માનવધર્મના પ્રણેતા પોપ ફ્રાન્સિસ

આજે સમગ્ર દુનિયામાં સૌથી વધારે પ્રખ્યાત માણસ કોણ છે? આ પ્રશ્ન લઈને આખા વિશ્વમાં મોજણી કરવામાં આવે તો મને ખાતરી છે કે, સૌથી વધારે લોકો એક જ નામ પસંદ કરશે. તે નામ છે પોપ ફ્રાન્સિસ. તેમના ટિ્વટ્ટર અકાઉન્ટ (@pontifex_in)માં એક અહેવાલ મુજબ ૩૫૦ લાખ અનુયાયીઓ છે. જે દુનિયાભરમાં કોઈ પણ આગેવાન કરતાં સૌથી વધારે છે.

આમ તો પોપ ફ્રાન્સિસ દુનિયાભરના 1.200,000,000 (1.2 billion) કૅથલિક ખ્રિસ્તીઓના આધ્યાત્મિક વડા છે. પરંતુ છેલ્લા ચારેક વર્ષની પોપ ફ્રાન્સિસની આગેવાની પૂરવાર કરે છે કે, એમને માટે ખ્રિસ્તીધર્મનો કે કોઈ પણ ધર્મનો વાડો નથી. વિશ્વભરમાં લોકો એમને માનવધર્મના પ્રણેતા તરીકે પોંખે છે.

માનવધર્મના પ્રણેતા તરીકે પોપ ફ્રાન્સિસમાં આપણે કેટલાંક વિશિષ્ટ ગુણો ખાસ જોઈ શકીએ. અહીં હું પાંચેક ગુણોની વાત કરવા ઇચ્છું છું. એક, પોપ ફ્રાન્સિસનું સાદગીભર્યું જીવન તથા ઉચ્ચ વિચાર; બે, ગરીબો માટેની એમની પરવા અને કાળજી; ત્રણ, શાંતિના દૂત તરીકેનો એમનો ફાળો; ચાર, પર્યાવરણનું પ્રદૂષણ અને અસમાનતા જેવા વૈશ્વિક પ્રશ્નોનો પોપ ફ્રાન્સિસની સભાનતા; અને પાંચ, અપ્રમાણિકતા અને અનૈતિકતા સામે સુધારાનાં હિંમતભર્યાં પગલાં.

એક, પોપ ફ્રાન્સિસનું સાદગીભર્યાં જીવન અને ઉચ્ચ વિચાર. જયારે ૧૩ માર્ચ ૨૦૧૩માં કાર્ડિનલ જોર્જ બરગોલિયાની વડાધર્મગુરુ તરીકે વરણી થઈ ત્યારે તેમણે સાદગીભર્યાં જીવન અને ઉચ્ચ વિચાર માટે જાણીતા સંત ફ્રાન્સિસનું નામ ધારણ કર્યું. વળી, વૅટિકન ખાતે પોપ માટેના રાજમહેલમાં રહેવાને બદલે તેઓ એક ગેસ્ટ હાઉસ (મહેમાનોનું ઘર) પોતાના રહેઠાણ તરીકે પસંદ કરીને રહેવા લાગ્યા. પોતાની ચૂટણી થઈ ત્યારે પોપ ફ્રાન્સિસ વૅટિકનના વિશાળ પટાંગણમાં વડાધર્મગુરુના પ્રથમ દર્શન માટે ભેગા મળેલા લાખો લોકોને આશીર્વાદ આપવાને બદલે સૌપ્રથમ નતમસ્તકે લોકોની પ્રાર્થના અને આશીર્વાદ માગ્યાં. પછી સૌને આત્મીયતાથી “મારાં ભાઈઓ અને બહેનો”નું સંબોધન કરીને તેમને આશીર્વાદ આપ્યા. વડાધર્મગુરુ તરીકેના છેલ્લાં ચાર વર્ષ દરમિયાન પોપ ફ્રાન્સિસનું જીવન તથા તેમનાં સંદેશો અને લખાણો પુરવાર કરે છે કે, તેઓ સમગ્ર દુનિયા માટે ઉચ્ચ કોટિના વિચાર સેવે છે અને પોતાના સંદેશ મુજબ અનુકરણીય સાદગીભર્યું જીવન ગાળે છે.

બે, ગરીબો માટેની પોપ ફ્રાન્સિસની કાળજી અને પરવા. વડા ધર્મગુરુ તરીકે પોપ ફ્રાન્સિસ એક વર્ષ પૂરું કર્યું ત્યારે હાર્લી ડેવિડસન નામની કંપનીએ તેમને કંપનીએ ખાસ તૈયાર કરેલી સર્વોત્તમ હાર્લી ડેવિડસન મોટરસાઇકલ ભેટમાં આપી. પોપ ફ્રાન્સિસે એના પર સહી કરીને આશીર્વાદ આપ્યા પછી એની હરાજી કરવા આપી દીધી. હરાજીમાંથી ઉપજેલા ૩,૨૨,૦૦૦ ડોલરની રકમ તેમણે રોમ ખાતે ગરીબો માટે રાતવાસની હોસ્ટલ અને ‘સૂપક્રિશ્ચયન’ (વાળુ) ચલાવવા માટે આપી દીધી. પોપ ફ્રાન્સિસ છેલ્લાં ચાર વર્ષ દરમિયાન દેશવિદેશના પોતાનાં સંબોધનમાં ગરીબો, નિરાશ્રિતો, આંતરિક સંઘર્ષ કે યુદ્ધને કારણે ઘર વિહોણા થયેલા સ્થળાંતર લોકને આશરો આપવા સૌને આહવાન કરતા રહ્યા છે. એટલું જ નહિ, વૅટિકન ખાતે કેટલાંક વસાહતીઓ માટે રહેવા અને કામ કરવાની વ્યવસ્થા કરી છે અને વિશ્વભરના દેવળોને પણ સ્થળાંતરિત લોકોને સહારે થવા અનુરોધ કર્યો છે.

ત્રણ, વિશ્વભરમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે શાંતિના ‘દૂત’ તરીકે પોપ ફ્રાન્સિસનો ફાળો. હિપ્પોના સંત અગસ્તીનના સમયથી ખ્રિસ્તી ધર્મમાં “ન્યાયી યુદ્ધ” (Just war)નું શિક્ષણ હતું. ‘ન્યાયી યુદ્ધ’ માટે ચોક્કસ શરતો હતી. એમાં એક શરત છે કે, ન્યાયી યુદ્ધમાં જે અનિષ્ઠ થઈ શકે એના કરતાં યુદ્ધ દ્વારા મળવાનો ફાયદો અનેક ગણે વધારે હોવા જોઈએ. આદિ ખ્રિસ્તીઓમાં યુદ્ધની વાત જ નહોતી. આદિ ખ્રિસ્તીઓ પ્રથમ ત્રણ સદી દરમિયાન રોમન સૈન્યમાં જોડાવા અને યુદ્ધને નામે દુશ્મનોની હત્યા કરવામાંથી દૂર રહ્યા હતા. પરંતુ રોમન સમ્રાટ કોન્સટેન્ટાઈન ખ્રિસ્તી બન્યા અને ખ્રિસ્તીધર્મને સમગ્ર રોમન સામ્રાજ્યમાં મંજુરી મળી ત્યારે જ ખ્રિસ્તીઓ સૈન્યમાં જોડાવા લાગ્યા. છેલ્લાં ૧૭૦૦ વર્ષની આ પ્રથા સામે પોપ ફ્રાન્સિસે પ્રભુ ઈસુના મૂળ શિક્ષણને નિષ્ઠાથી અનુસરવા સૌને આહવાન કરે છે. જૂના કરાર અને દસ આજ્ઞાઓમાં એક આજ્ઞા છે: “ખૂન કરીશ નહિ.” પ્રભુ ઈસુનું શિક્ષણ એનાથી પણ આગળ વધે છે. નૈવેધ ધરાવતાં પહેલાં ફરિયાદી સાથે સમાધાન કરવા (માથ્થી ૫:૨૪) તેમજ તમારા શત્રુ પર પ્રેમ રાખવા તથા તમને રંજાડનાર માટે દુઆ માગવાનો (માથ્થી ૫: ૪૪) ઈસુનો આદેશ છે. બધી બાબતોને પ્રભુ ઈસુને જ પ્રેરણા અને નમૂનો ગણી ઈસુનેજ અનુસરવા પોપ ફ્રાન્સિસ વારેતહેવારે સૌને અનુરોધ કર્યા કરે છે. પોપ ફ્રાન્સિસ માને છે કે, જ્યાં પ્રેમ હોય, માફી અને સમાધાન હોય ત્યાં યુદ્ધ નહિ પણ શાંતિ પ્રવર્તશે.

ચાર, પર્યાવરણની સાચવણી અને ગરીબાઈની નાબૂદી જેવા વૈશ્વિક પ્રશ્નોનો હલ કરવા પોપ ફ્રાન્સિસ પોતાનાં આચાર-વિચારથી સૌને અનુરોધ કરે છે. ઘણી ભાષાઓમાં લાખો નકલ છાપીને લોકશિક્ષણની ગરજ સારતો એમનો પર્યાવરણ અંગેનો પરિપત્ર ‘લાઉડાતો સી’ દ્વારા પોપ ફ્રાન્સિસ આજે નાતજાત, ધર્મસંપ્રદાયનો ભેદભાવ વિના વિશ્વભરના લોકોના આદરણીય આગેવાન બન્યા છે. લોકો વચ્ચેથી ગરીબાઈ અને અસમાનતા દૂર કરવા તેઓ બધા રાષ્ટ્રીય આગેવાનોને અનુરોધ કરે છે. સાથોસાથ ખુદ પોપ ફ્રાન્સિસ ચોક્કસ પગલાં દ્વારા વારેઘડીએ પોતાના જીવનનો સંદેશ સૌને આપે છે. દાખલા તરીકે ગ્રીક દ્વીપ લેસબોસ (Lesbos)ની મુલાકાત લીધી ત્યારે ત્યાં તેમણે વિસ્થાપિત લોકોને ખાસ મળ્યા; એટલું જ નહિ, પણ ૬ બાળકો સાથે કુલ ૧૨ વિસ્થાપિતોને પોતાના વિમાનમાં રોમમાં લાવ્યા અને ‘સંત ઇજિડિયો’ નામે એક ખ્રિસ્તી સંસ્થાને એમની સંભાળ રાખવાની જવાબદારી સોંપી. છાપાસામયિકોના અહેવાલ મુજબ એ બારેબાર જણ મુસ્લિમો હતા.

પાંચ, અપ્રમાણિકતા અને અનૈતિકતા સામે સુધારાના ચોક્કસ પગલાં લેવા પોપ ફ્રાન્સિસ આજે સૌને આદર્શ નમૂનો પૂરો પાડે છે. વિશ્વભરના કાર્ડિનલોમાંથી એક નાની સમિતિ સ્થાપીને પોપ ફ્રાન્સિસે પ્રથમ વર્ષે જ વૅટિકનના સમગ્ર વહીવટ તંત્રને સુધારવાની જવાબદારી સોંપી. એક ધર્મપ્રાન્તમાં ધર્મધ્યક્ષે રહેવા માટે લખલૂટ ખર્ચ કરીને રાજમહેલ બંધાવ્યો. એ ધર્માધ્યક્ષને પોપ ફ્રાન્સિસે ધર્માધ્યક્ષના હોદ્દામાંથી દૂર કર્યા.

પોપ ફ્રાન્સિસનું સમગ્રજીવન તથા છેલ્લાં ચારેક વર્ષની તેમની આગેવાની તપાસીએ તો એક વાત આપણે ચોક્કસપણે કહી શકીએ કે, તેઓ ગાંધીજી, નેલસન મંડેલા, માર્ટિન લૂથર કિંગ (જૂનિયર) જેવા વૈશ્વિક નેતાઓનાં પગલે ચાલે છે. એટલે તેઓ કોઈ એક રાજ્ય કે કોઈ એક ધર્મ કે પ્રજાને માટે નહિ પણ આખા વિશ્વ માટે પોતાના જીવન અને સંદેશથી આદર્શ અને પ્રેરણાત્મક આગેવાની પૂરી પાડી રહે છે. પોપ ફ્રાન્સિસ ગાંધીજીની જેમ કહી શકે છે કે, મારું જીવન જ મારો સંદેશ છે. છેલ્લે એમની પિતૃભૂમિ અરજેન્ટિનાની માતૃભાષામાં નહિ પણ એમના રાજ્ય વૅટિકન દેશ-ભાષા ઇટાલિયનમાં કહીએ ‘વીવ લા પાપા’ અર્થાત્ “પોપ લાંબું આયુષ્ય ભોગવે” (લેખક સાથેનો સંપર્ક: cissahd@gmail.com મો. 09428826518)

#

 

Changed On: 16-01-2018

Next Change: 01-02-2018

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

 

 

 

 

 

પ્રભુ ઈસુની આધ્યાત્મિકતા

આધ્યાત્મિકતા એટલે શું? મારી ર્દષ્ટિએ આધ્યાત્મિકતા એક શક્તિ છે, એક મૂળ સ્રોતની શક્તિ, આંતરિક સભાનતાની શક્તિ. એ શક્તિ માણસને પોતાના જીવનમાં પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન આપે છે. એ શક્તિ કે આધ્યાત્મિકતાને જોરે માણસ પોતાના જીવનને દોરે છે.

છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી માણસ ભગવાન, ઈશ્વર કે અલ્લાહ પરની શ્રદ્ધા તથા મંદિર, મસ્જિદ અને ગિરજાઘરને તેમ જ બધા ધાર્મિક ગ્રંથોને એક બાજુ તિલાંજલિ આપી છે; તો બીજી બાજુ આંતરિક શાંતિ અને જીવનની ખરી દિશાની શોધમાં માણસ આધ્યાત્મિકતા તરફ વળ્યો છે. આધ્યાત્મિકતાની શોધમાં જ કેટલાક લોકો યોગ તરફ વળ્યા છે. કેટલાક લોકો ધાર્મિક કથાઓ સાંભળ્યા કરે છે. અમુક લોકો તીર્થધામોની યાત્રાઓ કરે છે.  તો બીજાઓ ‘ગોડમેન’ કહેવાતા સંતોનું શિષ્યત્વ અપનાવે છે. આવી બધી શોધો મરુભૂમિના મૃગજળ જેવી ભૂલભૂલામણી પૂરવાર થાય છે.

ખરી આધ્યાત્મિકતાની મારી શોધમાં હું પ્રભુ ઈસુની આધ્યાત્મિકતાની શોધતપાસ કરું છું. બાઇબલના નવા કરારના ગ્રંથો રચાયા, ખ્રિસ્તીધર્મ સઘન સ્વરૂપ પામ્યો તે પહેલાં ઈસુના દુન્યવી જીવન દરમિયાન એમને દોરનાર આધ્યાત્મિકતા સમજવા અને સમજાવવા અહીં મારો પ્રયન્ત છે.

ઈસુની આધ્યાત્મિકતાના પાયામાં પોતાના પિતા સાથેનો એમનો સંબંધ છે. ઈસુ પોતાના ઈશ્વરપિતા માટે ‘અબ્બા’ શબ્દ વાપરે છે. ‘અબ્બા’ એટલે વહાલસોયા બાપુજી. નવા કરારમાં સંત પાઉલે રોમ પ્રત્યેના પત્રમાં ‘અબ્બા’ શબ્દ અસલ અરામી ભાષામાં વાપર્યો છે. સંપૂર્ણ બાઇબલે ‘અબ્બા’ શબ્દના પાદટીપમાં સરસ ખુલાસો આપ્યો છે. “અબ્બા. હિબ્રુ, ફારસી, અરબી આદિ સેમિટિક ભાષાઓમાં પિતા માટે વપરાતો શબ્દ. આપણા ગુજરાતી શબ્દકોશમાં પણ એનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. ઈસુ એ જ શબ્દથી ઈશ્વરને સંબોધતા હતા. એમાં જાણે એમના અનુભવ અને સંદેશનો નિચોડ સમાયેલો છે. એ શબ્દમાં આદર અને પ્રેમનો ભાવ છે. ઈશ્વર આપણા વહાલસોયા પિતાજી, આપણા ‘અબ્બાજાન’ છે એવો ભાવ એમાં રહેલો છે.” (જુઓ પાદટીપ રોમ ૮: ૧૫).

બાળ ઈસુએ પોતાનાં માતા મરિયમ પાસેથી બચપણમાં જ પોતાના જન્મની વાત સાંભળી હશે. દેવદૂતે કુમારી મરિયમને વધામણી આપતાં કહ્યું હતું કે, “ઈશ્વર તારા ઉપર પ્રસન્ન થયા છે. જો, તને ગર્ભ રહેશે અને એક પુત્ર અવતરશે, તેનું નામ ઈસુ રાખજે. એ મહાન હશે અને પરાત્પરનો પુત્ર કહેવાશે” (લૂક ૧: ૩૦-૩૨).

શુભસંદેશકાર લૂકે ચીતરેલા ઈસુના બાળપણની વાતથી આપણને માલુમ પડે છે કે, ઈસુનાં માબાપ મરિયમ અને યોસેફ ખૂબ ધર્મપરાયણ હતાં. તેઓ મોશેની ધર્મસંહિતા અનુસાર બાળ ઈસુને પ્રભુને સમપર્ણ કરવા માટે યરુશાલેમ લઈ ગયાં હતાં.

બાળ ઈસુએ પોતાના ઘરમાં માબાપ પાસેથી અને દર વિશ્રામવારે યહૂદી મંદિર ‘સિનાગોગ’માંથી યહૂદી ધર્મસંહિતાનું પઠન અને એનો ખુલાસો સાંભળ્યાં હશે. ઈશ્વરપિતા ખુદ પોતાના પિતા હોવાનો ખ્યાલ ઈસુને બચપણમાં જ થયો હતો. ત્યાર બાદ ત્રીસેક વર્ષની ઉંમરે જયારે ઈસુ યોહાન પાસેથી સ્નાનસંસ્કાર લઈને પાણીમાંથી બહાર આવ્યા ત્યાં આકાશવાણી સંભળાઈ કે, “આ મારો પુત્ર છે, મારો પ્રિયતમ પુત્ર છે; તેના ઉપર હું પ્રસન્ન છું” (માથ્થી ૩: ૧૩-૧૭).

ઈશ્વર પિતાના પ્રિયતમ પુત્ર તરીકે પોતાની ઓળખાણ પછી ઈસુ જાહેરમાં તેમ જ એકાંતમાં પ્રાર્થના દ્વારા ઈશ્વર પિતાના પ્રિયતમ પુત્ર તરીકેનો પોતાનો સંબંધ સતત પોષતા રહ્યા. માથ્થી અને લૂક બંનેએ નોંધ્યું છે તેમ, એક વાર ઈસુ પ્રાર્થનામાં બોલી ઊઠ્યા: “હે પિતા, સકલ સૃષ્ટિના માલિક! આ બધી વાતો તેં ડાહ્યા અને ચતુર માણસોથી ગુપ્ત રાખી અને બાળકો આગળ પ્રગટ કરી એ માટે હું તારી સ્તુતિ કરી છું. સાચે જ, પિતાજી, તને એ જ રચ્યું.”

પછી ઈશ્વર પિતા સાથેના પોતાના સંબંધને વધુ સ્પષ્ટ કરતાં ઈસુ બોલ્યા: “મારા પિતાએ બધું મારા હાથમાં સોંપી દીધું છે, અને પુત્ર કોણ છે એ પિતા સિવાય કોઈ જાણતું નથી, અને પિતા કોણ છે એ પુત્ર, અથવા તો પુત્ર જેને જણાવવા ઇચ્છે તેના સિવાય કોઈ જાણતું નથી.” (લૂક ૧૦: ૨૧-૨૨)

પોતાના અંતેવાસી તરીકે પોતાના અનુયાયીઓમાંથી ૧૨ શિષ્યોને પસંદ કરતાં પહેલાં ઈસુએ આખી રાત પ્રાર્થનામાં ગાળી. લૂકે નોંધ્યું છે. “તે અરસામાં ઈસુ પ્રાર્થના કરવા માટે ડુંગર પર ચાલ્યા ગયા, અને આખી રાત ઈશ્વરની પ્રાર્થના કરવામાં ગાળી”. (લૂક ૬: ૧૨)

ચાર દિવસથી મૃત્યુમાં પોઢી ગયેલા લાઝરસને પુનર્જીવિત કરવા જેવા અગત્યના પ્રસંગોમાં ઈશ્વર પિતાની પ્રાર્થનાનો આશરો લઈને ઈસુએ ઈશ્વર પિતા પરનો પોતાનો ભરોસો પ્રગટ કર્યો છે. (જુઓ યોહાન ૧૧: ૧-૫) આમ, ઈસુની આધ્યાત્મિકતાના પાયામાં ઈશ્વર પિતા સાથેના એકમાત્ર પુત્ર તરીકેનો એમનો સંબંધ હતો. ઈસુની આધ્યાત્મિકતા બે રીતે પ્રગટ થતી હોય છે. એક, ઈસુની સ્વતંત્રતામાં અને બે એમની પ્રેમમાં.

એક, ઈસુની સ્વતંત્રતા. ઈસુ એક યહૂદી તરીકે જન્મ્યા અને એક યહૂદી તરીકે જીવ્યા. સમગ્ર જીવન દરમિયાન એમને કુટુંબનું, સમાજનું કે ધર્મનું કોઈ બંધન નડ્યું નહોતું. તેઓ સંપૂર્ણ રીતે એક સ્વતંત્ર વ્યક્તિ તરીકે આ ધરતી પર જીવ્યા છે.

બે, ઈસુનો પ્રેમ. ઈસુ કોઈ પણ પ્રકારના ભેદભાવ વિના બધા માણસો પર ઊંડા પ્રેમથી જીવ્યા છે. તેમણે પોતાના જીવનમાં પાપીઓ અને પૂણ્યશાળીઓને આવકાર્યા છે. ધનવાનો અને ગરીબો સાથે સરખા પ્રેમથી વર્ત્યા છે. તેમણે પોતાના શિષ્યો પર તેમ જ પોતાની જાતને ઈસુના દુશ્મન ગણતા લોકો પર પણ કોઈ ભેદભાવ વિના સરખો પ્રેમ વર્ષાવ્યો. બધા જ પ્રકારના લોકોની મહેમાનગીરી ઈસુએ ખુશીથી માણી છે. ઈસુના શિષ્યોમાં તેમ જ તેમના અનુયાયીઓમાં કેટલાક ખાસ મિત્રો હતા. એમના દિવ્યરૂપ દર્શન, યાઇરની દીકરીને બક્ષેલું પુનર્જીવન જેવા ત્રણ વિશેષ પ્રસંગો ઈસુ પીતર, યોહાન અને યાકૂબ એમ ત્રણ શિષ્યોને પોતાની પાસે રાખીને વિશેષ પ્રેમ કે મિત્રતા પ્રગટ કરી છે. એ જ રીતે ઈસુના સંપર્કમાં આવેલા અને જાહેર જીવન દરમિયાન એમને અનુસરતા સ્ત્રીમિત્રોમાં લાઝરસની બે બહેનો માર્થા અને મરિયમ જોડે મગ્દલાનાં મરિયમ પણ હતાં. ઘણા શિષ્યો ઈસુના ક્રૂસારોહણ અને મૃત્યુ વખતે ભાગી ગયા હતા. પણ હિંમતથી ઈસુના ક્રૂસ પરના મૃત્યુના સાક્ષી તરીકે ઈસુનાં માતા સાથે મગ્દલાનાં મરિયમ હતાં. કેટલાક શિષ્યો અને કેટલીક શિષ્યાઓ સાથેના ઈસુના નિકટના પ્રેમ-સંબંધમાં ઈસુને કોઈની સાથે પતિ-પત્ની તરીકેનો એકાકી પ્રેમ કે સંબંધ નહોતો.

ઈસુએ લોકોને દુશ્મનો પર પ્રેમ રાખવાનો અને પોતાને રંજાડનાર માટે દુઆ માગવાનો ઉપદેશ આપ્યો છે. એટલું જ નહિ, પણ ક્રૂસ પર મૃત્યુ પામતાં પહેલાં ઈસુએ દુશ્મનોને માફી આપીને એમના માટે ઈશ્વર પિતાને પ્રાર્થના કરી હતી: “હે પિતા, આ લોકોને માફ કર; પોતે શું કરે છે એનું એમને ભાન નથી” (લૂક ૨૩: ૩૪)

ઈસુ પૂરેપૂરા સ્વતંત્ર હતા. એટલે તેઓ કોઈ બીક રાખતા નહોતા. મિત્ર લાઝરસ માંદો છે એવા સમાચાર મળ્યા પછી એમને મળવા માટે ઈસુએ પોતાના શિષ્યોને યહૂદિયા જવાની વાત કરી. ત્યારે શિષ્યોએ વાંધો ઉઠાવતાં કહ્યું, “યહૂદીઓ આપને પથ્થરે મારી નાખવા તૈયાર થયા હતા, છતાં પાછા આપ ત્યાં જાઓ છો?” પણ પથ્થરમારા કે મૃત્યુથી ડર્યા વિના ઈસુ પોતાના શિષ્યો સાથે બેથાનિયા ગામે પહોંચ્યા હતા અને લાઝરસના મૃત્યુના ચોથા દિવસે એને પુનર્જીવિત કર્યો હતો.

એક વાર ઈસુ યરુશાલેમ તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા. ત્યાં કેટલાક ફરોશીઓએ તેમને કહ્યું, “તમે અહીંથી નીકળીને ચાલ્યા જાઓ, કારણ, હેરોદ તમને મારી નાખવા માગે છે. “ઈસુએ તેમને કહ્યું, એ શિયાળવાને જઈને કહો કે, ‘આજે અને આવતી કાલે તો હું અપદૂતો કાઢવાનું અને લોકોને સાજા કરવાનું ચાલુ રાખવાનો છું, અને પરમ દિવસે મારું કામ પૂરું થશે’” (લૂક ૧૩: ૩૧-૩૨).

ઈસુની આધ્યાત્મિકતાના પાયામાં ઈશ્વર પિતા સાથેનો એમનો ગાઢ સંબંધ હતો. એ એક એવો નિકટનો સંબંધ હતો કે, ઈસુ ખુદ પોતાની જાતને ઈશ્વર પિતા સાથે એક જ ગણતા હતા. ઈશ્વર પિતા સાથેનો આ સંબંધ જ ઈસુની આધ્યાત્મિકતાનું પ્રેરક બળ હતું.

હું જોઉં છું કે, મારી આધ્યાત્મિકતા પ્રભુ ઈસુ સાથેના મારા સંબંધ પર આધારિત છે. હું ઈસુને મારું સર્વસ્વ ગણું છું. આ ‘સર્વસ્વ’ને સમજાવતા હું મારા મિત્રોને કહું છું કે, ઈસુ, મારો ‘બેસ્ટ ફ્રેન્ડ’ એટલે સર્વોત્તમ મિત્ર છે. મારી આધ્યાત્મિકતાના સ્રોતમાં ઈસુ પરની મારી શ્રદ્ધા છે, ઈસુ પરનો મારો ભરોસો છે. પ્રભુ ઈસુ હરહમેશાં મારી સાથે છે. એવી સભાનતા છે. મારી આધ્યાત્મિકતામાં હું માનું છું કે, હું સભાન હોઉં કે ન હોઉં, પણ હરહમેશાં, મારા જીવનની દરેક પળે પ્રભુ ઈસુ મારું પરિપાલન કરે છે. એટલે મારી આધ્યાત્મિકતામાં મને પ્રભુ ઈસુની આધ્યત્મિકતા જેવી જ સંપૂર્ણ શાંતિ છે.

#

 

Changed On: 01-01-2018

Next Change: 16-01-2018

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

ઈસુએ અનુભવેલો પ્રેમ

પ્રેમ અંગેનું પ્રભુ ઈસુનું શિક્ષણ અજોડ છે. દુશ્મનો પર પ્રેમ રાખવાનું શિક્ષણ સૌ પ્રથમ પ્રભુ ઈસુએ આપણને આપ્યું છે. ઈસુના સમય સુધી લોકો દુશ્મનોને ધિક્કારવામાં માનતા હતા. દુશ્મનો સામે બદલો લેવાની પ્રથા હતી. બાઇબલના જૂના કરારમાં હિંસાકાર્યો વિશેના નિયમો હતા. ‘મહાપ્રસ્થાન’ ગ્રંથમાં આપણે વાંચીએ, માણસો વચ્ચે લડવામાં “ઈજા થઈ હોય તો જાનને સાટે જાન, આંખને સાટે આંખ, દાંતને સાટે દાંત, હાથને સાટે હાથ, પગને સાટે પગ, ડામને સાટે ડામ, ઉઝરડાને સાટે ઉઝરડો અને ઘાને સાટે ઘા – એ રીતે બદલો લેવો.” (મહાપ્રસ્થાન ૨૧: ૨૩-૨૫).

પ્રભુ ઈસુના શ્રોતાજન યહૂદીઓ બદલો લેવાની આ વાતથી બરાબર વાકેફ હતા. એટલે બદલો લેવાની વાતનો ઉલ્લેખ કરીને ઈસુ એમને સમજાવતાં કહે છે કે, “હું તમને કહું છું કે, તમારું બૂરું કરનારનો સામનો કરશો નહિ. બલકે, જો કોઈ તારા જમણા ગાલ ઉપર તમાચો મારે, તો તેની આગળ બીજો ધરવો” (માથ્થી ૫: ૩૯).

પ્રભુ ઈસુ વધુમાં કહે છે કે, “‘તારા મિત્ર ઉપર પ્રેમ રાખ અને તારા શત્રુ ઉપર દ્વેષ રાખ’ એમ કહેલું છે તે તમે જાણો છો. પણ હું તમને કહું છું કે, તમારા શત્રુ ઉપર પ્રેમ રાખો અને તમને રંજાડનાર માટે દુઆ માંગો” (માથ્થી ૫: ૪૩-૪૪). દુશ્મનો ઉપર પ્રેમ રાખવા કહેનાર પ્રભુ ઈસુને કેવો અનુભવ થયો છે કે, તે શત્રુ ઉપર પ્રેમ રાખવાનો અનોખો, અજોડ સંદેશ આપી શક્યા?

દરેક માનવ-બાળકની જેમ બાળ ઈસુને પ્રેમનો પ્રથમ અનુભવ એમનાં માતા મરિયમ પાસેથી મળ્યો છે. મરિયમને ઈસુની માતા બનવાની હાકલ મળી તે પહેલાં તેઓ પેલેસ્ટાઈનના ગાલીલ પ્રાંતના નાસરેથ ગામની એક સામાન્ય કન્યા હતાં. તેઓ એક ભક્તિપરાયણ કુટુંબમાં જન્મેલી ઈશ્વરની કૃપાપૂર્ણ કુમારિકા હતાં. લૂકકૃત શુભસંદેશમાં આપણે વાંચીએ: “છઠ્ઠે મહીને ઈશ્વરે દેવદૂત ગાબ્રિયેલને ગાલીલ પ્રાંતના નાસરેથ નામે ગામમાં એક કન્યા પાસે મોકલ્યો. કન્યાનું નામ મરિયમ હતું અને તેમના વિવાહ દાવિદના વંશજ યોસેફ નામના માણસ સાથે થયા હતા. દેવદૂતે તેમની પાસે અંદર જઈને કહ્યું, ‘પ્રણામ તારી ઉપર પ્રભુની કૃપા ઊતરી છે, પ્રભુ તારી સાથે છે.’

“આ વચન સાંભળીને તેઓ ક્ષોભ પામ્યાં આને વિચાર કરવા લાગ્યાં કે, આ તે કેવા પ્રકારના પ્રણામ! ત્યારે દેવદૂતે તેમને કહ્યું, ‘ગભરાઈશ નહિ મરિયમ, કારણ, ઈશ્વર તારા ઉપર પ્રસન્ન થયા છે. જો તને ગર્ભ રહેશે અને એક પુત્ર અવતરશે, તેનું નામ તું ઈસુ રાખજે.’” (લૂક ૧: ૨૬-૩૧)

મરિયમને દેવદૂત ગાબ્રિયેલની વાતની ગતાગમ ન પડી. પણ જયારે દેવદૂતે મરિયમના પ્રશ્નનો જવાબ વાળીને એમની શંકાકુશંકાઓ દૂર કરી ત્યારે “મરિયમે કહ્યું, ‘હું તો ઈશ્વરની દાસી છું. તારી વાણી મારે વિશે સાચી પડો” (લૂક ૧: ૩૮).

માતા મરિયમે આમ પોતાના ગર્ભમાં ઈસુને ધારણ કર્યો તે જ ક્ષણથી ખૂબ પ્રેમ અને સમર્પણભાવથી ઈસુનું લાલનપાલન કર્યું હશે.

ઈસુના જન્મના આઠ દિવસ પછી યહૂદી ધર્મના રીતરિવાજ પ્રમાણે બાળ ઈસુને એમનાં માબાપ યરુશાલેમ લઈ આવ્યાં. માથ્થીકૃત શુભસંદેશ જણાવે છે કે, “કારણ, પ્રભુની ધર્મસંહિતામાં લખ્યું છે કે, પ્રથમ જન્મેલો દરેક પુત્ર પ્રભુને સમર્પણ કરવો.” (માથ્થી ૨: ૨૩). પોતાના રાજસિંહાસન છીનવી શકે એવા બાળકનો જન્મ થયો, એવી વાત જાણીને રાજા હેરોદે બેથલેહેમનાં બે વર્ષનાં અને તેથી નાનાં બધાં બાળકોને મારી નાખવાનો હૂકમ કર્યો. એ વાતની જાણ થતાં મરિયમ અને (એના પતિ) યોસેફ બાળ ઈસુને લઈને રાતોરાત મિસર ચાલ્યાં ગયાં હતાં. અને હેરોદના મૃત્યુ પછી તેઓએ પાછાં ઇસ્રાયેલ ભૂમિમાં પરત આવીને નાસરેથ નામના ગામમાં વાસ કર્યો.

આમ, આપણે જોઈ શકીએ કે, બાળ ઈસુને માતા મરિયમ અને પાલકપિતા યોસેફનો સમર્પિત બિનશરતી, અનહદ પ્રેમનો અનુભવ એમના બાળપણમાં થયો હતો.

ઈસુનાં માબાપ દર વર્ષે યહૂદી ધર્મનો રીતરિવાજ મુજબ યરુશાલેમ જતાં હતાં. જયારે ઈસુ બાર વર્ષના થયા ત્યારે પણ તેઓ દર વર્ષની જેમ જાત્રાએ ગયાં. ઉત્સવ પૂરો થતાં તેઓ પાછાં ઘેર આવવા નીકળ્યાં. પણ બાળ ઈસુ યરુશાલેમમાં રહી પડ્યાં. ઈસુ સંઘમાં છે, એમ ધારીને તેઓ એક દિવસની યાત્રા કાપ્યા પછી પોતાનાં સગાંસંબંધીઓ અને ઓળખીતાં-પાળખીતાઓમાં ઈસુની શોધ કરી, પણ કિશોર ઈસુનો પત્તો લાગ્યો નહિ! એટલે ઈસુને શોધતાં શોધતાં તેઓ પાછાં યરુશાલેમ આવ્યાં. છેક ત્રીજે દિવસે મંદિરમાંથી તેમની ભાળ લાગી. બાળ ઇસુ તો ધર્મગુરુઓ વચ્ચે બેઠા બેઠા તેમનો ઉપદેશ સાંભળતા હતા અને તેમને પ્રશ્ન પૂછતા હતા! (જુઓ લૂક ૨: ૪૧-૪૭).

ઈસુનાં માતાએ તેમને કહ્યું, “બેટા, તેં આમ કેમ કર્યું? જો, તારા બાપુ અને હું તો તને શોધી શોધીને અરધાં થઈ ગયાં.” (લૂક ૨: ૪૮). લૂકે વધુમાં નોંધ્યું છે કે, “પછી ઈસુ તેમની સાથે પાછા નાસરેથ આવ્યા અને તેમના કહ્યામાં રહ્યા. ઈસુ જ્ઞાનમાં અને ઉંમરમાં વધતા ગયા અને ઈશ્વરના અને માણસોના વધુ ને વધુ પ્રીતિપાત્ર બનતા ગયા” (લૂક ૨: ૫૦).

બાળપણની જેમ ઈસુના જાહેરજીવન દરમિયાન પણ એમને માણસોમાં સમર્પિત અને બિનશરતી પ્રેમને અનુભવ થયો છે. એક વાર ઈસુના સંદેશ ખૂબ કઠિન લાગતાં એમના કેટલાક અનુયાયીઓએ ઈસુને અનુસરવાનું છોડી દીધું. તે વખતે ઈસુએ પસંદ કરેલા બાર શિષ્યોને પૂછ્યું, “તમારે પણ જતા રહેવું નથી?”

સિમોન પીતરે જવાબ આપ્યો, “પ્રભુ, અમે કોની પાસે જઈએ? આપની વાણી શાશ્વત જીવનની વાણી છે.” (યોહાન ૬: ૬૭-૬૮). અહીં આપણે જોઈ શકીએ કે, પ્રભુ ઈસુએ પોતાના શિષ્યો પાસેથી પણ સમર્પિત, બિનશરતી પ્રેમનો અનુભવ કર્યો છે. પોતાના બાર શિષ્યોમાંથી ત્રણ શિષ્યો પાસેથી પ્રભુ ઈસુને પ્રેમનો વિશેષ અનુભવ થયો હતો. એટલે જ પોતાના દિવ્યરૂપ દર્શન વખતે, યાઈરની દીકરીને મૃત્યુમાંથી પુનર્જીવિત કરતી વખતે તેમ જ ગેથશેમાને નામની જગ્યાએ અનુભવેલી મહાવ્યથા વખતે પ્રભુ ઈસુએ પોતાના ત્રણ શિષ્યોને  – પીતર, યોહાન અને યાકોબને – પોતાની પાસે ખાસ રાખ્યા હતા.

ઈસુને અનુસરતા લોકોમાં કેટલીક સમર્પિત સ્ત્રીઓ પણ હતી. તેઓ પોતાના ખિસાંનું ખર્ચીને ઈસુની સેવાચાકરી કરતી હતી. ઈસુના અનુયાયીઓમાં ત્રણ સ્ત્રી-પાત્રોને અલગ તારવી શકાય. એ છે ઈસુના મિત્ર લાઝરસની બે બહેનો માર્થા અને મરિયમ તથા ત્રીજાં સ્ત્રી મિત્ર છે મગ્દલાની મરિયમ.

બેથાનિયા ગામમાં રહેતી બે બહેનો માર્થા અને મરિયમના સાંનિધ્યમાં ઈસુએ અનુભવેલા પ્રેમ અને મિત્રતાની વાત આપણે લૂક અને યોહાનકૃત શુભસંદેશમાં વાંચીએ છીએ. લૂકના અહેવાલમાં માર્થા ઈસુને પોતાના ઘરમાં આવકાર્યાની અને મરિયમ ઈસુનાં ચરણ આગળ બેસીને તેમનાં વચન સાંભળ્યાની વાત છે. પણ યોહાને વર્ણવેલા બે પ્રસંગોમાં ઈસુએ બંને બહેનોના સાંનિધ્યમાં અનુભવેલો પ્રેમ વધુ પ્રગટ થાય છે. યોહાને સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, “ઈસુને માર્થા અને તેની બહેન (મરિયમ) તેમ જ (તેમના ભાઈ) લાઝરસ ઉપર પ્રેમ હતો” (યોહાન ૧૧: ૫).

લાઝરસની માંદગી વખતે બંને બહેનોએ ઈસુને કહેવડાવ્યું કે, “પ્રભુ તમારો વહાલો મિત્ર માંદો પડ્યો છે.” આ સમાચાર સાંભળ્યા પછી ઈસુ તેમના ગામ બેથાનિયા આવ્યા ત્યાં સુધીમાં લાઝરસના મૃત્યુના ચાર દિવસ વીતી ચૂક્યા હતા. પણ માર્થા અને મરિયમ સાથેના ઈસુના સંવાદમાં ત્રણેય જણ વચ્ચેના અરસપરસના ઊંડા પ્રેમનો આપણને સ્પષ્ટ ખ્યાલ મળે છે.

પોતાના મિત્ર લાઝરસને દફનાવેલી જગ્યા પર પહોંચતાં ઈસુ રડી પડ્યા. એટલે યહૂદીઓ કહેવા લાગ્યા, “જુઓ, એમને તેના ઉપર કેટલો પ્રેમ હતો!”

ઈસુને મળતાં જ માર્થાએ કહ્યું, “પ્રભુ આપ જો અહીં હોત તો મારો ભાઈ મરણ ન પામત” (યોહાન ૧૧: ૨૧). એ જ રીતે મરિયમે પણ કહ્યું, “ગુરુદેવ, આપ જો અહીં હોત તો મારો ભાઈ મરી ગયો ન હોત” (યોહાન ૧૧: ૩૨).

બંને બહેનો અને ભાઈ લાઝરસના મૃત્યુમાં એમને દિલાસો આપવા આવેલા યહૂદીઓની હાજરીમાં ઈસુએ લાઝરસને દફનાવ્યાના ચોથા દિવસે પુનર્જીવિત કર્યાની વાત યોહાને વિગતવાર વર્ણવી છે.

ઈસુના મૃત્યુના થોડા દિવસ પહેલાં યરુશાલેમને રસ્તે ઈસુ બેથાનિયા પહોંચ્યા. ત્યાં પોતે સજીવન કરેલા લાઝરસને ત્યાં એમના મિત્રે ગોઠવેલા ભોજન સમારંભમાં ઈસુને પોતાના ત્રણેય મિત્રોના – લાઝરસ અને એમનાં બે બહેનો માર્થા અને મરિયમના – ગહન પ્રેમનો અનુભવ થયો.

ઈસુના બધા નિકટતમ મિત્રોમાં મગ્દલાની મરિયમનું પાત્ર સૌથી આગળ પડતું ગણી શકાય છે. પ્રભુ ઈસુને માટે મગ્દલાની મરિયમનો પ્રેમ અજોડ છે. માતા મરિયમ બાદ ઈસુના જાહેર જીવનની શરૂઆતથી ઈસુના ક્રૂસ પરના મૃત્યુ તથા દફન સુધી મગ્દલાની મરિયમ ઈસુના પડખે રહ્યાં છે. ઈસુના બીજા બધા શિષ્યો ભાગી ગયા હતા ત્યાં માતા મરિયમ સાથે મગ્દલાનાં મરિયમ જૂજ અનુયાયીઓ સાથે ક્રૂસ પાસે ઊભાં હતાં. ત્યાર બાદ વિશ્રામવાર પછી યોહાને નોધ્યું છે તેમ, “અઠવાડિયાના પહેલે દિવસે વહેલી સવારમાં, હજી અંધારું હતું ત્યાં જ મગ્દલાની મરિયમ કબર આગળ આવીને જુએ છે તો કબર ખાલી હતી. મરિયમે તરત જ ખાલી કબરની વાત પીતર અને યોહાનને પહોંચાડી. તેઓ બંને આવીને ખાલી કબર જોઈને પરત ગયા. પરંતુ મરિયમ કબર આગળ રડતી ઊભી રહી. ત્યાં પુનરુત્થાન પામેલા ઈસુએ મરિયમને દર્શન દીધાં અને પોતાના પુનર્જીવનની વાત શિષ્યોને પહોંચાડવાની જવાબદારી મરિયમને સોંપી. એટલે બાઇબલના પંડિતો મગ્દલાની મરિયમને “પ્રેષિતોનાં પ્રેષિત” કહીને ઓળખાવે છે. આલ્બર્ટ નોલન અને બીજા પંડિતો કહે છે તેમ, ઈસુ અને મગ્દલાની મરિયમ લગ્ન કરેલા હોવાની ક્યાંય કોઈ સાબિતી નથી.

ઈસુએ અનુભવેલા માનવ-પ્રેમમાં આલ્બર્ટ નોલન કહે છે કે, ઈસુ પર સૌથી વધારે પ્રભાવ પાડનાર પ્રેમ એમનાં માતા મરિયમનો પ્રેમ છે. વળી આપણે જાણીએ છીએ કે, ઈસુએ અનુભવેલા ઈશ્વરપિતાના પ્રેમની કોઈ સરખામણી નથી. ઈસુએ ઈશ્વરપિતાનો પ્રેમ ‘અબ્બા’ શબ્દથી (એટલે વહાલસોયા પિતાજી/બાપુજી) શબ્દથી પ્રગટ કર્યો છે. ‘ઈસુએ અનુભવેલા પેમ’ વિશેનો આ નિબંધ હું બાઇબલના પંડિત આલ્બર્ટ નોલનને અર્પિત કરું છું. એમના ખૂબ જાણીતા પુસ્તકે (“ઈસુ આજે”) આ લેખ માટેની પ્રેરણા અને માહિતી મને પૂરી પાડી છે.

#

 

Changed On: 16-12-2017

Next Change: 01-01-2018

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

 

ધર્મનું કૅન્સર એટલે કોમવાદી આતંક

વીસમી સદીના એક પ્રબુદ્ધ ચિંતક કાર્લ માર્ક્સે કહ્યું હતું કે, “ધર્મ લોકોનું અફીણ છે.” બધા ધર્મોને ઉદ્દેશીને ખાસ તો ધર્મનો દુરુપયોગ કરતા ધાર્મિક આગેવાનોના વિરોધમાં કાર્લ માર્ક્સે આ વાત કરી હશે. મને લાગે છે કે, કાર્લ માર્ક્સની વાત આજે પણ પ્રસ્તુત છે. ધર્મનો દુરુપયોગ કરતા કહેવાતા ભગવાનો (Godmen) અને ભગવતીઓ  (Goddess) અને તેમના વધતા જતા અનુયાયીઓ પૂરવાર કરે છે કે, ધર્મ ખરેખર માણસ માટે અફીણસમું છે.

આનો એક બોલતો દાખલો છે, ડેરાના દુષ્કર્મી તરીકે હરિયાણાની હાઇકોર્ટે જાહેર કરેલા ગુરુમીત રામરહીમ અને તેમના લાખો અનુયાયીઓ. હાઇકોર્ટની ફૂલ બેન્ચે સતત ત્રણ દિવસની સુનાવણી પછી આપેલા ચુકાદાથી રામરહીમના અનુયાયીઓ ભડક્યા અને એમણે આચરેલા આતંકી હુમલામાં એકલા પાંચકુલા અને સિરસામાં ૩૭ મૃત્યુ અને ૨૬ લોકો ઘાયલ થયાના અહેવાલ મેં ૨૭ ઍાગસ્ટ, ૨૦૧૭ના રોજના ‘નવગુજરાત સમય’માં વાંચ્યું.

દુનિયાભરમાં આ રીતે એક બાજુ ધર્મને નામે આપમતલબી લોકો છે, જેઓ ધર્મ અને ભગવાનને નામે આતંક મચાવે છે; અને એવી બાબતોને ખૂબ પ્રસિદ્ધિ કે કુપ્રસિદ્ધિ પણ મળે છે. ત્યારે બીજી બાજુ ધર્મને નામે નિ:સ્વાર્થી લોકો કોઈ પ્રસિદ્ધિ વિના ખૂબ સારાં કામો કરે છે અને બીજાનું જીવન ઊર્ધ્વગામી બનાવે છે, બીજાને માટે સફળ જીવનના રસ્તો ચીંધે છે.

અહીં એવી એક આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સંગટનની વાત કરવા હું ઈચ્છું છું. “રિલિજિયસ સમિટ” એટલે ધાર્મિક ઉચ્ચ કક્ષાનું મિલન” નામે છેલ્લાં ૩૦ વર્ષથી જાપાનમાં એક આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સંમેલન વિશ્વ શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવા મળે છે. સૌ પ્રથમ રિલિજિયસ સમિટ ૧૯૮૭માં જાપાનમાં માઉન્ટ હિયેઈ (Hiei) ખાતે મળ્યું હતું. ત્યાર પછી દર વર્ષે રિલિજિયસ સમિટ મળે છે. બૌદ્ધધર્મીઓના આગેવાનીથી જાપાનમાં મળતી આ રિલિજિયસ સમિટ પાછળ એક વારસો છે. એ વારસો એટલે ૧૯૮૬માં વડાધર્મગુરુ હવે સંત પોપ જોન પૉલ બીજાએ યોજેલ શાંતિ માટેની પ્રાર્થનાનો વિશ્વદિન. આંતરધર્મીય કક્ષાએ સીમાચિહ્ન સમા શાંતિ માટેના પ્રથમ વિશ્વ દિન ઇટલીના અસિસી નગરીમાં યોજવામાં આવ્યું હતું.

હવે દર વર્ષે ઓગસ્ટની ત્રીજી અને ચોથી તારીખે વિશ્વ શાંતિ માટે આંતરધર્મીય રિલિજિયસ સમિટ યોજવામાં આવે છે. આ વર્ષે ‘મંદિર-નગર’ તરીકે ઓળખાતા કિયોટો શહેરમાં અને માઉન્ટ હિયેઈમાં યોજાયેલ આંતરધર્મીય શાંતિ માટેના વિશ્વ પ્રાર્થના દિનની રિલિજિયસ સમિટમાં ૧૮ દેશોના ૨૪ પ્રતિનિધિઓ સાથે આશરે ૨૦૦૦ લોકોએ ભાગ લીધો હતો.

જાપાનમાં હિરોશિમા અને નાગાસાકીમાં ૬ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭માં સર્વપ્રથમ અતિવિનાશક અણુબોમ્બ ફેંકાયો હતો. એની યાદગીરીમાં, અને હવે પછી દુનિયામાં ક્યાંય કદી ભયંકર વિનાશક અણુબોંબનો પ્રયોગ ન થાય એના માટે, રિલિજિયસ સમિટ યોજવામાં આવે છે. આ વર્ષની રિલિજિયસ સમિટમાં બૌદ્ધધર્મ, શિન્ટો ધર્મ, ખ્રિસ્તી ધર્મ, ઇસ્લામ ધર્મ, યહૂદી ધર્મ, હિન્દુધર્મ અને જર થુષ્ટ ધર્મના પ્રતિનિધિઓ વિશ્વશાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવા ભેગા થયા હતા.

વડાધર્મગુરુ પોપ ફ્રાન્સિસે રિલિજિયસ સમિટના સંદર્ભમાં જાપાનના બૌદ્ધધર્મીઓનું સૌથી પવિત્ર ધામ તેનડાઈના બૌદ્ધધર્મીઓના વડા કોયેઈ મોરિકાવાને એક પત્ર પાઠવ્યો હતો. રિલિજિયસ સમિટમાં વાંચેલા એ પત્ર દ્વારા પોપ ફ્રાન્સિસે વિવિધ ધર્મોના પ્રતિનિધિઓને આંતરધર્મીય સંવાદ, મિત્રતા અને શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવા અને ચોક્કસ કામ કરવા અનુરોધ કર્યો છે.

આ વર્ષની રિલિજિયસ સમિટની ચર્ચાવિચારણા કરવા માટે સાત વક્તાઓ હતા. એમાં પોપ ફ્રાન્સિસના પ્રતિનિધિ અને વૅટિકન ખાતે આંતરધર્મીય સંવાદ સમિતિના સેક્રેટરી ધર્માધ્યક્ષ માઇકલ એન્જેલ અયુસો ગુઈક્યોત પણ એક વક્તા હતા. આતંકવાદ અને ધર્મ વિશે બોલતાં એમણે બધા ધર્મો વચ્ચે આંતરધર્મીય સંવાદ ઉપર ભાર મૂક્યો હતો. “ખરા ધર્મના નીતિન્યાય સાથે કોઈ પણ પ્રકારનું યુદ્ધ અસંગત હોવાની વાતથી આપણે વધુ ને વધુ સભાન બનવું જોઈએ,” ધર્માધ્યક્ષ માઇકલ એન્જેલે કહ્યું. “આજે આંતરધર્મીય સંવાદ સૌની એક જરૂરિયાત છે, વિકલ્પ નથી” ધર્માધ્યક્ષ માઇકલ એન્જેલે ઉમેર્યું.

રિલિજિયસ સમિટના એક વક્તા જાપાનના ધર્માધ્યક્ષ સમિતિના પ્રમુખ મહાન ધર્માધ્યક્ષ મિથ સુઆકી તકામી હતા. તેમણે વિશ્વધર્મોના પ્રતિનિધિઓને સંબોધતા કહ્યું કે, હિરોશિમાના અણુબૉમ્બ આક્રમણથી પોતાની માતા બચી ગઈ હતી અને તે વખતે પોતે માતાના ઉદરમાં ત્રણ મહિનાનો ભ્રૂણ હતો. તેઓએ બધા જ પ્રકારના અણુસાધનોનો સમગ્ર વિશ્વમાંથી સદંતર દૂર કરવા અને શાંતિને પોષવા જોરદાર અનુરોધ કર્યો હતો.

બે વર્ષ પહેલાં ૨૦૧૫માં હિરોશિમા અને નાગાસાકી ખાતે સૌથી કરુણાંત અણુવિસ્ફોટના ૭૦માં વાર્ષિક દિનની સમગ્ર દુનિયાએ યાદ કરી હતી. એ પ્રસંગે પોપ ફ્રાન્સિસે સામૂહિક વિનાશના અણુઆયુધોથી દુનિયાને મુક્ત કરવાની આજીજી કરી હતી. એટલું જ નહિ, પણ તેમણે સૌ લોકોને પ્રાર્થના કરવા અને શાંતિનાં કાર્યો કરવા તથા બધા જ વંશો અને કોમોના લોકોને સંપસુમેળભર્યા સહઅસ્તિત્વને પોષવાનો અનુરોધ કર્યો હતો.

છેલ્લે મારે કહેવાની જરૂર નથી કે, રિલિજિયસ સમિટ દ્વારા બધા જ ધાર્મિક વડાઓએ સમગ્ર વિશ્વના લોકોને પ્રાર્થના અને આંતરધર્મીય સંવાદ દ્વારા શાંતિને પોષવાનો અનુરોધ કર્યો છે. પ્રાર્થના અને આંતરધર્મીય સંવાદ દ્વારા શાંતિ માટેના આપણી ધાર્મિક વડાઓની હાકલ કે આજીજીને આપણા જીવનમાં સાર્થક કરવા આપણે કેટલાક ચોક્કસ પગલાં લઈ શકીએ. આપણા આડોશપડોશના તેમ જ આપણા સંપર્કમાં આવતા લોકોનો સંપર્ક સાધીએ. નાત-જાત, કોમ-વંશ કે ધર્મ-સંપ્રદાયનો કોઈ ભેદભાવ કર્યા વિના લોકોને ઓળખવા મથીએ.

એમનાં ધર્મો અને માન્યતાઓ વિશેના આપણા મનના પૂર્વગ્રહો અને ગેરસમજ દૂર કરીને સાચી માહિતી મેળવીએ. બધા લોકો સાથેની મિત્રતા તથા સંવાદ તથા આંતરધર્મીય પ્રાર્થના દ્વારા આપણા દિલમાં આપણા કુટુંબ અને સમાજમાં તથા આપણા સમગ્ર વિસ્તારમાં શાંતિ સ્થાપીએ, શાંતિના વાહકો બનીએ.

#

 

Changed On: 01-12-2017

Next Change: 16-12-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

માના મૃત્યુનો આનંદ

મૃત્યુ હંમેશાં દુઃખદ હોય છે. અત્યાર સુધી આ ફાની દુનિયામાં સાથે રહેલી કોઈ પણ વ્યક્તિની વિદાયમાં દિલની વ્યથા હોય છે. એમાં મા જેવી મમતા અને પ્રેમની મૂર્તિ દુનિયા છોડે ત્યારે દીકરા-દીકરીઓની આંખો ન રડે તો જ નવાઈ. છતાં મારી માના મૃત્યુમાં હું આનંદ પણ અનુભવું તો તમને કદાચ નવાઈ લાગશે.

૧૦૦ વર્ષની વયે મારી મા ૯ જૂન ૨૦૧૭ના રોજ એમના સર્જક પાસે પહોંચી ગઈ. તે દિવસે મારા ભાઈ વિન્સેન્ટે શોકાર્ત અવાજે મને એ સમાચાર આપ્યા. મેં તરત જ મારાં સંબંધીઓ અને મિત્રોને એક વોટ્સઍપ મેસેજ મોકલ્યો. “હું આનંદના સમાચાર આપું છું કે, મારી મા ઈશ્વરે એમને માટે તૈયાર રાખેલાં પરમ આનંદ અને શાશ્વત શાંતિ મેળવવા માટે સર્જક પાસે પહોંચી ગઈ છે. મારી બાનું જીવન અને ઈશ્વર તથા માનવબંધુઓ સાથેના એમનો પ્રેમસંબંધ એવો હતો કે, દયાળુ અને પ્રેમાળ ઈશ્વરની કૃપાથી મારી મા મૃત્યુમાંથી શાશ્વત જીવનમાં પહોંચી ગઈ છે.” મારી એ શ્રદ્ધા છે. પ્રભુ ઈસુનું એ વચન છે. (જુઓ યોહાન ૫: ૨૪). મૃત્યુ અને જીવન અંગેના પ્રભુ ઈસુના એ વચનમાં મને અડગ શ્રદ્ધા છે. એટલે જ મારી માના મૃત્યુમાં મને આનંદ છે.

મારી માનો જન્મ કેરલમાં એક મધ્યમ વર્ગીય જમીનદારને ઘેર ૩૦ ઍાક્ટોબર ૧૯૧૭માં થયો હતો. પોતાનાં પ્રેમાળ માબાપના પ્રથમ ખોળાના સંતાન અને ચાર ભાઈઓ અને બે બહેનોમાં સૌથી મોટી દીકરી તરીકે પોતાનાં માબાપ અને બહેન-ભાઈઓના અઢળક પ્રેમમાં મા ઊછરી હતી. બચપણમાં ગામના શિક્ષક (આશાન) પાસેથી તેમણે વાંચતાં-લખતાં અને ગણિતના મૂળ પાઠો શીખ્યાં હતાં. ગામથી દૂર દેવળ જોડેની સ્કૂલમાં મા કદી પોતાના ભાઈઓ સાથે ગઈ નહોતી. પણ મૂળભૂત શિક્ષણ જિંદગીભર એમને કામમાં આવ્યું.

મા સોળ વર્ષ સુધી પોતાના ઘરે પોતાની બા જોડે રહીને રસોડા અને ઘરના બધાં કામમાં કુશળ બની હતી. એટલે સોળ વર્ષની ઉંમરે લગ્ન કરીને પતિના ઘરે આવી ત્યારે પતિના મોટા સંયુક્ત કુટુંબમાં સાસુ-સસરા, એક દિયર અને ૬ નણંદો હતાં. બધાની સાથે કામ કરવાની માને કોઈ તકલીફ નહોતી. જોકે, ખૂબ મોટો પરિવાર હોવાથી માને ફાળે કમ્મરતોડ કામ હતું.

એક વાર માના બાપુજી માને મળવા આવ્યા. ત્યારે સ્કૂલમાં જતાં નણંદો અને દિયર માટે સમયસર ટિફિન તૈયાર કરીને પોતાના બાપુજીને મળવા અને આદરસત્કાર કરવા માટે માને વાર લાગી. પરિણામે બાના બાપુજી એટલે મારા નાનાએ પોતાને ઘેર પરત જઈને નાનીને અહેવાલ આપતાં કહ્યું કે. “આપણે ચોલ્લામડમ્ પરિવારમાં એક નોકરડી આપી છે!”

મધ્યમ વર્ગીય ખેડૂતના કુટુંબ તરીકે અમારી પાસે ડાંગર અને શાકભાજીના વિશાળ ખેતરો હતાં. એટલે સમગ્ર કુટુંબને ખવડાવવામાં ચોખા અને શાકભાજી કદી ખૂટે નહિ. નાળિયેર, મરી, આદુ જેવા અન્ય ખેત પેદાશોમાંથી ઘર ચલાવવામાં કોઈને કોઈ તકલીફ નહોતી. પણ અમારી બાજુ હું હાઈસ્કૂલમાં આવ્યો ત્યાં સુધી વીજળી ન હતી. ડાંગરમાંથી ચોખા કાઢવા કોઈ યંત્ર કે ‘મશીન’ નહોતું. એટલે રોજેરોજ ઘરની સ્ત્રીઓ જમીનના ખાડામાં ભરેલા ડાંગરને સાંબેલાઓ વડે મારીમારીને ડાંગર ચોખા કાઢવા કમ્મરતોડ કામ કરતી હતી.

વળી સ્ત્રીઓને રસોડા માટે બળતણના લાકડાં પોતાના વિશાળ ખેતરમાં ફરીફરીને ભેગું કરવાનું હતું. મારી માને પોતાની બધી નણંદો સાથે સારો સંબંધ હતો. એટલે બધી સ્ત્રીઓ સાથે ઘરનું બધું કામ કરતી. પણ બધાને ફાળે વહેલી સવારથી રાત સુધી કમ્મરતોડ કામ રહેતું. વળી બધાને દિવસમાં ત્રણ વાર ભોજન પીરસવામાં દાદી અને મારી માનો વારો છેલ્લો હતો. બધાને પીરસ્યા પછી જે વધે તે દાદી અને મા સરખી રીતે વહેંચીને ખાતાં. કોઈક વાર પેટ ભરવા પૂરતો ખોરાક મળ્યો ન હોય એવું પણ બનતું. મારી મા તો બધું જ ખૂબ સમજૂતીથી ચલાવી લેતી. પણ પૂરતા ખોરાકના અભાવની વાત પિયર પહોંચી. મારા પિતાજીએ માને એ વિશે પૂછ્યું.

માએ બાપુજીને જવાબ આપતાં કહ્યું, “એમાં મારે ફરિયાદ કરવાની શી જરૂર છે? મારા પિયરના લોકો જુએ છે કે, અહીં મારું વજન ઘટે છે. પણ હું એકાદ અઠવાડિયા માટે ઘરે જઈને આવું ત્યારે મારું વજન વધે છે!”

માના જવાબથી ગુસ્સે થઈને બાપુજી રસ્તા પાસેના છોડવાઓમાંથી માને મારવા માટે એક સોટી કાઢી. પણ પાસે ઊભેલી એક નણંદે “મોટાભાઈ, આ શું કરવા ધાર્યું છે?” પૂછીને બાપુજીના હાથમાંથી સોટી છીનવી લીધી. અમે નવ સંતાનોએ અમારાં માબાપને કદી ઝઘડતા કે મોટે અવાજે બોલતાં પણ સાંભળ્યાં નથી. પરંતુ ઉપરની વાત મેં માના મોઢે સાંભળી છે.

જીવનમાં કદી વિખૂટા પાડી ન શકાય એવો મનમેળ અને મીઠડો સંબંધ મારાં બા-બાપુજી વચ્ચે હતો. એમના એ સંબંધના ઉમળકામાં સશક્ત થઈને તેઓ પોતાનાં બધાં સગાંસંબંધીઓ તેમ જ આડોશીપડોશી, નોકરો તથા ખેતમજૂરો અને તેમનાં કુટુંબીજનો સાથે પણ સારો સંબંધ રાખતાં. હું ખૂબ નાનો હતો ત્યારે અમારે માટે દાદાએ બાંધી આપેલા નવા ઘરમાં અમે જુદા રહેવા લાગ્યા. ત્યારે પણ મારી મા પોતાના ઘરનું બધું કામ પતાવીને મારી દાદી અને કાકીઓને ઘરનાં કામોમાં મદદ કરવા માટે જતી. એનાં થોડાં વર્ષ પછી મારા કાકાનું લગ્ન થયું અને જૂના ઘરમાં દાદી અને નણંદોના કામમાં કાકી આવી.

છતાં જયારે સાસુ માંદાં પડ્યાં ને પથારીવશ થયાં ત્યારે મા રોજેરોજ એમને નવડાવવાં જતાં હતાં. અલગ ઘરમાં રહેવા છતાં દાદા-દાદીની માંદગીમાં મારી મા એમના મૃત્યુ સુધી એમની પ્રેમાળ સેવા કરતી રહી. મને આનંદ છે કે, જયારે મા પોતે જિંદગીના છેલ્લા થોડા મહિનામાં પથારીવશ હતી, એકીબેકી કરવા અને નાહવા માટે માને બીજાની જરૂર પડી ત્યારે મારી ભાભી આનીસ અને જુદાં રહેવાં ગયેલાં એમના દીકરાની પત્ની દીપા પણ પ્રેમ ને હૂંફથી માની સેવા કરતાં રહ્યાં હતાં. પોતાના દૈનિક જીવનમાં માએ યથાસમયે પોતાની ત્રણ વહુઓ સાથે તેમ જ બીજાં બધાં સગાંસંબંધીઓ સાથે ખૂબ સારો સંબંધ નિભાવ્યો હતો. અને માને એનું સારું પ્રતિફળ મળ્યું.

એ જ રીતે નોકરો, ખેતરનાં કામદારો તેમ જ મદદ માટે ઘરના ઓટલે આવતા ગરીબો પ્રત્યે પણ મારી મા મીઠડો ને દયાળુ સંબંધ રાખતી. ઘરે આવતાં સગાંસંબંધીઓ અને અન્ય મહેમાનો પણ માની પરોણાચારથી પ્રભાવિત થતાં. મારા બાળપણમાં મહેમાનો ઘેર આવે ત્યારે મને ખૂબ ગમતું. કારણ, મહેમાનો ઘરે હોય ત્યારે મા બધા માટે વિશેષ વાનગીઓ અને મીઠાઈઓ બનાવે અને બધાંને ખુશીથી ખવડાવે.

ઘરે આવતા મહેમાનો માના પ્રેમ અને હૂંફની કદર કરતા. માના મૃત્યુના સમાચાર જાણ્યા પછી ફાધર એલેક્ષ તન્નિપારાએ મને એક પત્ર લખ્યો. “ખૂબ સ્નેહી ફાધર વર્ગીસ, હું માને યાદ કરું છું. અને એક વાત કહેવા હું હિંમત કરું છું કે, તમારા આમંત્રણથી મે ૧૯૭૨માં હું સૌ પ્રથમ વાર તમારે ઘેર આવ્યો હતો. ત્યારે મને અનાયાસે લાગ્યું કે, મને કુટુંબનો વધુ એક દીકરા તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે. ફાધર વગીસ, તમે અને તમારાં ભાઈ-બહેનો આ બા-બાપુજીનાં સંતાનો તરીકે જન્મ પામવામાં ખૂબ આશીર્વાદિત છો!”

ફાધર એલેક્ષના હાથથી લખેલા બે પાનાંના લાંબા પત્રમાં એમણે મારી મા અને કુટુંબના દરેકની ખૂબ પ્રશંસા કરી છે. એમાં ફાધર એલેક્ષને એમનાં કુટુંબના લોકો અને એમની મિશન-પ્રવૃત્તિઓ વિશે માએ દાખવેલા રસની વાત છે. સાથે બાપુજીના હકારાત્મક વલણની કદર સાથે ફાધર એલેક્ષના પત્રમાં બાપુજીને મળેલી દૈવી આશિષો તથા સારાં સંતાનો, પ્રેમાળ વહુઓ તેમ જ બધાં સારી રીતે જીવી શકે એટલી સાધનસંપત્તિ માટે ઈશ્વર પ્રત્યે બાપુજીના દિલના આભારની વાત પણ છે.

પણ ફાધર એલેક્ષના પત્રમાં મને સૌથી નવાઈ પમાડનાર વાત બીજી હતી. આધ્યાત્મિક સાધના અને લોકોને માર્ગદર્શન આપવાની વાતોમાં તેઓ મારી માને અને કુટુંબને આદર્શ કુટુંબ તરીકે અને દૈનિક કૌટુંબિક પ્રાર્થનાના નમૂના તરીકે લોકો આગળ રજૂ કરતા. તેમણે આપેલી ઘણી આધ્યાત્મિક સાધના-શિબિરોમાં કુટુંબને લગતા કોઈ ગુણવિશિષ્ટતાઓની વાત કરવાની હોય ત્યારે તેઓ હંમેશાં ‘ચોલ્લામડમ્’ કુટુંબને એટલે મારા પરિવારને નમૂના તરીકે વર્ણવ્યા છે!

હવે માનું છું કે, મારી માના મૃત્યુના પ્રસંગે દયાળુ ઈશ્વર પિતાએ મારી માને બક્ષેલાં શાશ્વત શાંતિ અને અખંડ આનંદમાં મેં દાખવેલો આનંદ તમે સમજી શકો.

ઈશ્વરે મારી માને ૯૯ વર્ષ ૭ મહિના અને ૧૧ દિવસનું દીર્ધાયુષ્ય બક્ષ્યું હતું. મા પરના ઈશ્વરનો આશીર્વાદ એમના મૃત્યુ પછી પણ ચાલુ રહ્યો છે. એમનું મૃત્યુ જ પોતાના ઘરે ખૂબ શાંતિપૂર્ણ થયું હતું. મૃત્યુના દિવસે સવારે મારી ભાભી આનીસે માને રાબેતા મુહબ આગ્રહ કરી કરીને ચા-પાણી ને નાસ્તો કરાવ્યાં. દસેક વાગે માની ઓરડી સાફ કરતી બહેને જોયું કે, માના દાંતનું ચોકઠું બહાર નીકળ્યું છે. આનીસે દાંતનું ચોકઠું માના મોંમાં બરાબર બેસાડ્યું. સવારે માનું મૂત્ર પ્રમાણમાં ઓછું હતું. એટલે આનીસે માને ખાસ ફાવતું ચોખાનું પાણી પીવડાવ્યું. સવારે સાડા આઠ વાગે ઘરના વડીલ એટલે મારા ભાઈ વિન્સેન્ટ અને સાડા નવ વાગે ઘરેથી બસો મીટર દૂર રહેતા મારા નાના ભાઈ થોમસ માને ‘ગુડ મોર્નિંગ’ કહીને પોતપોતાને કામે ગયા. અગિયારેક વાગે આનીસને લાગ્યું કે, માનું પ્રાણપંખીડું ઊડી જવામાં છે. એટલે એમણે તરત જ વિન્સેન્ટને બોલાવ્યા. દસ-બાર મિનિટમાં વિન્સેન્ટ આવ્યા ત્યાં સુધીમાં મા શાંતિથી પોતાના સંર્જ્ક પિતા પાસે પહોંચી ગઈ હતી. એમણે મને તરફ જ ફોન કર્યો. “મોટાભાઈ, મા આપણી વચ્ચે નથી; બે મિનિટ પહેલાં માનું મૃત્યુ થયું છે.”

ત્યાં વિન્સેન્ટને સામેથી મારી બહેન સેલિનનો અરુણાચલ પ્રદેશમાંથી ફોન આવ્યો. એ જ રીતે ન્યૂઝીલૅન્ડમાંથી મારા ભાઈ જોસનો પણ માની તબિયત જાણવા ફોન આવ્યો. અરુણાચલના એક કુગ્રામમાં સેવા બજાવતી સિસ્ટર સેલિન પાસે ફોન કે મોબાઈલ વાપરવાની વ્યવસ્થા નથી. એટલે બે કલાક દૂર આવેલા શહેરમાં કંઈ ખરીદવા જાય ત્યારે સેલિન ઘરે ફોન કરી શકે છે. એ રીતે માના મૃત્યુ પછી તરત જ સેલિનનો ફોન આવ્યો હતો. માના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને સેલિને તરત જ આસામમાં રહેતા મારા ભાઈ ફાધર મેથ્યુનો સંપર્ક સાધ્યો. બંનેએ બને તેમ જલદી વિમાનમાં ઘરે પહોંચવાની વ્યવસ્થા કરી. બીજા દિવસે શનિવારે બપોરે તેઓ બંને ઘરે પહોંચ્યાં અને ગુજરાતમાંથી હું અને મારી નાની બહેન સિસ્ટર લીસી પણ શનિવારે મોડી સાંજે ઘરે પહોંચ્યાં. ન્યૂઝીલૅન્ડથી ભાઈ જોસ શનિવારે મોડી રાત્રે ઘેર પહોંચ્યા.

શનિવાર સવારે અને રવિવાર સવારે કેરલના બે મુખ્ય દૈનિકોમાં ફોટા સાથે માના મૃત્યુના સમાચાર વાંચીને અમારા સંબંધીઓ, મિત્રો અને આડોશી-પડોશીઓ મા માટે પ્રાર્થના કરી શ્રદ્ધાંજલિ અર્પવા ઘેર આવતાં રહ્યાં. અમારા કોતમંગલમ્ ધર્મપ્રાન્તના નિવૃત્ત ધર્માધ્યક્ષ જોર્જ પુન્નકોટિલે અને હાલના ધર્માધ્યક્ષ જોર્જ મઠત્તીકંડાતીલે, મારા મામા એટલે માના ભાઈ મોનસિંજ્ઞોર (ફાધર) મેથ્યુ પાસેથી મા વિશે સારી પેઠે જાણ્યું હશે. એટલે નિવૃત્ત ધર્માધ્યક્ષ જોર્જે ફોન કરી માના શબને ઘરેથી ઉપાડતાં પહેલાંની પ્રાર્થના માટે આવ્યા. તેઓએ પ્રાર્થના પહેલાં ઘરના આંગણે ભેગા થયેલા ત્રણસો ઉપર માણસોને માના પ્રેમ અને ધર્મનિષ્ઠા અંગે પ્રેરણાત્મક સંદેશ આપ્યો.

એ જ રીતે મા માટે દેવળમાં અને સ્મશાનમાં પ્રાર્થના કરવા-કરાવવા માટે હાલના ધર્માધ્યક્ષ જોર્જે આગેવાની લીધી. પચાસેક ધર્મગુરુઓ અને એથીય વધુ સાધ્વીબહેનો સાથે દેવળમાં ભરેલા લોકોને ધર્માધ્યક્ષ જોર્જે પ્રાર્થના વિધિ પછી સંદેશ આપતાં મારી માના સદગુણો વર્ણવ્યા. ધર્માધ્યક્ષ જોર્જે કહ્યું કે, મારી મા અને બાપુજીએ એક આદર્શ ખ્રિસ્તી કુટુંબ રચ્યું હતું. તેમણે વધુમાં માની મહેમાનગીરી, માબાપના પ્રાર્થનામય અને ધર્મિષ્ઠ જીવનને પોંખ્યું. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે, ચોલ્લામડમ્ કુટુંબનાં પાઈલી અને અન્નાફૂટ્ટીએ પોતાનાં નવા બાળકોને ઉછેર્યાં છે. એટલે જ એમનાં પાંચ સંતાનો પ્રભુ ઈસુમાં સમર્પિત જીવન તરફ વળ્યાં છે અને લગ્ન કરીને કુટુંબ જીવન ગાળતાં ચાર સંતાનો પણ સારું ને ધર્મમય ખ્રિસ્તી જીવન ગાળે છે.

મારી માને સ્મશાનની કૌટુંબિક કબર (જૂન ૧૧, ૨૦૧૭)માં દફનાવ્યા પછી મેં દેવળમાં મારા ભાઈ મેથ્યુ અને ભત્રીજો ફાધર ષૈજુ સાથે દફનવિધિમાં આવેલાં બધા લોકો સાથે પરમપૂજા અર્પણ કરી. દફનવિધિ પતાવીને અમે બધા કુટુંબીજનો ઘરે પહોંચ્યાં. માના મૃત્યુ પછી, મોસમ પ્રમાણે, વખતોવખત વરસાદ વરસતો હતો. છતાં માની દફનવિધિ ખૂબ સારી રીતે પતી ગયાનો આનંદ બધાંનાં દિલમાં હતો.

 

#

Changed On: 16-11-2017

Next Change: 01-12-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

સુખી થવાની જડીબુટ્ટી

કોઈકે કહ્યું છે કે, જિંદગી એટલે “સુખ પાછળની દોડ.” છતાં વિરોધાભાસની વાત એ છે કે, તમે પોતે સુખની પાછળ દોડીને તમે કદી સુખી ન બની શકો! પણ નિરાશ થવાની બિલકુલ જરૂર નથી. કારણ, તમારે સુખી થવાની એક જડીબુટ્ટી છે.

સૌ પ્રથમ, જડીબુટ્ટીને કામે લગાડતા અમુક લોકોની વાત કરીએ. ઇન્ડિયાના પૂર્વપ્રમુખ અબ્દુલ કલામ એક ખૂબ સુખી માણસ હતા. એમના આચારવિચારમાં એમનું આંતરિક સુખ એમના પ્રસન્ન વતન પર છડી પોકારતા હતા. એક વાર એક પત્રકારે અબ્દુલ કલામને પૂછ્યું, “ડૉ. કલામ, આપ હંમેશાં પ્રસન્ન દેખાવો છો. બધી પરિસ્થિતિમાં ખૂબ ઉત્સાહથી વર્તો છો. બધા પ્રશ્નોનો ઉમંગથી પ્રતિભાવ આપો છો. તમારી આ પ્રસન્નતા અને ઉત્સાહનું રહસ્ય શું છે?” ડૉ. કલામના પ્રતિભાવે એમના બધા શ્રોતાજનોને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા. તેમણે કહ્યું, “હું તો બધા સંયોગોમાં એક જ બાબતનો વિચાર કરું છું: હું બીજાને શું આપી શકું? જયારે હું છોકરાઓને મળું ત્યારે મારો વિચાર એ બાળકોને હું શું આપી શકું?” કેવો જવાબ! કેવું હકારાત્મક વલણ! કેવો આદર્શ!

ડૉ. કલામની જેમ મધર ટેરેસા પણ એક લોકપ્રિય અને વિશ્વવિખ્યાત વ્યક્તિ હતાં. ગરીબ માટેનાં એમનાં નિ:સ્વાર્થ પ્રેમ અને કરુણા સૌ લોકો પોંખે છે. એમણે પોતાના જીવનમાં અસંખ્ય પ્રશ્નો અને સમસ્યાઓનો પણ સામનો કર્યો છે. છતાં આપણે જાણીએ છીએ કે, મધર ટેરેસા આંતરિક રીતે એક સુખી વ્યક્તિ રહ્યાં હતાં. દેશવિદેશના એમના આચારવિચાર એનો પુરાવો છે. મધર ટેરેસાની હકારાત્મક વૃત્તિથી અને એમની ઉદારતાથી સૌ પરિચિત છે. મધર ટેરેસાની ત્રણ જાણીતી ઉક્તિઓ અહીં પ્રસ્તુત છે. (૧) “ખુદને ખૂંચે ત્યાં સુધી આપ્યા કરો – સ્મિત સાથે, પ્રસન્ન વદને.” (૨) “પ્રબળ પ્રેમ માપ જોતો નથી; તે તો બસ આપ્યા જ કરે છે.” (૩) “આપણે ખરો પ્રેમ રાખવો હોય, તો ક્ષમા આપતાં શીખવું જોઈએ.”

મધર ટેરેસા તા.૧૦-૧૦-૧૯૭૯માં સ્વિડનના ઓસ્લો ખાતે નોબેલ પીસ પ્રાઈઝના વિશ્વ ફલક પર સંબોધતા પોતાના શ્રોતાજનોને કહ્યું હતું: “પ્રેમ આપવો અને પ્રેમ મેળવવા માટે આપણું સર્જન થયું છે.” એમની બધી વાતો માનવ જિંદગીને પોષનાર રહી છે.

અબ્દુલ કલામ અને મધર ટેરેસાની જેમ જાણીતી ન હોય તો પણ મારે અહીં એક ત્રીજી વ્યક્તિની વાત કરવી છે. ઘણા વખત પહેલાં મેં એમના વિશે કોઈ છાપા-સામયિકમાં વાંચ્યું છે. એમને યુ.એસ.એ.ની સરકારે મૅન ઍાફ મિલેનિયમ (Man of Millennium) ઍવૉર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા ત્યાં સુધી એમના વર્તુળ બહાર કોઈ એમને ઓળખતા નહોતા! મૅન ઍાફ મિલેનિયમ ઍવૉર્ડ સાથે મળેલા પૂરા ૩૦ કરોડ રૂપિયા જરૂરિયાતમંદ લોકોને આપેલા એ દાનવીર છે પાલમ કલ્યાણસુંદરમ્.

તેમણે એક ગ્રંથપાલ તરીકે ત્રીસ વર્ષ નોકરી કરી છે અને ત્રીસેત્રીસ વર્ષનો પોતાનો પૂરો પગાર એમણે જરૂરિયાતમંદોને વહેંચી આપ્યો છે અને પોતાની આજીવિકા માટે એમણે રોજ સાંજે એક હૉટલમાં કામ કરીને ખુદ પોતાનું પાલનપોષણ કર્યું છે. તાજેતરમાં મને મળેલા એક વૉટસ એપ મેસેજમાં મેં વાંચ્યું છે કે, નિવૃત્તિ વેળાએ એમને મળેલા દસ લાખ રૂપિયા પણ પાલમ કલ્યાણસુંદરમે જરૂરિયાતમંદોને વહેંચી આપ્યા છે! હું માનું છું કે, ખુદ પોતાને માટે નાણાં અને સાધનસંપત્તિ ભેગી કરવાને બદલે પાલમ કલ્યાણસુંદરમે જરૂરિયાતમંદોની વહારે થવામાં જ પોતાની સમગ્ર જિંદગીનું સુખ માન્યું છે.

ડૉ. અબ્દુલ કલામ, મધર ટેરેસા અને પાલમ કલ્યાણસુંદરમ્ – ત્રણેય મહાનુભાવો આપવામાં જ આનંદ માનનારા નિ:સ્વાર્થ વ્યક્તિઓ છે. એમના જેવા ઉદાર અને નિ:સ્વાર્થ માણસો આપણને સુખી થવાની જડીબુટ્ટી જણાવે છે. બીજાને વિશેષ તો જરૂરિયાતમંદોને નિ:સ્વાર્થપણે આપવામાં સુખની જડીબુટ્ટી છે. નિ:સ્વાર્થપણે આપવામાં અનેરું સુખ માણી શકાય છે. અનન્ય આનંદ અનુભવી શકાય છે.

#

 

Changed On: 01-11-2017

Next Change: 16-11-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

પ્રકાશનું પર્વ દિવાળી

દિવાળી અંગે કેટલીક દંતકથાઓ છે. એમાં એક પરંપરાગત કથા મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ સાથે સંકળાયેલી છે. મહાવીર સ્વામી વિશેના ‘ગુજરાતી વિશ્વકોશ’ના લેખમાં મેં વાંચ્યું કે, “ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણનો સંકેત મળતાં દેવો અને માનવોમાં ગમગીની છવાઈ ગઈ હતી. જે રાત્રિએ ભગવાન મહાવીરનું પરિનિર્વાણ થયું તે રાત્રે ઇન્દ્રરાજે મોહની દારુણ પળો પર વિજય મેળવીને સ્વસ્થ થઈને દીપક પેટાવવાનું કહેલું. અમાવાસ્યાની એ રાત અનેક દીપકોથી ઝળહળી ઊઠી. વિક્રમ સંવત પૂર્વે ૪૭૦ (ઈ.સ.પૂર્વે. ૫૨૭)માં લોકોએ દીપકો પ્રગટાવી પ્રભુ મહાવીરના નિર્વાણનો ઉત્સવ રચ્યો. ત્યારથી દીપાવલિ પર્વ ઊજવવાની પરંપરા છે” (ગુજરાતી વિશ્વકોશ, ખંડ-૧૫, પૃ.૪૬૬).

દીપાવલિના ઉત્સવ પ્રસંગે શ્રી બુદ્ધના અનુયાયીઓ તેમ જ શીખ ધર્મના અનુયાયીઓ વચ્ચે વિવિધ પ્રાચીન કથાઓ પ્રચલિત છે. શીખ લોકો દિવાળી ખાસ ઉજવે છે. કારણ, એ જ દિવસે તેમના છઠ્ઠા ગુરુને – ગુરુ હરગોવિંદને – કેદખાનામાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. શીખ ધર્મની પરંપરા જણાવે છે કે, સમ્રાટ જહાંગીરે ૧૬૧૯માં ગુરુ હરગોવિંદ અને તેમની સાથે રાજવીઓને કેદ કર્યા હતા.

કેદખાનામાંથી મુક્ત થઈને ગુરુ હરગોવિંદજી સીધા અમૃતસર ખાતે ગોલ્ડન ટેમ્પલ (સુવર્ણ મંદિર) ગયા. એટલે દિવાળીના દિવસને શીખ લોકો ગુરુ હરગોવિંદજીના ‘ઘર વાપસી’ તરીકે ઉજવે છે. એ દિવસે સુવર્ણ મંદિરને ભવ્ય રીતે સજાવીને શોભાવવામાં આવે છે અને બધા શીખ લોકો ખૂબ ઉમળકાથી દિવાળી ઉજવે છે.

બૌદ્ધ ધર્મીઓ માટે દિવાળી ભવ્ય રીતે ઉજવવા પાછળનો હેતુ ભિન્ન છે. એમને માટે દિવાળી એટલે અનિષ્ટ ઉપર ભલાઈ કે સારપનો વિજય. સમ્રાટ અશોકે યુદ્ધ અને લોહી રેડવાનો પથ છોડીને શાંતિ અને અહિંસાનો માર્ગ અપનાવ્યો હતો. એટલે બૌદ્ધો માટે દિવાળીનું વિશેષ મહત્વ છે. છતાં પારંપરિક રીતે દિવાળીની ઉજવણીમાં બૌદ્ધો અને હિન્દુઓ વચ્ચે ખાસ ફેર નથી.

હિન્દુઓ દિવાળીની ઉજવણીમાં વધારે ધાર્મિકતા દાખવે છે. હિન્દુ ધર્મમાં અસત પર સતનો, કે અંધકાર ઉપર પ્રકાશના વિજય પર્વ તરીકે દિવાળી ઉજવવામાં આવે છે. દિવાળી હિન્દુ ધર્મ સાથે નિકટપણે સંકળાયેલું પર્વ છે કે, દેશવિદેશમાં હિન્દુ ધર્મને અનુસરતા બધા લોકો દિવાળી આનંદપ્રમોદથી ઉજવે છે.

પણ આજે દિવાળીની ઉજવણી એક સામાજિક તહેવાર બન્યો છે. બધા ધર્મોના અનુયાયીઓ તેમ જ કોઈ પણ ધર્મમાં માનતા ન હોય એવા લોકો પણ પોતાના હિન્દુ પડોશીઓ સાથે મળીને દિવાળી ઉજવે છે. એ જ રીતે દિવાળી આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિનો ભાગ બની ગયો છે. એટલે દુનિયાભરમાં જ્યાં જ્યાં ભારતીય નાગરિકો છે ત્યાં બધેય દિવાળી ઊજવવામાં આવે છે.

દિવાળીની આપણી ઊજવણીમાં આપણે ઘણુંખરું નવાં કપડાં ખરીદવાં, દીવો સળગાવવા અને મિજબાની કરવી જેવી બાહ્ય બાબતોને ખૂબ મહત્વ આપીએ છીએ. દિવાળીના આ બાહ્ય આચારવિચાર સાથે આપણે આંતરિક રીતે કે આધ્યાત્મિક રીતે પણ દિવાળી ઉજવવાનો વિચારી કરી શકીએ.

અહીં મારી વાત સમજાવવા માટે આપણે ઇન્ડિયામાં જન્મેલા અંગ્રેજી કવિ અને લેખક રુડિયાર્ડ કીપ્લિંગની વાત લઈએ. રુડિયાર્ડ અને એમની પત્ની શહેર બહાર એક ટેકરીના ઢોળાવ પર એક ખેડૂતનું ઘર ખરીદીને ત્યાં રહેવા ગયાં. એમના ઘરની સામેની ટેકરીના ઢોળાવ પર એક વૃદ્ધ સ્ત્રી રહેતી હતી. એક દિવસ રુડિયાર્ડ અને પત્ની પેલી વૃદ્ધ સ્ત્રીની મુલાકાતે ગયાં. તેઓ ઢોળાવથી નીચે ઊતરીને ખીણની સામે ટેકરીના ઢાળ પર આવેલા વૃદ્ધ સ્ત્રીના ઘરે પહોંચ્યાં. નવાં આવેલાં આગંતુકોને પેલી સ્ત્રીએ સ્મિત સાથે ઉમળકાથી આવકાર્યાં. પછી પેલી સ્ત્રીએ રુડિયાર્ડ અને પત્નીને પૂછ્યું: “રાતે આ ખીણમાં સામેના મકાનની બારી પરથી જે પ્રકાશ ફેલાય છે તે જ મકાન તમારું ઘર છે ને?”

પછી પેલી વૃદ્ધાએ વધુમાં કહ્યું, આપની બારી પરથી આવતો પ્રકાશ મારી એકલતા દૂર કરે છે. મારી સાથે કોઈ હોવાની મને અનુભૂતિ થાય છે. એટલે મારે મન એ પ્રકાશનું અનોખું મહત્વ છે. વૃદ્ધાને મળ્યા પછી પોતાના ઘરની બારીમાંથી પ્રકાશ બરાબર ખીણમાં પડે એ રીતે પડદા ખેંચી રાખ્યાની વાત કીપ્લિંગે કહી છે.

કીપ્લિંગની વાતમાં આપણે જોઈ શકીએ કે, કીપ્લિંગ યુગલના અંતરમાં જે પ્રકાશ છે, જે પ્રેમ છે, જે શાંતિ છે તે બારી પરના દીવાના પ્રકાશની જેમ ચોમેર ફેલાય છે. ખીણમાં ફેલાયેલો પ્રકાશ જોઈને પેલી વૃદ્ધ સ્ત્રીનું હૃદય ઝળહળી ઊઠે છે.

અનુભવે આપણે જાણીએ છીએ કે, આપણામાં જે પ્રકાશ છે, કે જે અંધકાર છે, તે આપણી જાણ બહાર પણ સામેના માણસ પર અસર કરે છે. આપણામાંનો પ્રકાશ દીવાદાંડીની જેમ બીજાને માટે રસ્તો ચીંધે છે. એ જ રીતે આપણામાંનો અંધકાર બીજાને ગેરરસ્તે દોરી શકે છે.

ધારો કે, સૂર્ય અઠવાડિયા સુધી હડતાલ પાડે છે. મને લંડન અને રોમમાં સૂર્યની હડતાલની જેમ ખૂબ ઠંડી શીતળ ઋતુનો અનુભવ થયો છે. દિવસો સુધી સૂરજ દેખાશે નહિ. પણ વરસાદ અને બરફ વરસ્યા કરશે. સમગ્ર વાતાવરણ તમને ગમગીન અને ખિન્ન બનાવશે. ઘરમાંથી તમને બહાર નીકળવાનું બિલકુલ ગમશે નહિ.

રોમ ખાતે ડિસેમ્બર મહિનાના એક અઠવાડિયામાં મને લાગ્યું હતું કે, સૂર્યદેવ ખરેખર હડતાલ ઉપર ઊતર્યો છે! પણ એ જ અઠવાડિયામાં મારે વિમાન માર્ગે સ્પેન જવાનું થયું. મેં વિમાનની બારી પાસેની બેઠક લીધી. વિમાન ઊડવા માંડ્યું. રન-વે પરથી વરસતા અને કાળા ઘનઘોર વાદળો ભેદીને વિમાન ઉપર ચઢ્યું. ત્યાં મેં કલ્પના પણ ન કરી હતી એવી રીતે સૂરજ સોળે કળાએ પ્રકાશીને બધેય શીતળ પ્રકાશ ફેલાવતો હતો. જોતજોતામાં મારા અંતરની ગમગીની ક્યાંય અલોપ થઈ અને ત્યાં ઉષ્માભર્યા પ્રકાશે બેઠક જમાવી લીધી!

ખૂબ ઠંડી મોસમ અને અણગમતું વાતાવરણ તમારા જીવનને અંધકારમય બનાવી શકે છે. એ જ રીતે તમારા જીવનને અંધકારમય બનાવનાર બીજાં પરિબળો પણ છે. અદેખાઈ, ધિક્કાર, વેરભાવ, જુઠ્ઠાણું ફિકરચિંતા જેવાં પરિબળો તમારા જીવનમાં અંધકાર ફેલાવશે. એથી ઊલટું, તમારા દિલનાં પ્રેમ, શાંતિ, આનંદ, માફી જેવી બાબતો તમારા ને આસપાસના લોકોના જીવનમાં પ્રકાશ ફેલાવી શકે છે. તો આપણે આંતરિક રીતે આપણે માટે તથા બીજાને માટે પણ દિવાળીની ઊજવણીને પ્રકાશમય કરવા મથીએ.

 

છેલ્લે અંગ્રેજી કવિ અને લેખક રુડિયાર્ડ કીપ્લિંગની ખૂબ જાણીતી એક કાવ્યપંક્તિ છે:

“Teach us delight in simple things

And mirth that has no bitter springs;

Forgiveness free of evil done

And love to all men heath the sun”

 

“સાદી બાબતોમાં અમને આનંદ પ્રમોદ કરતા શીખવાડો

અને અમારા આનંદવિનોદમાં કોઈ કડવો ઝરો ન નીકળે;

ક્ષમા દ્વારા અમે કરેલા બધા અનિષ્ટોથી અમને મુક્ત કરો

સૂર્યપ્રકાશની જેમ બધા માણસોને પ્રેમાર્દ્વ કરી દો”

 

ઉપરોક્ત પંક્તિમાં રુડિયાર્ડ કીપ્લિંગ આપણને બે બાબતો જણાવે છે. એક, સાદી બાબતોમાં કોઈ અડચણ વિના અમને આનંદપ્રમોદ કરવા દો; અને બે, બધા અનિષ્ટો વચ્ચે એકબીજાને આપેલી માફીને રસ્તે દુનિયાભરના બધા માણસોને પ્રેમાર્દ્વ કરી દો.

અહીં રુડિયાર્ડ કીપ્લિંગે પોતાની કાવ્યપંક્તિમાં દર્શાવેલા ભાવ મુજબ દિવાળીની આપણી ઉજવણીમાં જીવનની સાદી બાબતોમાં આનંદપ્રમોદ કરીએ અને બધાં અનિષ્ટો વચ્ચે એકબીજાની માફી આપીને આપણા જીવનને પ્રેમાર્દ્વ બનાવીએ.

#

 

Changed On: 16-10-2017

Next Change: 01-11-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

ડૉ. રુથ, પાકિસ્તાનનાં મધર ટેરેસા

ઇન્ડિયાનાં કેટલાંક છાપા-સામયિકો તથા અમુક પત્રકારો પણ પાકિસ્તાનને એક બદમાશ મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર તરીકે ચિતરતાં હોય છે. પરંતુ ૧૯૮૮માં પાકિસ્તાનની મુલાકાત લીધા પછી મારો મત ભિન્ન છે. કરાંચીમાં પત્રકારત્વની કાર્યશાળા ચલાવવા સાથે મેં બીજાં ત્રણ શહેરોની મુલાકાત લઈને ત્યાંના પત્રકાર મિત્રોને મળ્યો હતો. આમ, પાકિસ્તાનની મુલાકાત અને લોકસંપર્ક પછી મને ખાતરી થઈ કે, પાકિસ્તાનના લોકો પણ ઇન્ડિયાના લોકોની જેમ પ્રેમાળ, સંવેદનશીલ અને સહિષ્ણુતાવાળા છે. આખરે તો ૧૯૪૭ સુધી આપણે એક જ દેશ ‘બ્રિટીશ ઇન્ડિયા’ના નાગરિકો હતા.

થોડા દિવસ પહેલાં ઍાગસ્ટ ૧૯, ૨૦૧૭ના દિવસે મેં ટેલિવિઝન પર જોયેલું ર્દશ્ય આજે ફરી વાર યુટૂબમાં જોયું. એમાં ઘણા લોકો આતંકવાદી ધર્મસત્તાક મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર માનતા પાકિસ્તાનની વાત છે. પાકિસ્તાનના ઉચ્ચ રાજકીય નેતાઓ, લશ્કર, હવાઈદળ તથા નૌકાદળના વડાઓ તેમ જ નાગરિક આગેવાનોની હાજરી સાથે લાખો લોકોએ એ સ્મશાનયાત્રામાં ભાગ લીધો. એમાં સૈનિક પ્રતિનિધિઓ એક ખ્રિસ્તી સાધ્વીબહેનનો મૃતદેહ વિધિસર ખભા પર લઈને સ્મશાનયાત્રા કરતાં જોઈને મારી આંખો સજલ બની!

પાકિસ્તાનમાં આજીવન રક્તપિત્તના રોગીઓની સેવા કરનાર એક વિદેશી મિશનરી સાધ્વીબહેન ડૉ. રુથ પૌની એ સ્મશાનયાત્રા હતી. એક વિદેશી ખ્રિસ્તી મિશનરીની રાષ્ટ્રીય સન્માન સાથેની સન્માનયાત્રા જોતાં આપણા મનમાં એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર પાકિસ્તાને કેમ આ ખ્રિસ્તી મિશનરીને આ વિરલ રાષ્ટ્રીય સન્માન આપ્યું? મિશનરી ડૉ. રુથે પાકિસ્તાન માટે શું કર્યું? આ પ્રશ્નોના જવાબમાં આપણે ડૉ. રુથનાં જીવન અને મિશનરી સેવાકાર્યો તપાસીએ.

રુથ કૅથરીના માર્થા પૌનો જન્મ જર્મનીના લેઈપ્સિંગમાં ૧૯૨૯ સપ્ટેમ્બર ૯મી થયો હતો. કિશોર વયે રુથે બીજા વિશ્વયુદ્ધ (૧૯૩૯-૧૯૪૫) ની નિષ્ઠુરતા અને અમાનવીયતાને નજરોનજર જોઈ હતી. અનુભવી હતી. તેઓ ૧૯૪૮માં તબીબી સેવાના અભ્યાસ માટે તે વખતે રશિયાની સત્તા હેઠળના પૂર્વ જર્મનીથી પશ્ચિમ જર્મની પહોંચ્યાં. તબીબી ડૉક્ટર બન્યાં પછી ડૉ. રુથ ૧૯૫૭માં Society of the Daughters of the Heart of Mary (DHM) નામે એક સાધ્વીસંઘમાં દાખલ થવા માટે ફ્રાન્સની પૅરિસ નગરી પહોંચ્યાં.

સાધ્વીસંઘમાં જોડાવા અંગે ડૉ. રુથ કહે છે કે, “મને લાગ્યું કે પ્રભુ ઈસુએ મને પોતાને માટે બોલાવ્યાં છે અને હું તબીબ તરીકે દુ:ખિત લોકોની સેવાચાકરી કરું. એટલે માનવતા માટે મારું જીવન મેં પ્રભુ ઈસુના ચરણે સમર્પી દીધું.” ડૉ. રુથના સાધ્વીસંઘે એમને એક મિશનરી તરીકે સેવા કરવા માટે ઇન્ડિયા મોકલ્યાં.

પોતાના મૂળ વતન જર્મનીથી ડૉ. રુથ ૮ માર્ચ ૧૯૬૦માં ઇન્ડિયા જવા ઊપડ્યાં. મુસાફરીમાં પાકિસ્તાનના કરાંચી નગર પહોંચ્યાં પછી આગળની મુસાફરી માટે ‘વીસા’ની સમસ્યા નડી. વીસાની રાહ જોવામાં એમના સાધ્વીમંડળનાં સાધ્વીબહેનો જ્યાં સેવા બજાવતાં હતાં તે કુષ્ઠરોગીઓની વસાહતે (કોલોની) પહોંચ્યાં. આઈ. આઈ. છુન્ડ્રીગર રોડ પાસે આવેલી રક્તપિત્તના રોગીઓની વસાહતમાં કુષ્ઠરોગીઓની દારુણ સ્થિતિ જોઈને ડૉ. રુથનું હૃદય દ્રવી ઊઠયું. તેમણે જોયું કે, રક્તપિત્તના રોગીઓના કોઈ સંવેદના વિના હાથ અને પગ તો ઉંદર કરડી ખાતા હતા! સમાજમાંથી તરછોડાયેલા આ દરદીઓની દારુણ પરિસ્થિતિ જોઈને ડૉ. રુથે પાકિસ્તાનમાં જ રહીને એમની સેવા કરવાનું નક્કી કર્યું.

ડૉ. રુથની સમર્પિત ને પ્રેમાળ તબીબી સેવાથી રક્તપિત્તવાળાનાં રોગ અને સમગ્ર જીવનમાં પરિવર્તન આવવા માંડ્યું. સૌ પ્રથમ ડૉ. રુથે રક્તપિત્તના રોગીઓને સ્વચ્છ અને સ્વસ્થ રહેવા માટે વ્યવસ્થા કરવા માંડી હતી. દવા અને સારવાર સાથે યોગ્ય પર્યાવરણ સર્જવામાં ડૉ. રુથ માનતાં હતાં. શરૂઆતમાં રક્તપિત્તવાળા રોગીઓની સારવાર માટે એમના સાધ્વીસંઘનું ફરતું દવાખાનું હતું. ડૉ. રુથે ધીમે ધીમે ફરતા દવાખાનાને સ્થાને સ્થાયી દવાખાનાંઓ પાકિસ્તાનમાં ઠેર ઠેર સ્થાપ્યાં. એમાં ડૉ. રુથે પોતાનાં મિત્રો તથા વતન જર્મની પાસેથી માગીમાગીને જરૂરી દવા અને નાણાં ભેગાં કરીને વાપરતાં હતાં.

ડૉ. રુથના કહ્યા મુજબ શરૂઆતમાં રક્તપિત્તનાં રોગીઓની સારવારનાં કામો ખૂબ અઘરાં હતાં. ઠેર ઠેર મરુભૂમિ જેવા વિસ્તારોમાં તેઓ એકલાં ફરતાં હતાં. પોતે શરૂ કરેલા રક્તપિત્તવાળાઓ માટે એકેક દવાખાનું વ્યવસ્થિત રીતે ચલાવવામાં લોકોને માર્ગદર્શન આપતાં હતાં. વળી તેઓ ખાતરી પણ કરતાં હતાં કે, એકેક રક્તપિત્તવાળાને શ્રેષ્ઠ તબીબી સેવા મળી રહે.

ધીમે ધીમે કુષ્ઠરોગીઓ માટેની ડૉ. રુથની તબીબી સેવા જાણીતી થઈ. લોકો એમની નિ:સ્વાર્થ અને કાર્યક્ષમ સેવાની કદર કરવા લાગ્યા. પાકિસ્તાનના જ ઘણા ઉદાર લોકો ડૉ. રુથ સાથે જોડાયા. રણભૂમિ જેવા વિસ્તારોમાં ડૉ. રુથ રક્તપિત્તના રોગીઓ માટે એકેક દવાખાનું શરૂ કર્યું. ધીમે ધીમે એ દવાખાનાંઓ રણદ્વીપ જેવી હરિયાળી ભૂમિનાં સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્ર બન્યાં.

ડૉ. રુથે આખા પાકિસ્તાનમાં કુષ્ઠરોગીઓની સારવાર માટે કુલ ૧૫૭ દવાખાનાં કે સ્વાસ્થ્ય સેવા કેન્દ્રો સ્થાપ્યાં. પાકિસ્તાનની સરકારને સાથે લઈને ડૉ. રુથે આખા દેશમાં કુષ્ઠરોગના ફેલાવને અંકુશમાં લાવવામાં મંડ્યાં રહ્યાં. રક્તપિત્તના રોગીઓની કરુણામય સેવા માટે ડૉ. રુથનું નામ આખા પાકિસ્તાનમાં અને દેશ બહાર પણ ખૂબ જાણીતું થઈ ગયું. લોકોએ ડૉ. રુથને ‘પાકિસ્તાનનાં મધર ટેરેસા’ નામે પોંખવા માંડ્યાં.

પાકિસ્તાને ડૉ. રુથને ૨૦૦૪માં ‘આગા ખાન યુનિવર્સિટી અવૉર્ડ’થી નવાજ્યાં. એ સંદર્ભમાં ડૉ. રુથે બી.બી.સી.ને આપેલી એક મુલાકાતમાં પોતાના અનુભવની વાત કરી. સૌ પ્રથમ કુષ્ઠરોગીઓની વસાહતમાં ફરતા દવાખાને ગયાં ત્યારે તેમણે પોતાની ઉંમરવાળા ત્રીસેક વર્ષના એક રક્તપિત્તના દરદીને જોયો. “તેના હાથ અને પગની આંગળીઓ ખવાયેલાં હતાં. મેં તે રોગીને જમીનના ધૂળ અને કાદવમાં એક કૂતરાની જેમ ઢીંચણભર ઘસડતાં સરકીને દવાખાને આવતો જોયો!” રક્તપિત્તના રોગીઓના આ પ્રકારની દારુણ્ય પરિસ્થિતિને બદલવામાં ડૉ. રુથ કામે લાગ્યાં.

ડૉ. રુથે કુષ્ઠરોગીઓની કરુણામય સેવા કરનાર “રક્તપિત્તના રોગીઓનાં અમ્મા” (મા) તરીકે સર્વત્ર આવકાર પામ્યો. પરિણામે કોઈ રોકટોક વિના ડૉ. રુથ ‘ફરક્યું’ હોય ત્યારે કે આતંકવાદી તાલિબાન લોકો વચ્ચે પણ રક્તપિત્તના રોગીઓની સેવા માટે આરામથી બધેય પહોંચી શકતાં હતાં.

ડૉ. રુથ અને સાથીદારોની અવિરત સેવાથી વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સેવા કેન્દ્રે (WHO – World Health Organization) પાકિસ્તાનને કુષ્ઠરોગને અંકુશમાં લાવનાર દેશ તરીકે ૧૯૯૬માં જાહેરાત કરી હતી. પાકિસ્તાન સરકારે ડૉ. રુથને ૧૯૭૯માં ઉચ્ચ નાગરિક અવૉર્ડ Hilal-e-Imitiazથી નવાજ્યાં અને દેશવિદેશના લોકો ડૉ. રુથને વિશ્વભરમાં જાણીતા થયેલાં કોલકાતાના મધર ટેરેસા સાથે સરખાવતા અને આખરે તેમને “પાકિસ્તાનનાં મધર ટેરેસા” કહેતાં. શરૂઆતમાં રક્તપિત્તના રોગીઓ વચ્ચે જાણીતું થયેલું ડૉ. રુથનું હુલામણું નામ સમ્રગ પાકિસ્તાની પ્રજા વચ્ચે જાણીતું બન્યું.

આખા પાકિસ્તાનમાંથી કુષ્ઠરોગને નિર્મૂલ કરવા માટે ડૉ. રુથે ૫૭ વર્ષની લાંબી, કરુણામય સેવા કરી. ૨૦૧૭ ઍાગસ્ટની ૧૦મીએ મૃત્યુ પામેલા ડૉ. રુથને ઍાગસ્ટની ૧૯મીએ રાષ્ટ્રીય સન્માન સાથે દફનાવવામાં આવ્યાં. રાજકીય અને નાગરિક આગેવાનો તથા પાકિસ્તાનની આમજનતા પણ લાખોની સંખ્યામાં ડૉ. રુથની સ્મશાનયાત્રામાં જોડાયાં. દેશવિદેશનાં છાપાં-સામયિકો તેમ જ અન્ય સંચાર માધ્યમોએ ડૉ. રુથના મૃત્યુના અને દફનવિધિના સમાચાર સાથે રક્તપિત્તના રોગીઓની એમની અનન્ય સેવાને બિરદાવી.

#

Changed On: 01-10-2017

Next Change: 16-10-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

મગ્દલાની મરિયમ કોણ છે? પ્રભુ ઈસુની પત્ની?

એક સિદ્ધહસ્ત લેખકે પોતાની લોકપ્રિય અખબારી કટારમાં મગ્દલાની મરિયમને પ્રભુ ઈસુની પત્ની તરીકે બતાવી છે! બાઇબલના નવા કરારના કેન્દ્ર સ્થાને પ્રભુ ઈસુ છે. તો નવા કરારમાં મગ્દલાની મરિયમ એક નોંધનીય પાત્ર છે. એક લાક્ષણિક વ્યક્તિ છે. “નવો કરાર: બાઇબલનાં પાત્રો” નામે આર. આર. શેઠ એન્ડ કંપનીએ પ્રકાશિત કરેલો મારો એક દળદાર ગ્રંથ છે. એમાં મેં મગ્દલાની મરિયમનું ચરિત્રચિત્રણ પૂરાં સાત પાનાંમાં કર્યું છે. છતાં પેલા લેખકના ગેરરસ્તે દોરનાર ચર્ચાસ્પદ લેખ વાંચ્યા પછી હું મગ્દલાની મરિયમ વિશે વધુ એક લેખ લખવા પ્રેરાયો છું.

પેલા લેખકે મગ્દલાની મરિયમને પ્રભુ ઈસુની પત્ની તરીકે ચિતરવાની કેમ ગુસ્તાખી કરી છે, તે મને સમજાતું નથી. દુનિયાભરનાં અબજો ખ્રિસ્તીઓના પ્રભુ ઈસુની ચરિત્રહત્યા કરવા માટે? કે નવા કરારના એક આદરણીય પાત્ર મગ્દલાની મરિયમની હાંસી ઉડાવવા માટે? કે પ્રભુ ઈસુને આદરમાન કરતા ઇતર ધર્મોના લોકોને ગેરરસ્તે દોરવા માટેનો લેખકનો એ કીમિયો છે? કે મગ્દલાની મરિયમ અંગેના ઉપલબ્ધ કાલ્પનિક સાહિત્યથી પેલા લેખક પોતે ગેરરસ્તે દોરાયા છે? ઈશ્વર જાણે.

સસ્તી લોકપ્રિયતા મેળવવા માટે પણ મગ્દલાની મરિયમનું વિચિત્ર ચરિત્રચિત્રણ કરનાર લેખકો દુનિયામાં વિરલ નથી. એવા એક લેખક છે જાણીતી નવલકથા ‘ધ દા વિન્ચી કોડ’ના એમેરિકન લેખક ડાન બ્રાઉન. ‘ધ દા વિન્ચી કોડ’ને એક ઐતિહાસિક નવલકથા ગણી શકાય છે. પરંતુ પ્રસ્તુત નવલકથાની લોકપ્રિયતાનું કારણ નવલકથાકારે કરેલું પ્રભુ ઈસુ અને મગ્દલાની મરિયમ જેવાં પાત્રોનું કાલ્પનિક ચિત્રણ છે. કારણ, ડાન બ્રાઉને પોતાની નવલકથામાં મગ્દલાની મરિયમને પ્રભુ ઈસુની પત્ની તરીકે ચિતર્યાં છે!

ડાન બ્રાઉનની નવલકથા ‘ધ દા વિન્ચી કોડ’ ૨૦૦૪માં બહાર પડી ત્યારે ઇતિહાસમાં તે અરસામાં સૌથી વધારે વેચાતી નવલકથા હતી. પ્રસ્તુત નવલકથામાં બતાવવામાં આવ્યું છે કે, પ્રભુ ઈસુએ મગ્દલાની મરિયમ સાથે લગ્ન કર્યું છે અને એમને ‘સારા’ નામે એક દીકરી હતી; અને એમનો શાહી વંશવેલો આજ સુધી ચાલુ છે. નવલકથાના આ રહસ્યમય કથાગૂંથણીને કારણે એક બાજુ વાચકોને ડાન બ્રાઉનની નવલકથામાં રસ પડ્યો તો બીજી બાજુ જાણીતા ઐતિહાસિક પાત્રોના ચિત્રણમાં નરી કાલ્પનિક બાબતોની ભેળસેળ કરી સસ્તી લોકપ્રિયતા કેળવવા બદલ નવલકથાના સમીક્ષકો અને વિવેચકોએ ડાન બ્રાઉન અને એમની નવલકથા પર ટીકાનો ધોધમાર વરસાદ વરસાવ્યો હતો.

અહીં આપણે પ્રભુ ઈસુ અને મગ્દલાની મરિયમ વચ્ચેનો સંબંધ તપાસીએ. બાઇબલનાં એ બે પાત્રોને વધુ ઊંડાણથી સમજવા પ્રયત્ન કરીએ. પ્રભુ ઈસુએ પોતાની જાહેરજીવનની શરૂઆતમાં બાર શિષ્યોને પોતાના અંતેવાસીઓ તરીકે પસંદ કરી હતા. વધુમાં ચારેય શુભસંદેશકારોએ જણાવ્યું છે કે, પ્રભુ ઈસુ શહેરે શહેર અને ગામેગામ ઈશ્વરના રાજ્યના શુભસંદેશનો પ્રચાર કરતા હતા ત્યારે તેમના બાર શિષ્યો સાથે કેટલીક ભાવુક સ્ત્રીઓ પણ હતી. તે સ્ત્રીઓમાં શુભસંદેશકાર લૂકે સ્પષ્ટ નોંધ્યું છે તેમ, “તેમાં જેનામાંથી સાત અપદૂતો નીકળ્યા હતા તે મગ્દલાવાળી તરીકે ઓળખાતી મરિયમ, હેરોદના કારભારી ખૂઝાની વહુ યોહાન્ના, સુસાન્ના અને બીજી અનેક હતી. એ સ્ત્રીઓ ગાંઠનું ખર્ચીને ઈસુની સેવા કરતી હતી.” (લૂક ૮: ૧-૩)

પ્રભુ ઈસુની શક્તિથી પોતાને વળગેલા અપદૂતથી મુક્ત બનતાં મગ્દલાની મરિયમ એમના અનુયાયી અને શિષ્યા બની ગયાં. પ્રભુ ઈસુને અનુસરતી બીજી સ્ત્રીઓની જેમ મગ્દલાની મરિયમ પણ પોતાની ગાંઠનું ખર્ચીને પ્રભુ ઈસુ અને એમના શિષ્યોની સેવા કરવા લાગ્યાં.

પ્રભુ ઈસુ દ્વારા મળેલી પોતાની મુક્તિ માટે મગ્દલાની મરિયમના દિલમાં પ્રભુ ઈસુ પ્રત્યે આભારની લાગણી છે. એ આભારની લાગણીથી મગ્દલાની મરિયમ સંત પાઉલના શબ્દોમાં “પવિત્ર અને નિર્મળ રહીને” (એફેસેસ ૧:૪) પરકેન્દ્રિત જીવન અને સેવા તરફ વળ્યાં. ફરી સંત પાઉલના શબ્દોમાં કહીએ તો, મગ્દલાની મરિયમના દેશભાઈઓ અને ઈશ્વરના કુટુંબનાં કુટુંબીજનોમાં એક બની રહ્યાં. (એફેસસ ૨: ૧૯). હવે મગ્દલાની મરિયમને સંત પાઉલે રોમના ધર્મસંઘ પ્રત્યેના પત્રમાં લખ્યું છે તેમ, “સૃષ્ટિમાંની કોઈ પણ વસ્તુ પ્રભુ ઈસુ ખ્રિસ્તરૂપે પ્રગટેલા ઈશ્વરના પ્રેમથી વિખૂટા પાડી શકે એમ નથી” (રોમ ૮:૩૯).

પ્રભુ ઈસુ અને મગ્દલાની મરિયમ વચ્ચેનો આ ઊંડો આત્મીય સંબંધનો ખ્યાલ આપણને વિશેષ રીતે પ્રભુ ઈસુના ક્રૂસ પરના મૃત્યુ અને એમના પુનરુત્થાન વખતે થાય છે. પ્રભુ ઈસુના ક્રૂસ પરના મૃત્યુના ર્દશ્યોનું વર્ણન કરતા શુભસંદેશકાર માર્ક લખે છે, “કેટલીક સ્ત્રીઓ પણ દૂર રહીને જોતી હતી. તેઓમાં મગ્દલાની મરિયમ અને નાના યાકોબ અને યોસેની મા મરિયમ તથા શાલોમી પણ હતી. આ સ્ત્રીઓ ઈસુ જયારે ગાલીલમાં હતા ત્યારે તેમની પાછળ પાછળ ફરતી અને તેમની સેવા કરતી હતી.” (માર્ક ૧૫: ૪૦-૪૧).

વળી, સંત માર્ક વધુમાં કહે છે, પ્રભુ ઈસુને દફનાવતી વખતે “મગ્દલાની મરિયમ અને યોસેની મા મરિયમ ઈસુને ક્યાં દફનાવે છે, તે જોયા કરતી હતી.” (માર્ક ૧૫: ૪૭).

અહીં આપણે પેલા સ્વચ્છંદી લેખકની જેમ પ્રભુ ઈસુ અને મગ્દલાની મરિયમ વચ્ચેના પ્રેમસંબંધ કે લગ્નસંબંધ ક્યાંય જોઈ શકતા નથી. પરંતુ ઉપરોક્ત નવા કરારનાં અવતરણોમાંથી આપણે જાણીએ. પ્રભુ ઈસુ પરની મગ્દલાની મરિયમની અખંડ શ્રદ્ધા અને પ્રભુ ઈસુ પ્રત્યેની એમની નિષ્ઠાભરી ભક્તિ.

મગ્દલાની મરિયમની આ શ્રદ્ધા અને ભક્તિ બદલ એમને ઈસુના પુનરુત્થાન વખતે જાણે સો ટકા બદલો મળે છે. ચારેય શુભસંદેશકારોએ નોંધ્યું છે તેમ, “વિશ્રામવાર પૂરો થતાં મગ્દલાની મરિયમ, યાકોબની મા મરિયમ અને શલોમી ઈસુને લગાડવા માટે સુગંધી દ્રવ્યો ખરીદી લાવી. રવિવારને દિવસે સવારના પહોરમાં સૂરજ ઊગતાં જ તેઓ કબર આગળ આવી. કબરમાં જઈને તેમણે જોયું તો સફેદ ઝભ્ભો પહેરેલો એક યુવાન જમણી બાજુએ બેઠો હતો. તેઓ ચોંકી ઊઠી.

પણ તે યુવાને તેમને કહ્યું, “બીશો નહિ; ક્રૂસે ચડાવેલા નાસરેથના ઈસુને તમે શોધો છો, તે સજીવન થયા છે. તે અહીં નથી. જુઓ, તેમને જ્યાં પોઢાડયા હતા તે જગ્યા આ રહી. પણ હવે જાઓ, અને પીતરને તથા બીજા શિષ્યોને કહો કે, ‘તેઓ તમારી આગળ ગાલીલ જઈ રહ્યા છે. અને તેમણે તેમને કહ્યા પ્રમાણે ત્યાં તમને તેમનાં દર્શન થશે.’”

“ભય અને આશ્ચર્યથી થરથરતી તે સ્ત્રીઓ કબરમાંથી નીકળીને એકદમ નાઠી. તેમણે કોઈને કશું કહ્યું નહિ, કારણ, તેમને ડર લાગતો હતો. રવિવારને દિવસે વહેલી સવારે સજીવન થઈને ઈસુએ સૌપ્રથમ મગ્દલાની મરિયમને દર્શન દીધાં. એ મરિયમમાંથી એમણે પહેલાં સાત અપદૂતો કાઢ્યા હતા. તેણે જઈને આ સમાચાર ઈસુના શોકમગ્ન અને વિલાપ કરતા અંતેવાસીઓને આપ્યા. ‘“ઈસુ જીવે છે અને મેં એમને જોયા છે,’” એમ તેમણે મરિયમને મુખેથી સાંભળ્યું, પણ તેમને વિશ્વાસ બેઠો નહિ.” (માર્ક ૧૬: ૧-૧૧)

મગ્દલાની મરિયમ અને પ્રભુ ઈસુનાં પુનરુત્થાન પ્રસંગનું ચોથા શુભસંદેશકાર સંત યોહાને ખૂબ ચિત્રાત્મક રીતે વર્ણન કર્યું છે.

પુનરુત્થાનના રવિવારે વહેલી સવારે કબરે આવેલા શિષ્યો કબર ખાલી જોઈને જતા રહ્યા. પણ શુભસંદેશકાર યોહાન લખે છે: “પણ (મગ્દલાની) મરિયમ બહાર કબર પાસે રડતી ઊભી રહી. પછી પાછું ફરીને જોતાં તેને ઈસુ ઊભેલા દેખાયા; પણ એ ઈસુ છે એમ તે ઓળખી ન શકી. તેને માળી ધારીને મરિયમે પૂછ્યું, ‘ભાઈ, તમે જો એમને ઉપાડી ગયા હો તો મને કહો, એટલે હું તેમને લઈ જઈશ.’

“ઈસુએ તેને કહ્યું, ‘મરિયમ!”

“એટલે તે તેના તરફ ફરીને હિબ્રૂમાં બોલી, ‘રબ્બુની’ અર્થાત્ ‘ગુરુજી’” (યોહાન ૨૦, ૧-૧૮).

પ્રભુ ઈસુને ક્રૂસે મારી નાંખ્યાની વાત તે સમયના ઈતિહાસકારોએ કરી છે. પ્રભુ ઈસુનું સમગ્ર જીવન જાણે ક્રૂસ પરના મૃત્યુ તરફની યાત્રા હતી. એ યાત્રાનું પરિણામ ક્રૂસ પરના નામોશીભર્યા મૃત્યુના ત્રીજા દિવસે થયેલું એમનું પુનરુત્થાન છે. એટલે “પ્રભુ ઈસુ ક્રૂસ પર મરી ગયા નહોતા પણ ક્રૂસ પરથી બચી જઈને મગ્દલાની મરિયમ જોડે તેમણે લગ્ન કર્યું અને તેમને મરિયમે ‘સારા’ નામની દીકરી હતી,” જેવી  કપોળકલ્પિત વાતોમાં કોઈ તથ્ય નથી. હકીકત નથી, સત્ય નથી.

 

#

Changed On: 16-09-2017

Next Change: 01-10-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017

 

 

ભારતને રિબામણીથી મુક્ત કરો

છાપાં-સામયિકોમાં આપણા કેદખાનામાં અને પોલીસ કસ્ટડીમાં કેદીઓની રિબામણી (torture) અને હત્યાના સમાચારો અવારનવાર આવતા રહે છે! આવા સંદર્ભમાં તાજેતરનો એક સમાચાર ખાસ નોંધપાત્ર છે. છાપાં-સામયિકોમાં આવેલો સમાચાર એ છે કે, ૧૪ જુલાઈ ૨૦૧૭ના રોજ ઇન્ડિયાની વડી અદાલતે કેન્દ્ર સરકારને એક આદેશ આપ્યો. એ આદેશમાં જણાવ્યું છે કે, દેશની ગુનાશોધક સંસ્થા સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઍાફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) દ્વારા ઇન્ડિયાનાં સૈન્ય, પેરા મિલિટરી ફોર્સ અને પોલીસો દ્વારા કોઈ પ્રકારની અદાલતી સુનાવણી વિના ૨૦૦૦ની સાલમાં કરાયેલા ૧૫૨૮ લોકોની હત્યાની શોધ તપાસ કરવામાં આવે. એ રીતે ક્રૂર હત્યાનો ભોગ બનેલા લોકોને અને એમના સંબંધીઓને યોગ્ય ન્યાય મળે.

આપણી ૨૧મી સદીમાં માનવહક્કો અને વ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યને સમગ્ર દુનિયામાં સ્વીકારવામાં આવે છે. સયુંકત રાષ્ટ્રસંઘે આખા વિશ્વ માટે માનવહક્ક અને વ્યક્તિ સ્વતંત્રતા જેવા માનવીય મૂલ્યોને કાયદાકીય માન્યતા પણ આપી છે. છતાં એક માણસ બીજા ભાઈ કે બહેનની સાથે ક્રૂરમાં ક્રૂર રીતે વર્તન કરે, એને કાયદા-કાનૂન બહાર મારઝૂડ કરે, અપંગ કરે અને મારી નાખવામાં પણ આવે છે. તે આપણા મહાન ભારતની એક નરી વાસ્તવિકતા છે. કેદખાનામાં સામાન્ય રીતે બે પ્રકારના કેદીઓ છે. એક, કોર્ટકચેરીમાં રીતસર કેસો ચલાવ્યા બાદ શિક્ષા પામેલા કેદીઓ છે; બે, જેમના કેસ કોર્ટકચેરીમાં ચાલે છે કે, કેસ ચાલે એનો રાહ જોતા હોય એવા કેદીઓ.

કેદખાનામાં કોઈ ગુના માટે કે ભારે ગુના કર્યાના આક્ષેપો હેઠળ ધકેલી દીધેલા કેદીઓ હોય છે. એ  સિવાય પોલીસ થાણામાં કોઈ ગુનાના આક્ષેપ હેઠળ પોલીસે પોતાના કબજા હેઠળ લીધેલી વ્યક્તિઓ. આમ બે પ્રકારના કેદીઓને કાયદાકાનૂન મુજબ કાર્યવાહી કરવાને બદલે પોલીસે કાયદો ખુદ પોતાના હાથમાં લઈને કેદીને શારીરિક અને માનસિક રીતે રિબાવવામાં આવે છે અને ગુજરાતમાં કેટલાક કેસોમાં બન્યું તેમ નકલી ‘એનકાઉન્ટર’ પણ કરીને કેદીઓને મારી નાખવામાં પણ આવ્યા છે. એમાં નિર્દોષ વ્યક્તિઓ પણ પોલીસ રિબામણીનો ભોગ બન્યાનો અહેવાલ છે. બિનકાયદેસરની આવી રિબામણી બદલ આજે જનજુવાળ કે ચળવળ જગાડવાની તાતી જરૂર છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ મુજબ (કેદીઓની) રિબામણી એટલે એના ભોગ બનનાર માણસના વ્યક્તિત્વ અને માનવ તરીકેના ગરિમાનો નાશ કરવાનો પ્રયાસ. કાયદાકાનૂનનું રક્ષણ કરવા બંધાયેલા પોલીસો ખુદ કાયદા તોડીને કેદીને રિબાવવામાં આવે ત્યારે પોલીસ કબજા હેઠળના કેદી અપંગ બને છે કે એનું મૃત્યુ પણ નિપજે છે. ઘણી વાર રિબામણીથી થયેલા મૃત્યુને ‘આત્મહત્યા’ કહીને કે પોલીસે સ્વરક્ષા ખાતર કરેલા ગોળીબારથી થયેલા મૃત્યુ તરીકે ગુનાને ઢાંકી દેવામાં આવે છે!

રાષ્ટ્રીય માનવહક્ક પરિષદ (National Human Rights Commission – NHRC)naahevના અહેવાલ મુજબ દર વર્ષે આશરે ૧,૨૦૩ મૃત્યુ પોલીસના હવાલે એટલે કેદખાનામાં કે પોલીસ થાણે થાય છે. પોલીસના હવાલે થતા ૧૨૦૩ મૃત્યુના ચોંખાવનારા આંકડા પરથી મારા મનમાં એક પ્રશ્ન થાય છે કે, આપણે ભારતને ગાંધીજીના અને સ્વામી મહાવીરે પ્રબોધેલા અહિંસાનો દેશ કહી શકીએ કે, ધોળે દહાડે ગાંધીજી પર ગોળી મારનાર નાથુરામ ગોડસે જેવા હત્યારોનો દેશ કહેવો જોઈએ?

પોલીસ રિબામણીમાં મૃત્યુનો એક વર્ષનો આંકડો ૧,૨૦૩ હોય તો બીજી બાજુ પોલીસ રિબામણીથી મૃત્યુ પામ્યા ન હોય તો પણ એવી રિબામણીથી અપંગ બનેલા અને એવી રિબામણીથી થયેલા જખમોથી જીવનભર ખોડખાંપણ અનુભવતા માણસોની સંખ્યા આપણને બિવડાવનાર છે! કારણ, “National Project on Preventing Torture in India” (ઇન્ડિયામાં કાયદાકીય સત્તાવાળાઓ દ્વારા થતી રિબામણીને રોકવાના રાષ્ટ્રકક્ષાની યોજના) મુજબ ઇન્ડિયામાં દર વર્ષે ૧૮ લાખ લોકો પોલીસનાં રિબામણી અને અમાનવીય વર્તનનો ભોગ બને છે!

એટલે મારા મનમાં હજી એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. કાયદાકાનૂનના રક્ષકો ગુનેગાર બને, હત્યારા બને ત્યારે કેવી રીતે આપણા દેશને ‘સારા જગસે અચ્છા’ કે આપણા ‘મહાન ભારત’ કે ‘પ્રજવલિત ભારત’ (shining India) કહી શકીએ? કાયદાકાનૂના સત્તાવાળા રક્ષકો ભક્ષકો બને, રાજકીય સત્તાવાળાઓ પોતાના પક્ષવાળા ગુનેગારોને વખોડી કાઢવાને બદલે છાવરે ત્યારે મને લાગે છે કે, આમ જનતા દ્વારા અવાજ ઉઠાવવાની અને પ્રતિરોધનાં ચોક્કસ પગલાં લેવાની તાતી જરૂર છે.

આ સંદર્ભમાં માનવહક્કોનાં સંરક્ષણ માટે કામ કરતી સંસ્થા “People’s Watch” (જનતા પહેરેગીર) સંસ્થાએ તાજેતરમાં આપણી સંસ્કૃતિને રિબામણીથી મુક્ત કરવાની રાષ્ટ્રીય ચળવળ શરૂ કરી છે. રિબામણીનો ભોગ બનેલા હજારો લોકો તેમ જ પોલીસ રિબામણીથી મરી ગયેલા લોકોનાં સંબંધીઓ પ્રત્યે હમદર્દી અને સહાનુભૂતિ વ્યક્ત કરવા અને આપણી સંસકૃતીને રિબામણીથી મુક્ત કરવા સૌ લોકોને અનુરોધ કરવામાં આવ્યો છે. એટલું જ નહિ, પણ ‘જનતા પહેરેગીર’ સંસ્થાએ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને ત્રણ બાબતો અંગે ચોક્કસ પગલાં લેવાનો આગ્રહ કર્યો છે.

એક, માનવગરિમાને હાનિકારક હોય એવી રિબામણી કે કોઈ પણ પ્રકારના ક્રૂર અને અમાનવીય આચરણ સામે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની સમજૂતિને બને તેમ જલદી બહાલી આપવી;

બે, કોઈ પ્રકારની રિબામણી સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણસમા દેશીય કાયદાકાનૂન ઘડવાની તૈયારી કરવામાં આવે છે.

ત્રણ, રિબામણી અંગે ખાસ અહેવાલો તૈયાર કરનાર સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના પ્રતિનિધિઓને ઇન્ડિયાની મુલાકાતે આવવા માટે ખાસ આમંત્રણ આપવામાં આવે.

હું માનું છું કે, સર્વાંગી વિકાસની આપણી આગેકૂચમાં આ ત્રણ પગલાં અનિવાર્ય છે. પ્રધાનમંત્રી અને તેમની સરકાર સામેનો આ એક પડકાર છે.

#

Changed On: 01-09-2017

Next Change: 16-09-2017

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2017