1963 international treaty that banned it. He repeatedly spoke out for the most common victims of industrial pollution: poor, Black and working class communities.

But he combined this activity with a radical argument about the root cause of ecological crisis, which he said was a system of production based on private profit instead of ecological and human need. Commoner said in his 1971 book The Closing Circle: ‘We are in an environmental crisis because the means by which we use the ecosphere to produce wealth are destructive of the ecosphere itself. The present system of production is self-destructive; the present course of human civilization is suicidal.(6)

I am sure most ecological scientists and concerned religious leaders will agree with Barry Commoner’s view that “the present system of production is self-destructive; the present course of human civilization is suicidal.”

This same view is upheld in an important document which Thomson Gale has quoted in his research paper on “Ecology and Religion: An Overview” published in Encyclopedia of Religion. Gale writes that the document “World Scientists’ Warning to Humanity” was produced by the union of concerned scientists in 1992 and was signed by more 2000 scientists, including over 200 Nobel laureates. The document says,

Human beings and the natural world are on a collision course.… Human activities inflict harsh and often irreversible damage on the environment and on critical resources. If not checked, many of our current practices put at risk the future that we wish for human society and the plant and animal kingdoms, and may so alter the living world that it will be unable to sustain life in the manner that we know. Fundamental changes are urgent if we are to avoid the collision our present course will bring about.(7)

 

The echoes of this view are also heard in a very recent document on environment and ecology in Pope Francis’ encyclical letter LAUDATO SI’ On Care For Our Common Home. This official document of Pope Francis published on 24 May 2015 is, according to me, his most comprehensive teaching on environment and ecology from humanistic/religious point of view. In the encyclical, Pope Francis challenges every person to get involved in the care of mother earth and change one’s lifestyle to protect and preserve the environment for the coming generations. Urging that “We require a new and universal solidarity”, Pope Francis declares that the destruction of environment is a moral issue, which concerns everyone”.(8)

Pope Francis says that universal solidarity is called for because “everything in the world is connected”. We are connected with all creation in the ecological web of life. Christians beyond the Christian Religion believe in the biblical expression of “the Kingdom of God”, where everyone shares in human nature as brothers and sisters of the one human family of God – the Father of all. Are we aware of the biblical concept of three fundamental and closely intertwined relationships: with God, with neighbour and with the earth. As LAUDATO SI’ points out, we need to recognize that “Each creature has its own purpose. None is superfluous. The entire material universe speaks of God’s love, his boundless affection for us.”(9)

As mentioned in my review article on LAUDATO SI’ in WRITERS EDITORS CRITICS, “Pope Francis decries an excessive anthropocentrism as it stands ‘in the way of shared understanding and of any effort to strengthen social bonds’. So he says, ‘When we fail to acknowledge as part of reality the worth of a poor person, a human embryo, a person with disabilities – to offer just a few examples – becomes difficult to hear the cry of nature itself; everything is connected’.”(10)

Over the years, many international meetings and seminars have been held on the dangers of ecology and environment as well as decision and resolutions have been taken, but the latter’s implementation has lacked force and political will. In this context again, Pope Francis’ words in LAUDATO SI’ are significant: “Enforceable international agreements are needed since local authorities are not always capable of effective intervention.”(11) Will the world community pay heed to Pope Francis?

Thomson Gale in his article “Ecology And Religion: An Overview” writes about an Islamic scholar Seyyed Hossein Nasr’s contribution to Islamic community in creating awareness of environmental crisis. Gale writes, “Nasr has been the leading spokesperson in the Islamic community for drawing attention to the seriousness of the environmental crisis as well as the need for a revival of the cosmological basis of religions where humans are seen as a microcosm of the macrocosm of the universe”(12). In the same paper, Gale also refers to “The Islamic Foundation for Ecology and Environmental Sciences (IFEES), based in England, that has from its beginnings in 1984 established itself as a leader in environmental conservation and activism in Islamic settings.”(13)

Gale’s certain other observations remain crucial even in our context. For instance, he writes:

The responses of religions to the global environmental crisis were slow at first but they have been steadily growing since the latter part of the twentieth century. Several years after the first United Nations Conference on Environment and Development, in Stockholm in 1972, some of the Christian churches began to address the growing environmental and social challenges. At the fifth Assembly of the World Council of Churches (WCC) in Nairobi in 1975, there was a call to establish the conditions for a ‘just, participatory, and sustainable [global] society.’ In 1979 a follow-up WCC conference was held at Massachusetts Institute of Technology on ‘Faith, Science, and the Future.’ This conference issued a call for a new biblical interpretation of nature and of human dominion. Moreover, there was recognition of the critical need to create the conditions for ecologically sustainable societies for a viable planetary future. The 1983 Vancouver Assembly of the WCC revised the theme of the Nairobi conference to include ‘Justice, Peace, and the Integrity of Creation.’ The 1991 WCC Canberra conference expanded on these ideas with the theme of the ‘Holy Spirit Renewing the Whole of Creation.’ After Canberra, the WCC theme for mission in society became ‘Theology of Life.’ This has brought theological reflection to bear on environmental destruction and social inequities resulting from economic globalization. In 1992, at the time of the UN Earth Summit in Rio de Janeiro, the WCC facilitated a gathering of Christian leaders that issued a ‘Letter to the Churches,’ calling for attention to pressing eco-justice concerns facing the planet. Principles of eco-justice that have had growing support in the last decade include: solidarity with other people and all creatures, ecological sustainability, sufficiency as a standard of distributive justice, and socially just participation in decisions for the common good.(14)

Some years ago, I attended the Annual Day function at Mount Carmel High School in Ahmedabad, Gujarat. The girls put up a variety of programmes about environmental crisis and the means to protect the environment. However, the most impressive feature of the event for me was an oath taken by all students at the end of the programme. It said, “We take an oath today that we will always take care and protect our continent. We will not do harm in any way in words or deeds nor we put environment in danger.  We will altogether care for our mother earth. Thus we will enjoy here a healthy long life of prosperity.”(15)

Finally, I conclude with a quotation from the message of Pope Francis on the 5th World Day of Prayer for Care of Creation 1 September 2019.

In effect, we have forgotten who we are: creatures made in the image of God (cf. Gen 1:27) and called to dwell as brothers and sisters in a common home. We were created not to be tyrants, but to be at the heart of a network of life made up of millions of species lovingly joined together for us by our Creator. Now is the time to rediscover our vocation as children of God, brothers and sisters, and stewards of creation. Now is the time to repent, to be converted and to return to our roots. We are beloved creatures of God, who in his goodness calls us to love life and live it in communion with the rest of creation….

“This too is a season for undertaking prophetic actions. Many young people all over the world are making their voices heard and calling for courageous decisions. They feel let down by too many unfulfilled promises, by commitments made and then ignored for selfish interests or out of expediency. The young remind us that the earth is not a possession to be squandered, but an inheritance to be handed down. They remind us that hope for tomorrow is not a noble sentiment, but a task calling for concrete actions here and now. We owe them real answers, not empty words, actions not illusions.(16)

 

Pope Francis’ words succinctly express the gist of my paper and encourage us to prepare for decisive action to protect the Mother Earth for a better tomorrow.

 

FOOTNOTES

 

 

#

Changed on: 01-02-2020

Next Change: 16-02-2020

© Fr Varghese Paul, SJ – 2020