અંત:કરણના અવાજને અનુસરવાનો મારો ઠરાવ

          દરેક નવા વર્ષે આપણે જાણે ચાર રસ્તા પર ઊભા હોઈએ છીએ. એક, આળસ ને અકર્મનો રસ્તો છે. બે, અવિવેકનો અને નીતિવિહીન નેતાને અનુસરવાનો રસ્તો છે. ત્રણ, અસત્ય અને અન્યાયનો રસ્તો છે. ચાર, સત્ય અને નીતિન્યાયનો રસ્તો છે. આપણે કયો રસ્તો પસંદ કરીશું? એ એક પ્રાણપ્રશ્ન છે.

મને લાગે છે કે, હું મારા માટે પસંદ કરું છું એ રસ્તે મક્કમતાથી મંડ્યા રહેવા માટે નવા વર્ષનો એક ઠરાવ મને મદદરૂપ નીવડશે. તો વળી બીજો પ્રશ્ન છે કે, આ નૂતન વર્ષનો કયો ઠરાવ મને યોગ્ય પ્રેરણા ને પ્રોત્સાહન આપશે? નૂતન વર્ષનો મારો ઠરાવ મારા અંત:કરણના અવાજને અનુસરવાનો છે. મને ખાતરી છે કે, આ નવા વર્ષે જીવનના ચાર રસ્તે ઊભેલા મને પસંદ કરવા માટે ફક્ત એક જ રસ્તો વધુ યોગ્ય છે. મારો અંતરાત્મા મને પ્રેરે છે કે, મારા માટે યોગ્ય રસ્તો સત્ય અને નીતિન્યાય્ને અનુસરવાનો ચોથો રસ્તો છે. ભલે, બીજા રસ્તાઓ આકર્ષક લાગે તોપણ આખરે એ ત્રણેય રસ્તાઓ વિનાશના રસ્તાઓ છે. દુ:ખ અને અશાંતિના રસ્તાઓ છે.

અંત:કરણના અવાજને અનુસરવાના મારા ઠરાવ પાછળ મારી અનુભવ કથાઓ છે. ઓક્ટોબર ૨૦૧૬માં હું ન્યૂઝિલેન્ડના પ્રવાસે જઈ આવ્યો. ન્યૂઝિલેન્ડમાં રહેતા મારા ભત્રીજા ષાજુ વર્ષોથી મને એમની મુલાકાતનું આમંત્રણ આપતા હતા. પરંતુ આ વખતે મને ફિલિપાઇન્સના તગતાય ખાતે આંતરરાષ્ટ્રિય અખબાર પરિષદના વિશ્વસંમેલનમાં Resource Person તરીકે જવાનું આમંત્રણ મળ્યું હતું. આ વાત જાણીને ષાજુએ તરત જ મારે માટે ફિલિપાઇન્સ થઈને ન્યૂઝિલેન્ડના ઓકલેન્ડ પહોંચવા ને અમદાવાદ પરત આવવાની ટિકિટ મોકલી આપી. મેં ષાજુના કુટુંબ સાથે ઓક્ટોબર ૧૬મીથી ૧૧ દિવસ ન્યૂઝિલેન્ડમાં ગાળ્યા.

ન્યૂઝિલેન્ડના મારા પ્રવાસ દરમિયાન ત્યાંના લોકોની બે બાબત મને ઊંડાણથી સ્પર્શી ગઈ અને માર નવા વર્ષના ઠરાવ માટે મને પ્રેરણા મળી. ઓકલેન્ડ ખાતે સરકારના તબીબી સેવા ડિપાર્ટમેન્ટમાં ષાજુ સામાજિકસેવા (Social Service)ના વિભાગમાં સર્વિસ કરે છે. એની પત્ની મીની પણ કેંદ્રિય સરકારી દવાખાનામાં નર્સ તરીકે નોકરી કરે છે. બંનેની વાતો તથા તેમના અનુભવોમાંથી મને ન્યૂઝિલેન્ડના લોકો વિશે બે બાબતો ખાસ જાણવા મળી. એક, માનવજીવનની કદર અને બે, લોકોની વિશ્વસનીયતા.

એક, માનવજીવનની કદર તથા જીવનને સાચવવા માટેની દરકાર અને સેવાચાકરી. થોડાં વર્ષ પહેલાં ન્યૂઝિલેન્ડમાં કોલસા ખોદવાની ખનીજની ખાણમાં અકસ્માતથી કેટલાક લોકો મરી ગયા ત્યારે આખા ન્યૂઝિલેન્ડના લોકો ખૂબ વ્યથિત થયા હતા. અકસ્માત પછીના દિવસો અને અઠવાડિયાંઓ અને મહિનાઓ પછી પણ લોકોના મુખે તેમ જ જાહેરસંચાર માધ્યમોમાં ખનીજ ખાણમાં મરી ગયેલા લોકોની જ વાત હતી. ખનીજ ખાણમાં મરણ પામેલા માણસોનાં સગાંસંબંધીઓ જ નહીં પણ સમગ્ર ન્યૂઝિલેન્ડના લોકો અત્યંત શોક પામ્યા. ષાજુના પત્રો અને ફોન-સંવાદથી મને ત્યાં માનવજીવ પ્રત્યેનું લોકોનું વલણ તથા માનવજીવનની દરકાર ને માનવજીવનને સાચવવા માટેની લોકોની સેવાચાકરી વિશે જાણવા મળ્યું.

આ વખતે ષાજુએ મને એમના એક અનુભવની વાત કહી. ષાજુની નોકરીના એક ભાગરૂપે એમના કાર્યાલયની વૅન ગાડીમાં ષાજુ માનસિક રોગમાંથી હૉસ્પિટલની સારવારથી સાજા થઈને ઘેર ગયેલા લોકોને એમના ઘરે મળવા જાય છે. દરદી નિયમિત દવા લે, શારિરીક કસરત કરે એવી બાબતોનું ધ્યાન તેઓ રાખે છે. વળી, તેમાંની આઠ-દસ વ્યક્તિઓને કાર્યાલયની વૅન ગાડીમાં લઈને રમતગમત અને અન્ય મનોરંજનના કાર્યક્રમો કરાવે છે.

એક દિવસે ષાજુ વૅન ગાડીમાં એક દરદીને ત્યાં જતો હતો. ત્યાં રસ્તાની બાજુમાં આવેલા બંગલામાંથી એક ગાડી ચાલકે સ્પીડમાં આવીને ષાજુની વૅનને જોરથી અથડાવી. ષાજુની વૅન પલટી ખાઈ ગઈ. બંને ગાડીને ખૂબ નુકસાન થયું. સદભાગ્યે ષાજુ ને પેલા ગાડીચાલક આબાદ બચી ગયા. ષાજુએ તરત જ પોતાના કાર્યાલયમાં ફોન કરીને અકસ્માતની જાણ કરી.

તબીબી તપાસ પછી ષાજુના ઉપરીએ ઘરે જઈને બે-ત્રણ દિવસ આરામ કરવાનું કહ્યું. પણ ષાજુએ કહ્યું કે, મને માનસિક કે શારિરીક રીતે કોઈ નુકસાન થયું નથી. એટલે હું મારી નોકરીએ ચાલુ રહી શકું છું. તેઓ ઑફિસની બીજી ગાડી લઈને જેને મળવા જતા હતા ત્યાં ગયા. પોલીસ તપાસમાં માલૂમ પડ્યું કે, પેલો ડ્રાઈવર ડ્રગની અસર નીચે હતો ને એને અવિચારીપણે ગાડી ચલાવવા માટે અગાઉ બે વાર જેલની સજા થયેલી છે. આ સમગ્ર પ્રસંગમાં ષાજુએ કહ્યું કે, પોતે પરદેશની એક વ્યક્તિ ત્યાં નોકરી કરે છે, એવી કોઈ ગણતરી કે કોઈ ભેદભાવ વિના તેમના ઉપરી અને બીજા બધા લોકો પણ માણસના જીવનની કદરની સાથે એકબીજા સાથે સાથસહકારથી વર્તે છે.

કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવ વિના ન્યૂઝિલૅન્ડના લોકોના જીવનની કદર સાથે મને પ્રભાવિત કરનાર બીજી બાબત ત્યાંના લોકોની વિશ્વસનીયતા છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો લોકો સત્યનિષ્ઠ છે, સત્યભાષી છે. એક દાખલો આપું. હું ઑકલૅન્ડમાં હતો ત્યારે ષાજુના દીકરા જોબિનના જીવનમાં એક ઘટના બની હતી. ટ્રાફિક સિગ્નલ ‌– લાલબત્તી – સામે ઊભી રાખેલી તેની ગાડીને પાછળથી આવીને એક ગાડીચાલકે જોરથી અથડાવી. બંને ચાડીચાલકો બચી ગયા, બંને વાહનોને થોડું નુકસાન થયું.

ષાજુએ યુનિવર્સિટીમાં ભણતા દીકરાને કહ્યું, “ગાડીનો વીમો છે. વીમાવાળાને ફોન પર વાત કરજે.” બીજા દિવસે કૉલેજ જતી વખતે ષાજુએ જોબિનને કહ્યું કે, વીમાવાળાએ જણાવ્યા મુજબ કૉલેજ જતી વખતે ગાડી ગૅરેજમાં આપી જજો. સાંજે યુનિવર્સિટીના મુખ્ય દરવાજેથી હું તને પીક-અપ કરીશ.

ત્રીજા દિવસે ષાજુ પર વીમાવાળાનો ફોન આવ્યો. ગાડી રિપેર કરવા જેવી નથી. ગાડીના વીમાનાં પૂરાં નાણાં એના બીજા દિવસે સીધેસીધાં તમારા બેંકખાતામાં જમા થશે.

ષાજુએ મને કહ્યું, “અંકલ, કોઈપણ બાબતોમાં અહીંના લોકો કોઈ છેતરપિંડી કે કોઈ જુઠાણું ના ચલાવે. આપણે લોકોમાં અને લોકો આપણી બોલીમાં પરસ્પર વિશ્વાસ રાખે છે. અહીં ઇન્ડિયાની જેમ કોઈ વાટાઘાટો કે વાદવિવાદની જરૂર પડતી નથી.”

કોઈ શેહશરમ વગર જૂઠું બોલતા અને નિ:સંકોચ લાંચરુશ્વત આપતા ને લેતા આપણા લોકો વચ્ચે અંત:કરણના અવાજને અનુસરવાનો આ ઠરાવ મારા માટે ને બધાને માટે પડકારરૂપ છે. પણ આવા પડકારોનો સામનો કરવા માટે અને લાંબાગાળે આપણા જીવનને વધુ પ્રેમાળ, શાંતિમય અને આનંદકારી બનાવવા માટે આપણે આવો અઘરો ઠરાવ પણ કરીએ અને એને વળગી રહેવા મક્કમ નિર્ણય કરીએ. આખરે આપણને જીવનમાં શાંતિ ને એકબીજા પ્રત્યે આદરમાન જોઈએ તો આપણા અંત:કરણને અનુસર્યા વિના છૂટકો નથી.

મને ખાતરી છે કે, નવા વર્ષે અંત:કરણના અનુસરવાના આપણા ઠરાવથી, એક પૌરાણિક ગીતકારે ગાયું છે તેમ,

“થશે પ્રેમનો ભેટો સત્યની સાથે,

ન્યાય ને શાંતિ એકમેકમાં ભળી જશે સંગાથે.”

#

Changed On: 16-05-2019

Next Change: 01-06-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

 

 

માનવતા એ જ માનવધર્મ

          માનવધર્મને કોઈ અપવાદ વિના બધા માણસોનો ધર્મ કહી શકીએ. કારણ, બધા માણસોમાં ઓછાવત્તા પ્રમાણમાં માનવતા હોય છે. છતાં દેખીતું છે કે બધા માણસો હંમેશાં માનવતાથી વર્તતા નથી. મોટા ભાગના માણસો માનવતાથી વર્તે છે. પરંતુ અમુક લોકોનું વર્તન જોતાં એમનામાં માનવતા છે કે નહીં એવો પ્રશ્ન થાય છે. રાજસ્થાનમાં એક ગરીબ કામદારને લવ જિહાદને નામે નિર્દયપણે ચપ્પુથી મારી નાખીને બાળી નાખતા જોઈને મને પ્રશ્ન થાય છે કે, એ ખૂનીની માનવતા મરી પરવારી છે? માનવ જેવા માનવને મારી નાખીને એ ક્રૂર કૃત્યનો વીડિયો કરાવી સોશ્યલ મીડિયા પર મૂકવામાં માનવતા નથી, પૈશાચિક્તા છે, અમાનવતા કે અમાનવીયતા છે.

અહીં મારે માનવતા કે માણસાઈ એટલે માનવધર્મની વાત કરવી છે. દેશવિદેશના પત્રકારો સાથે તેર આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનોમાં ભાગ લેવાની તથા પત્રકારત્વને લગતાં કામકાજોને માટે ૩૫ દેશોની મુલાકાત લેવાની મને તક મળી છે. પાંચેય ખંડોમાં ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસંવાદો, સેમિનાર અને કાર્યશાળાઓમાં ભાગ લેવાને કારણે, હું દુનિયાના ઘણાબધા દેશોના ઘણા પત્રકારોને મળી ચૂક્યો છું, એમાંથી હું જાણું છું કે, માણસોનો રંગ જુદો હોય, વંશ ભિન્ન હોય, ભાષા-સંસ્કૃતિમાં વૈવિધ્ય હોય, આચારવિચારમાં વિવિધતા હોય, ધર્મ અને સંસ્કૃતિ ભિન્ન હોય, પણ માણસ તરીકે બધા માણસો સરખા છે. વૈવિધ્ય, વિવિધતા, ભિન્નતા અને જુદાઈ કરતાં બધા માણસો મૂળભૂત રીતે સરખા છે. વૈવિધ્યમાં એક્તા માણી શકે છે.

બધા માણસો માણસાઈથી વર્તે છે. બધા માણસોમાં માનવધર્મ છે. મારી દ્રષ્ટિએ માનવધર્મની કેટલીક લાક્ષણિક્તાઓમાં સમાનતા પ્રથમ સ્થાને છે. માનવ બાળક જન્મે ત્યારે તેનો કોઈ ધર્મ, સંસ્કાર કે ભાષા હોતાં નથી. પરંતુ એ બધું એને એનાં માબાપ અને એના સંપર્કમાં આવતા અન્ય લોકો દ્વારા મળે છે. ગળથૂથીમાંથી બાળકને વારસામાં ઘણુંબધું મળે છે. માતૃભાષાથી માંડી સંસ્કૃતિ અને નાતજાત બાળકને જન્મથી વારસામાં મળે છે.

    માનવધર્મમાં મૂળભૂત રીતે પ્રેમ હોય છે. એકબીજા માટે દરકાર હોય, એકબીજાની સોબત શોધતા હોય. વળી, દરેક માણસમાં એક અતૃપ્ત ઝંખના હોય. માનવધર્મ કે માણસાઈની આવી બધી બાબતોને સુપેરે દીપાવનાર કેટલાક મહામાનવો છે. માનવધર્મને સારી પેઠે દીપાવનારાઓમાં આપણે રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીજી, નેલ્સન મંડેલા, અબ્રાહમ લિંકન, માર્ટિન લૂથરકિંગ (જુનિયર), મધર ટેરેસા, વગેરે મહામાનવો ગણી શકાય.

આપણા સમયમાં માનવધર્મના એક અનોખા પ્રણેતા છે પોપ ફ્રાન્સિસ. વિશ્વભરમાં જાણીતા અંગ્રેજી સામયિક્ક ટાઇમ (Time) મેગેઝિને ૨૦૧૩ ડિસેમ્બરમાં એમને Man of the Year (વર્ષના સૌથી પ્રખ્યાત મહામાનવ) તરીકે નવાજ્યા છે. એમાં પોપ ફ્રાન્સિસને કોઈ ધાર્મિક વડા તરીકે નહીં પણ કોઈ ધર્મ-સંપ્રદાય કે જાત-વંશના ભેદભાવ વિના બધા માણસો માટે માણસાઈની મશાલચી તરીકે પોંખવામાં આવ્યા છે.

સૌ જાણે છે કે, પોપ ફ્રાન્સિસ પોતાના આચારવિચારથી કોઈ જાહેરાત વિના બધા લોકોને માટે પ્રેમ અને શાંતિના શુભસંદેશની ઘોષણા કરે છે. દેશવિદેશના એમના સંદેશમાં આધ્યાત્મિક, ધાર્મિક અને નૈતિક મૂલ્યોનું જતન કરવાનું આહવાન હોય છે. એમનાં કાર્યો પણ એ જ પ્રકારનાં હોય છે. દાખલા તરીકે તેઓ સમગ્ર ચેતન-અચેતન સૃષ્ટિ પર પ્રેમ રાખતા સંત ફ્રાન્સિસ અસિસીનું નામ ધારણ કરીને, એક ખૂબ વિકૃત માથાવાળા માણસને ચુંબન કરીને, એક મુસ્લિમ યુવતીના પગ ધોઈને તેમ જ વારેઘડીએ ગરીબો અને નિરાધારોની વહારે થઈને પોપ ફ્રાન્સિસ લોકલાડિલા બનવા સાથે કોઈ જાહેરાત વિના માનવધર્મના પ્રણેતા બન્યા છે. એટલું જ નહીં પણ પ્રેમ, સત્ય, ન્યાય, માફી, સમાનતા, દયા, હમદર્દી જેવાં માનવધર્મનાં મૂલ્યો પોતાના જીવનમાં જીવી બતાવ્યાં છે. પોપ ફ્રાન્સિસનું જીવન અને સંદેશ ઘોષણા કરે છે કે, માનવતા એ જ માનવધર્મ છે.

પોપ ફ્રાન્સિસને હું માનવધર્મના એલચી કહું છું. વળી, હું એમને નિરાશ્રિતો અને સત્તામણીનો ભોગ બનેલા દરેક માનવીના પ્રણેતા કે વકીલ ગણું છું. એટલે તેઓ દેશવિદેશનાં યુદ્ધો, આતંકી હુમલા અને લોકોને ઘરવિહોણા, નિરાશ્રિત કરનાર બધી બાબતોને વખોડી કાઢતા રહે છે. એટલું જ નહીં, પણ અપાર કરુણાથી નિરાશ્રિત થયેલા સૌને આશ્રય આપવા લાગતાવળગતા બધા માણસોને વિશેષ તો સત્તાધારી રાજકારણીઓને સમજાવતા રહે છે. પોપ ફ્રાન્સિસની આજીજીભરી વિનંતીથી યુરોપના કેટલાક દેશો નિરાશ્રિત અને વિસ્થાપિતો માટે પોતપોતાના રાજ્યની સરહદો ખોલી છે. રાજકીય સત્તાધારીઓએ અગાઉ નક્કી કરેલાથી પણ વધારે નિરાશ્રિતોને પોતાના રાજ્યમાં આશરો આપ્યો છે.

હું કેવળ પોપ ફ્રાન્સિસનો કદરદાર જ નહીં પણ તેઓ મારે માટે અનુકરણીય દ્રષ્ટાંત છે. મારો આદર્શ છે. તેઓ લોકોને નાતજાતના ભેદભાવ વિના પ્રેરણાદાયી સંદેશો આપે છે. પણ ખુદ પોતાના આચારથી અનુસરી શકાય એવો રસ્તો પણ ચીંધે છે. દાખલા તરીકે તેઓ ગરીબો અને દલિતોની સેવા કરવાનું સમજાવે છે. એટલું જ નહીં પણ ખુદ પોતાની રીતે નિરાશ્રિતોને, ઘર વિનાના લોકોને વેટિકનમાં આશરો આપીને સેવા કરે છે. દાખલા તરીકે રોમ શહેરની કાતિલ ઠંડીમાં રસ્તા પર, પુલોની નીચે કે બંધ દુકાનોના ઓટલા પર સૂતા ગરીબો માટે આરામદાયક રાતવાસો કરવાની વ્યવસ્થા પોપ ફ્રાન્સિસે રોમમાં કરી છે. આ રીતે મારા માટે તેમ જ દરેક માણસ માટે બીજા પ્રત્યે વિશેષ તો જરૂરિયાતમંદો પ્રત્યે માયાળુ અને દયાળુ બનવાનો આદર્શ પોપ ફ્રાન્સિસ પૂરો પાડે છે.

હું જોઉં છું કે, પોપ ફ્રાન્સિસનું સમગ્ર જીવન અને સંદેશ મારા માટે અને સમગ્ર માનવજાત માટે માયાળુ અને દયાળુ બનવાની વિનંતી કરે છે.

#

Changed On: 01-05-2019

Next Change: 16-05-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

 

પુનરુત્થાન પર આધારિત શ્રદ્ધા

ઘણા ખ્રિસ્તીઓ પરમપૂજાની ઉપાસનાવિધિમાં એક નાની પ્રાર્થના બોલે છે: “ઈસુ મરણ પામ્યા, ઈસુ સજીવન થયા. ઈસુ ફરી પધારશે.” શ્રદ્ધાની આ પ્રાર્થના છે. આ પ્રાર્થનામાં પ્રભુ ઈસુ પરનો સંપૂર્ણ ભરોસો છે. આ શ્રદ્ધા પર ખ્રિસ્તી ધર્મનો પાયો નખાયો છે. આ શ્રદ્ધા અને ભરોસો વિનાનો માણસ ખ્રિસ્તી નથી.

ઈસુનું મૃત્યુ એક ઐતિહાસિક ઘટના છે. રોમન સામ્રાજ્યના ઇતિહાસમાં ઈસુને રીઢા ગુનેગારોને ખાસ તો રાજકીય વિદ્રોહીઓને અને કાવતરાખોરોને લાગે એવી શિક્ષા કર્યાની એટલે ક્રૂસ પર ચડાવીને મારી નાખ્યાની વાત નોંધાઈ છે. પણ ત્યાં ઈસુના નવજીવન કે પુનરુત્થાનની વાત નથી. ‘ઈસુ સજીવન થયા’ કે ‘નવજીવન પામ્યા’ એ શ્રદ્ધાની વાત છે. શ્રદ્ધાની આ વાત કપોળકલ્પિત કહાની નથી. કેવળ વિવેક્બુદ્ધિમાં માનનારા લોકો માટે પણ શ્રદ્ધા પ્રેરિત પુરાવાયુક્ત માન્યતા છે.

ઈસુના ત્રણ વર્ષના જાહેરજીવન દરમિયાન એમના અંતેવાસી તરીકે એમની સાથે રહેલા શિષ્યોએ સાક્ષી આપી છે કે, ઈસુએ ત્રણ ત્રણ વાર પોતાના મૃત્યુ અને પુનરુત્થાનની આગાહી કરી હતી. એટલે શિષ્યો ઈસુના પુનરુત્થાનમાં એમની આગાહીની પરિપૂર્તિ જુએ છે. ઈસુના એક શિષ્ય પીતર પોતાના ઇસ્રાયલી ભાઈઓને સંબોધતા છાતી ઠોકીને કહે છે: “જીવનના માર્ગે લઈ જનાર નાયકની તમે હત્યા કરી, પણ ઈશ્વરે તેમને ફરી સજીવન કર્યા – એના અમે સાક્ષી છીએ.”

ઈસુની હત્યા કરનાર-કરાવનાર-વિરોધીઓને ઈસુએ કરેલી નવજીવન પામવાની આગાહીની ખબર હતી. એટલે ઈસુના મૃત્યુના બીજા દિવસે ઈસુના વિરોધીઓ પિલાત પાસે જઈને એની વાત કરી. પિલાતે ઈસુના વિરોધીઓની માગણી મુજબ ઈસુની કબરને ત્રણ દિવસ સુધી પૂરા જાપ્તામાં રાખવા માટે ચોકીદારોને આપ્યા. શુભસંદેશકાર માથ્થીના શબ્દોમાં, “તે લોકોએ જઈને કબરને જાપ્તામાં રાખી; શિલા ઉપર મહોર મારી અને પહેરો ગોઠવી દીધો.”

ઈસુની આગાહીની પરિપૂર્તિના આ પુરાવાની જેમ, એમના નવજીવનનો બીજો શ્રદ્ધાપ્રેરિત પુરાવો એમની ખાલી કબર છે. ઈસુના મૃત્યુના ત્રીજા દિવસે ચોકીદારોનો પહેરો હોવા છતાં કબર ખાલી જોવામાં આવી! ઈસુના વિરોધીઓ ઈસુને દફનાવેલી ખાલી કબરની વાસ્તતિક્તા નકારી ન શક્યા. એટલે ખાલી કબરની વાત લાવનાર ચોકીદાર “સૈનિકોએ સારી એવી લાંચ આપીને ઈસુના વિરોધીઓને કહ્યું, ‘તમે એમ કહેજો કે, તેના શિષ્યો રાતે આવ્યા હતા અને અમે ઊંઘતા હતા તે દરમિયાન તેના શબને લઈ ગયા હતા.’”

ઈસુના પુનરુત્થાનના ઘણા પુરાવા છે. એમાં એક ત્રીજા પુરાવા તરીકે ઈસુના શિષ્યોમાં આવેલ પરિવર્તન ગણી શકાય. ઈસુને કેદ પકડીને એમની સામે સૂબા પિલાતના ન્યાયાલયમાં કેસ ચાલ્યો અને એમને ક્રૂસ પરના મૃત્યુની સજા થઈ તે સમય દરમિયાન ઈસુના લગભગ બધા શિષ્યો ડરના માર્યા ભાગી છૂટીને સંતાઈ ગયા હતા. પરંતુ ઈસુ નવજીવન પામ્યા પછી એ જ જેરુસાલેમના મંદિરમાં પણ શિષ્યો ઈસુના મૃત્યુ અને નવજીવનની સાક્ષી પૂરવા લાગ્યા. શિષ્યોમાં ઈસુને ખાતર ગમે તે પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાની હિંમત આવી. તેઓ ઈસુના જીવન અને સંદેશની નિડરતાથી ઘોષણા કરવા લાગ્યા અને દેશપરદેશમાં જઈને પ્રચાર-ફેલાવ કરવા લાગ્યા.

બીજી બાજુ યહૂદી પુરોહિતો અને આગેવાનો ઈસુને નામે બોલવા સામે મના ફરમાવતા હતા. ઈસુના અનુયાયીઓની સતામણી કરતા હતા. છતાં તે વખતે ઈસુપંથ નામે ઓળખાતા ઈસુના શિષ્યો અને અનુયાયીઓની સંખ્યા સતત વધતી રહી! પ્રલય સામે બંધ કરવા જાય તો તે નિષ્ફળ થાય એ રીતે ઈસુ સામેના વિરોધ, મનાઈ ફરમાન અને સતામણી ઈસુપંથ વિકાસ અને પ્રચાર-ફેલાવને કોઈ રોકી શક્યા નથી. વિરોધ અને સતામણી વચ્ચે પણ ઈસુપંથનો વિકાસ, હા ખ્રિસ્તી ધર્મના પ્રચાર અને ફેલાવનો ઇતિહાસ, આજે પણ ચાલુ છે. દર વર્ષે રોમથી પ્રગટ થતી ખ્રિસ્તી ધર્મની આંકડાકીય માહિતી પૂરવાર કરે છે કે, દુનિયાભરમાં વધુ ને વધુ લોકો ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવે છે. સમગ્ર દુનિયામાં ખ્રિસ્તી ધર્મના મૂળભૂત પ્રથમ સંસ્કાર બાપ્તિસમ કે જળસંસ્કાર લઈને પ્રભુ ઈસુને પોતાના મુક્તિદાતા તરીકે સ્વીકારનાર વિવિધ વંશોના, નાતજાતના લોકોની સંખ્યા સતત વધતી રહે છે.

બીજી બાજુ આપણે કદાચ માનીએ કે, આપણે ઈસુના સમયમાં જીવ્યા હોત તો આપણે પિલાત, યહૂદા કે પીતર જેવું વર્તન કર્યું ન હોત. પિલાતે નિર્દોષ ઈસુને સ્વાર્થ માટે એટલે પોતાના હોદ્દો અને સત્તા સાચવવા માટે અન્યાયી ચુકાદો આપીને ક્રૂસે ચડાવ્યો હતો. યહૂદાએ ત્રીસ ચાંદીના સિક્કા માટે ઈસુને દગો દીધો હતો. પીતરે અણિના સમયે ઈસુને ઓળખવાની ચોખ્ખી ના પાડી હતી! એક વાર નહિ પણ ત્રણ ત્રણ વાર ઈસુને ઓળખવા સુદ્ધાં ના પાડનાર પીતર ઈસુના અંતેવાસી તરીકે, ઈસુના નિકટતમ મિત્ર તરીકે ઈસુના ખાસ પસંદગી પામેલા શિષ્ય તરીકે ઈસુ સાથે રહ્યા-ફર્યા હતા. ઈસુએ કરેલા ચમત્કારોના સાક્ષી બન્યા હતા. એમના પ્રેમ, માફી, સેવા ને કરુણાનો સંદેશ સાંભળ્યા હતા. છતાં પોતાનું જીવન વહાલું માનીને પોતાના જીવનદાતાને ઓળખવાની પીતરે ચોખ્ખી ના પાડી. તેમણે માણસની દ્રષ્ટિએ અક્ષમ્ય ઘોર પાપ કર્યું. પણ જ્યારે પીતરને પોતાની નબળાઈ અને ઈસુના પ્રેમ તથા તેમની માફીની યાદ આવી ત્યારે તેમણે નમ્રતાથી છાતીફાટ રોઈને પશ્ચાતાપ કર્યો અને તેમણે ઈસુની અપાર કરુણા અને માફીનો આશરો લીધો અને જિંદગીભર ઈસુના વફાદાર શિષ્ય બની રહ્યા.

પણ નરી વાસ્તવિક્તા એ છે કે, આજે પણ નાણાની લોલુપ્તામાં, લાંચરુશ્વતના મોહમાં કે ડરના માર્યા પિલાતની જેમ અન્યાયી ચુકાદો આપનાર કે અનૈતિક રીતે વર્તનાર લોકો આપણી વચ્ચે છે. નિર્દોષ માણસોને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દેવામાં આવે છે. ગોમાતાનું બહાનું કાઢીને કે પોતાના ધર્મને બચાવવાની વાત લઈને વિવેકબુદ્ધિઓ અને ભિન્ન તથા સ્વતંત્ર વિચારસરણીવાળા માણસોની હત્યા કરવામાં આવે છે. નાના-મોટા લાભ મેળવવા માટે સ્વાર્થબુદ્ધિથી કે ટોળાશાહીથી આપણે અનીતિ અને અન્યાય કરી બેસીએ ત્યારે આપણે ખરેખર પિલાત, યહૂદા અને પીતરની જેમ ઘોર પાપ કરીએ છીએ. અદલ ઈન્સાફ કરનાર ઈશ્વર પ્રભુ ઈસુને જ આપણે ક્રૂસે ચડાવીએ છીએ.

પિલાત, યહૂદા અને પીતરને પોતાનાં ઘોર પાપનો ખ્યાલ આવ્યો. ઘોર પાપના ભારથી ઉંડી નિરાશામાં પિલાત અને યહૂદા આત્મહત્યાના રસ્તે મોતને શરણે ગયા. પરંતુ પીતરને પોતાના ઘોર અપરાધનો ખ્યાલ આવ્યો ત્યારે તેઓ છાતીફાટ રોઈને પશ્ચાતાપ કર્યો. સિત્તેર વખત સાત વાર માફી આપવા કહેનાર પ્રભુ ઈસુ પર ભરોસો રાખીને જીવન તરફ વળ્યા. બીજા બે પાત્રોની જેમ નિરાશાના સાગરમાં ડૂબી મરવાને બદલે પીતર નમ્રતાથી દયાનિધાન ઈસુ પાસે ગયા. પીતરે પોતાની શેષ જિંદગીમાં સતત પોતાની નબળાઈના ખ્યાલ સાથે ઈશ્વરની દયા અને ક્ષમા પર ભરોસો રાખતા રહ્યા અને એટલું જ નહિ પણ હકારાત્મક રીતે ઈશ્વરનો મહિમા કરતા રહ્યા.

પીતરના નખશિખ પરિવર્તન પાછળ એક જ પરિબળ છે: એ છે: પ્રભુ ઈસુના પુનરુત્થાન પરની શ્રદ્ધા. પશ્ચાતાપી પાપીને માફી આપનાર પ્રભુ ઈસુના બિનશરતી પ્રેમ અને કૃપાનો ભરોસો. આ શ્રદ્ધા અને ભરોસાથી પીતર પોતાની જાતને સંપૂર્ણપણે પુનરુત્થાન પામેલા ઈસુના ચરણમાં સમર્પી દે છે. હવે પીતર સંત પાઉલ સાથે કહી શકે છે કે, હવે હું નથી જીવતો પણ પ્રભુ ઈસુ મારામાં જીવે છે.”

પીતરના પાપ માટેનો પશ્ચાતાપ અને હ્રદયપલટો પછી પુનરુત્થાન પામેલા ઈસુએ પીતરને અને પોતાના અગિયાર શિષ્યોને દર્શન આપ્યાં અને પીતરને પોતાના પટ્ટશિષ્ય તરીકે પસંદ કર્યા. ઈસુના બધા અનુયાયીઓની સંભાળ રાખવાની આ મોટા હોદ્દામાં પીતરે બિલકુલ ગર્વ કર્યો નથી. પીતર બરાબર જાણતા હતા કે, ખુદ પોતાની ગુણવિશિષ્ટતાઓ અને શક્તિને કારણે નહિ પણ ઈસુના અસીમ પ્રેમ અને કૃપાથી ઈસુએ પોતાને મોટો હોદ્દો અને સત્તા આપી છે.

પીતરે કરેલા એક ચમત્કારમાં આપણને એમની નમ્રતાનો તથા તેમની ઈસુદત્ત શક્તિનો ખ્યાલ આવે છે. આ ચમત્કાર દ્વારા પીતરે પોતાનો નહિ પણ ઈસુના નામનો મહિમા કર્યો છે. એક દિવસ ઈસુના સંદેશની ઘોષણા કરવા માટે યોહાન સાથે પીતર મંદિરમાં જતા હતા. મંદિરના સુંદર નામના દરવાજે રોજેરોજ દાન માગવા બેસતા એક લૂલા માણસને મળ્યા. મંદિરમાં જતા પીતર પાસેથી કંઈક મળવાની આશાથી લૂલા માણલ પીતર અને યોહાન તરફ તાકી રહ્યા. પણ પીતર બોલ્યા, “સોનું કે રૂપું તો મારી પાસે નથી. પણ મારી પાસે જે કંઈ છે તે હું તને આપું છું. નાસરેથના ઈસુ ખ્રિસ્તને નામે હું કહું છું કે, ચાલ.”

પછી પીતરે તેનો જમણો હાથ પકડીને ઊભો કર્યો અને તરત જ તેના પગમાં અને ઘૂંટીઓમાં જોર આવ્યું; તે કૂદતાકને ઊભો થઈ ગયો અને ચાલવા લાગ્યો. આ જોઈને મંદિરમાં આવેલા બધા લોકો આશ્ચર્યથી દિગ્મૂઢ થઈ ગયા. પુનરુત્થાન પામેલા ઈસુ આજે પણ આવા નાના‌-મોટા ચમત્કારો આપણી વચ્ચે કર્યા કરે છે. પણ આ ચમત્કારોને જોવા-પારખવા અંતરદ્રષ્ટિ જોઈએ. શ્રદ્ધા જોઈએ.

#

Changed On: 16-04-2019

Next Change: 01-05-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

એને ક્રૂસે ચડાવો

ગુડ ફ્રાઈડે કે શુભ શુક્રવારનો દિવસ એટલે પ્રભુ ઈસુના મૃત્યુનો દિવસ. બેએક હજાર વર્ષ પહેલાં આખા રોમન સામ્રાજ્યમાં સૌથી વધારે નામોશીભરી રીતે ઈસુને ક્રૂસે ચડાવીને મારી નાખવામાં આવ્યા છે. ખરેખર ઈસુનું મૃત્યુ થયું નથી; પણ ઈસુનું ખૂન જ થયું છે! હત્યા થઈ છે! કદાચ આખા પેલેસ્ટાઈન પ્રાંતમાં સૌનું ભલું કરીને ફરનાર ઈસુ જેવા સાધુ પુરુષનું ધોળે દહાડે ખૂન કરવામાં આવ્યું છે, એવું આપણે માની ન શકીએ. છતાં એ નર્યું સત્ય છે, ખરી વાસ્તવિક્તા છે. અહીં આપણે ઈસુના ખૂન પાછળનાં પરિબળો અને મુખ્યત્વે એ ખૂન સાથે સંકળાયેલા ત્રણ પાત્રો તપાસીએ.

એમાંનું એક પાત્ર યહૂદા ઇશ્કરિયોત છે. યહૂદા ઈસુએ પોતાના અંતેવાસી તરીકે પસંદ કરેલા બાર શિષ્યોમાં એક છે. ઈસુના ત્રણ વર્ષના જાહેરજીવન દરમિયાન ઈસુ સાથે રહ્યા છે. ઈસુએ અસંખ્ય લોકોનું ભલું કર્યું છે. ભૂખ્યા-તરસ્યા હજારો લોકોને ખવડાવ્યું છે. આંધળા માણસોને દેખતા કર્યા છે. કુષ્ઠ રોગીઓને સાજા કર્યા છે. અપંગ માણસોને ચાલતા-કૂદતા કર્યા છે. ઈસુએ શબ્દમાત્રથી દરિયાઈ તોફાનને શાંત કર્યું છે. યહૂદા બીજા શિષ્યો સાથે રહીને ઈસુના બધા ચમત્કારોના દઢસાક્ષી બન્યા છે.

ઈસુ અને બીજા શિષ્યોને યહૂદા પર વિશેસ ભરોસો હતો. એટલે યહૂદા ઈસુ અને એમના શિષ્યોની ટૂકડીનો ખજાનચી હતા. બાઇબલ કહે છે કે, “યહૂદા પાસે પૈસાની પેટી રહે છે.” ઉત્સવ જેવા પ્રસંગે કંઈક ખરીદવાનું હોય કે, ગરીબોને કંઈક આપવાનું હોય, એવા પ્રસંગે પૈસાનો વ્યવહાર યહૂદાને જ કરવાનો હતો.

યહૂદાને પૈસાનો મોહ હતો. શુભસંદેશકારે નોંધ્યું છે કે, યહૂદા ચોર હતો. ઈસુની ટૂકડીના પૈસાની પેટી યહૂદા પાસે હતી અને યહૂદા એમાંથી પૈસા ચોરી લેતા! બાર શિષ્યોની યાદીમાં યહૂદાનું નામ હંમેશાં “ઈસુને દગો દીધો હતો તે યહૂદા ઇશ્કરિયોત” કે “વિશ્વાસઘાતી નીવડ્યો હતો તે યહૂદા ઇશ્કરિયોત” છે.

યહૂદાએ મુખ્ય પુરોહિતો પાસે જઈને ઈસુને પકડાવી દેવાનો સોદો કર્યો. તે લોકોએ તેને ત્રીસ ચાંદીના સિક્કા તોલી આપ્યા. ત્યારથી યહૂદા ઈસુને પકડાવી દેવાની તક શોધવા લાગ્યો. શિષ્યો સાથે છેલ્લા ભોજન પછી ઈસુ રાબેતા મુજબ ગેથસેમાને નામની જગ્યાએ પ્રાર્થના કરવા ગયા. યહૂદાને એની ખબર હતી. એટલે યહૂદા મુખ્ય પુરોહિતો અને પ્રજાના આગેવાનોએ મોકલેલા માણસોનું મોટું ટોળું લઈને ત્યાં આવ્યો. તેણે ટોળાના લોકોને કહ્યું હતું કે, જેને હું ચુંબન કરું તે જ તમારો માણસ. એટલે યહૂદાને ઈસુની પાસે આવીને પ્રણામ ગુરુદેવ!કહીને ચુંબન કર્યું.

પછી શુભસંદેશકાર માથ્થી જણાવે છે તેમ, જ્યારે યહૂદાને ખબર પડી કે, ઈસુને મોતની સજા થઈ છે ત્યારે તેને પસ્તાવો થયો અને પેલા ત્રીસ ચાંદીના સિક્કા મુખ્ય પુરોહિતો અને આગેવાનોને પાછા આપીને બોલી ઊઠ્યો, મેં પાપ કર્યું છે! નિર્દોષ માણસને મોતને હવાલે કર્યો! તે પૈસા મંદિરમાં ફેંકી દઈને ચાલી નીકળ્યો અને ઘોર નિરાશામાં ફાંસો ખાધો!

બીજું પાત્ર ઈસુને મોતની સજા કરનાર રોમન સત્તાના પ્રતિનિધિ પેલેસ્ટાઈનનો સૂબો પોન્તિયસ પિલાત છે. યહૂદી પુરોહિતો અને લોકોના આગેવાનો કોઈને ત્યુની સજા ન કરી શકે. એ અધિકાર ફક્ત રોમનોનો હતો. એટલે લોકોએ ઈસુને “ક્રૂસે ચડાવો, ક્રૂસે ચડાવો”ના નારા સાથે સૂબા પિલાતના મહેલમાં લઈ આવ્યા.

પિલાતે ઈસુની તપાસ કરીને લોકો આગળ એકથી વધારે વાર જાહેર કર્યું હતું કે, તમે સમજી લો કે, મને એનામાં કોઈ દોષ દેખાતો નથી. માથ્થીએ સ્પષ્ટ નોંધ્યું છે કે, “તેને (પિલાતને) ખબર હતી કે, લોકોએ કેવળ અદેખાઈને લીધે ઈસુને હવાલે કર્યા હતા.” વળી, “પિલાત ન્યાયાસન ઉપર બેઠો હતો. ત્યાં તેની પત્નીએ તેને સંદેશો મોકલ્યો કે, એ ધર્માત્માની બાબતમાં તમે પડશો નહિ.” પણ પિલાત્ને લોકોના તોફાનથી પોતાની સત્તા જતી રહેશે એવી બીક હતી. એટલે પિલાતે પાણી લઈને લોકોના દેખતા પોતાના હાથ ધોઈ નાખ્યા અને કહ્યું, “આ માણસના ખૂનની બાબતમાં હું નિર્દોષ છું. એ તમે જાણો.” પછી પિલાતે લોકોની માગણી પ્રમાણે ઈસુને કોરડા મરાવી ક્રૂસે ચડાવવા માટે સોંપી દીધા.

પિલાતે પોતાનો હોદ્દો સાચવવા માટે રોમન સત્તાને પ્રતિનિધિ સૂબાનું સ્થાનમાં ચાલુ રહેવા માટે, નિર્દોષ ઈસુને ત્યુના હવાલે કર્યા. પરિણામ? ઇતિહાસ બતાવે છે કે, ઈસુ ક્રૂસ પર મરી ગયાના સમાચાર મળ્યા પછી પિલાત પોતાની સ્વસ્થતા ખોઈ બેઠા. તેમણે ફરી ને ફરી પોતાના હાથ ધોઈ નાખ્યા. પિલાત શાંતિથી ક્યાંય બેસી શકતા નહોતા. સૂઈ શકતા નહોતા. ફરી ને ફરી હાથ ધોઈ નાખ્યા. પણ ચેન પડતું નહોતું. તેઓ ગાંડા બની ગયા. મનની સમતુલતા ખોઈ બેઠા. સૂબાના સ્થાનથી દૂર થયા. ગેરવર્તુણક ને ખોટા વહીવટ બદલ પિલાત દેશનિકાલ થયા. અંતે ભારે નિરાશાથી ખરાખોટાનું ભાન વિના તેમણે આત્મહત્યા કરીને જીવન ટૂંકાવ્યું.

ત્રીજું પાત્ર ઈસુને કેદ પકડ્યા પછી એમને ઓળખવાની પણ ના પાડનાર પીતર છે. પીતર ઈસુના વિશેષ પસંદ કરેલા બાર અંતેવાસી શિષ્યોમાં એક છે. છેલ્લા ભોજન વખતે છાતી ઠોકીને ઈસુને પીતરે કહ્યું હતું, પ્રભુ આપની સાથે હું જેલમાં કે ત્યુના મુખમાં પણ આવવા તૈયાર છું. તે વખતે ઈસુએ પીતરને ચેતવણી આપી હતી કે, ઓ પીતર, આજે રાતે કૂકડો બોલે તે પહેલાં તો તું મને ઓળખે છે એ વાતનો તેં ત્રણ વાર ઇન્કાર કર્યો હશે. અને બન્યું પણ એવું જ.

એક નોકરડીએ પીતરને ઈસુના સાથીદાર તરીકે ઓળખ્યા તો પીતરે કહ્યું, “બાઈ, હું તો એને ઓળખતો સુદ્ધાં નથી.” પછી ઈસુના શિષ્ય તરીકે પીતર તરફ આંગળી ચીંધનાર બીજા બે માણસો આગળ પણ પીતરે કહ્યું, “ભાઈ, તું શું કહે છે, મને કાંઈ ખબર નથી.” પીતર આમ બોલતો હતો ત્યાં કૂકડો બોલ્યો અને કેદમાં પકડાયેલા ઈસુએ ફરીને પીતર ઉપર નજર માંડી. પીતરને પ્રભુના શબ્દો યાદ આવ્યા અને તેઓ બહાર જઈને તે છાતીફાટ રોવા લાગ્યો. પીતરને પોતાના ઘોર અપરાધનો ખ્યાલ આવ્યો. પોતાનાં પાપનું ભાન થયું. સાથેસાથે ઈસુની કરુણામય, પ્રેમ નીતરતી આંખોની યાદ આવી. સાત વાર નહિ પણ સિત્તેર વખત સાત વાર માફી આપવાની પ્રભુ ઈસુના સંદેશનું પીતરને સ્મરણ થયું. ક્રૂસ પરથી આપેલી માફીના શબ્દો પીતરના કાનમાં ગુંજ્યા હશે. “હે પિતા, આ લોકોને માફ કર; પોતે શું કરે છે એનું એમને ભાન નથી.”

પીતરને પોતાના ગુનાનો ખ્યાલ આવતાં તેઓ પશ્ચાતાપી દિલે પ્રભુની કરુણા અને દયા પર પૂર્ણ ભરોસા સાથે ઈસુ તરફ વળ્યા. તેઓએ પોતાની જેમ ઈસુની ધરપકડ અને ક્રૂસ પરના મૃત્યુ વખતે ભાગી ગયેલા બધા શિષ્યોને હિંમત આપીને ઈસુની માતા મરિયમ સાથે ભેગા કર્યા. તેઓ બધાં પ્રાર્થના કરવા લાગ્યાં અને ઈસુએ વચન આપેલા પવિત્ર આત્માની રાહ જોવા લાગ્યા.

મૃત્યુના ત્રીજા દિવસે સજીવન થયેલા પ્રભુ ઈસુએ પીતરને અને બધા શિષ્યોને દર્શન દીધાં. એટલું જ નહિ પણ બધા શિષ્યોને દરિયાકિનારે દર્શન દીધા તે પ્રસંગે ઈસુએ પીતરને પોતાના બધા શિષ્યો અને અનુયાયીઓની સંભાળ રાખવાની મોટી જવાબદારી સોંપીને પટ્ટશિષ્ય બનાવ્યા!

આ ત્રણ પાત્રો – યહૂદા, પિલાત અને પીતર – બે હજાર વર્ષ પહેલાં જીવી ગયેલી ઐતિહાસિક વ્યક્તિઓ છે. ઈસુની મહાવ્યથા ક્રૂસ પરનું નામોશીભર્યા મૃત્યુના સંદર્ભમાં આ ત્રણ પાત્રોને યાદ કરવાનું વિશેષ કારણ છે. ઈસુના ક્રૂસ પરનું મૃત્યુ કેવળ યાદગીરી નથી. મારાતમારા અને બધા માણસોની સાંપ્રત સમયની પણ આ વાત છે. ઈસુના દુન્યવી જીવનના સમયની જેમ આજે પણ વિવિધ પ્રકુતિના, ભિન્ન ભિન્ન આચારવિચારના માણસો છે. આપત્તિ, સંધર્ષ, કટોકટી જેવા પ્રસંગે માણસ આ ત્રણ પાત્રોની જેમ વિવિધ વલણ ધરાવે છે. આ ત્રણ પાત્રોની જેમ વર્તનાર સાચા-ખોટા રસ્તે ચાલનાર ઘણા માણસો આપણી વચ્ચે છે.

આપણામાં કોઈ જણ આપત્તિ, સંધર્ષ, કટોકટી કે એક યા બીજા પ્રકારની મુશ્કેલી વખતે યહૂદાની જેમ ફાંસી ખાઈને આપણું જીવન ટૂંકું કરવા ઇચ્છ્તો નથી; કે પિલાતની જેમ ગાંડો બનીને આપઘાત કરવા માગતો નથી. પણ પોતાના ઘોર અપરાધને પાપ બદલ પશ્ચાતાપ કરનાર પીતરની જેમ જીવવા માગીએ છીએ. પીતરે પોતાના જીવનના છેલ્લાં વર્ષોમાં પ્રભુ ઈસુએ ચીંધેલા પ્રેમ, સેવા, કરુણા જેવા મૂલ્યબધ્ધ જીવન ગાળીને અને બીજાનું ભલું કરતા રહીને અને એ રીતે વિકટ પરિસ્થિતિમાં પણ ઈસુના એક શિષ્યને શોભે એવું સાદું અને સુખી જીવન જીવીને ઈસુની જેમ જ મૃત્યુને ભેટ્યા હતા.

આપણે જોઈ શકીએ કે, યહૂદા અને પિલાત ખુદ પોતાને માટે જીવ્યા અને ઘોર નિરાશામાં દારુણ મૃત્યુ પામ્યા. પણ પીતરે ઘોર પાપની વિકટ પરિસ્થિતિમાં નિરાશ થયા વિના ઈસુ તરફ વળ્યા. એમની માફી પર ભરોસો રાખ્યો અને ઈસુની જેમ સુખદમૃત્યુ પામ્યા. ગુડ ફ્રાઈડેના સંદર્ભમાં ઈસુના અનુયાયીઓ પોતાના વિતેલા જીવન તરફ નજર કરે છે અને જ્યાં જરૂર લાગે ત્યાં પશ્ચાતાપથી સુધારા કરવાના દઢ નિર્ણય સાથે ઈસુએ ચીંધેલા પ્રેમ, માફી, સેવા અને કરુણા ને શ્રેષ્ઠ જીવન ગાળવા તરફ વળે છે.

#

Changed On: 01-04-2019

Next Change: 16-04-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

 

એક સફળ યુવાનનું રહસ્ય

કોલગેટ નામથી આપણે પરિચિત છીએ. કારણ, કોલગેટના બ્રાંડનામની કોલગેટ કંપની અનેક ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન કરે છે. દેશવિદેશમાં કોલગેટ બ્રાંડવાળી ચીજવસ્તુઓ વેચાય છે. આપણે રોજબરોજ કોલગેટ ટૂથપેસ્ટ, કોલગેટ શેવિંગ ક્રીમ, સાબુ વગેરે વાપરીએ છીએ. લોકો જાણે છે કે, કોલગેટ બ્રાંડ નામવાળી ચીજવસ્તુઓ ભરોસાપાત્ર છે. એમાં ભેળસેળ નથી.

કોલગેટ બ્રાંડ સર્જનાર વિલિયમ ગોલગેટને લોકો ખાસ જાણતા નથી. એટલે બહુરાષ્ટ્રિય કંપનીના સફળ માલિક વિશે જાણવાની ઇન્તેજારી તો લોકોમાં છે જ. લોકપ્રિય કોલગેટ બ્રાંડ સર્જનારની સફળતાનું રહસ્ય જાણવામાં રસ છે. ડો. પ્રા. પરમેશ્વરી અરુણનું પુસ્તક યુથ, અરાઇઝ એન્ડ શાઈન’ (યુવાનો, ઊઠો અને તેજસ્વી બનો)માં વિલિયમ કોલગેટ વિશે વાંચ્યા પછી એક પત્રકાર અને લેખક તરીકે મને એમના વિશે વધુ જાણવાની જિજ્ઞાસા થઈ. મારી શોધતપાસમાં મને ઇન્ટરનેટમાંથી ઘણુંબધું જાણવા મળ્યું.

આપણે જાણીએ છીએ કે, ઇન્ડિયાની સ્વતંત્રતાની ચળવળ કેટલાક પ્રબુદ્ધ અંગ્રેજો અને પરદેશમાં ભણીગણીને પરત આવેલા નિવાસી ભારતીય નાગરિકો દ્વારા સ્થપાયેલી કોંગ્રેસ પાર્ટી દ્વારા થઈ હતી. એ જ રીતે ૧૮મી સદીમાં અમેરિકાની સ્વતંત્રતાની ચળવળ ચાલતી હતી ત્યારે એક અંગ્રેજી નાગરિક, નામે રોબર્ટ કોલગેટ એને ટેકો આપતો હતો. એક દિવસ રાત્રે ઇંગ્લેન્ડના પ્રધાનમંત્રી વિલિયમ પિટ્ટ તરફથી એક ખાસ દૂત દ્વારા રોબર્ટ કોલગેટને એક ખાનગી સંદેશ મળ્યો. એમાં ઇંગ્લેન્ડના પ્રધાનમંત્રીએ પોતાના મિત્ર રોબર્ટને જણાવ્યું હતું કે, દેશદ્રોહી તરીકે તેમને કેદ કરવાની અને મૃત્યુની શિક્ષા થવાની શક્યતા છે. એટલે વિલિયમ પિટ્ટે મિત્રને પોતાના પત્રમાં દેશ છોડી જવાની સલાહ આપી હતી.

રોબર્ટ કોલગેટ મિત્રની સલાહને આધારે પોતાના કુટુંબ સાથે અમેરિકાના બલટીમોર પ્રાંતમાં જવા માટે માર્ચ ૧૭૯૫માં જહાજમાં બેઠા. તે વખતે રોબર્ટ કોલગેટનો દીકરો વિલિયમ કોલગેટ ૧૨ વર્ષનો હતો. ગોલગેટ કુટુંબે અમેરિકામાં એક ફાર્મમાં વસાહત કરી. રોબર્ટે એક સાથીદાર રાલ્ફ મહેર સાથે ભાગીદારીમાં સાબુ અને મીણબત્તીના ઉત્પાદનમાં ઝંપલાવ્યું. દીકરો વિલિયમ પણ બંને સાથીદાર-ભાગીદારોને એમના ઉત્પાદનમાં મદદ કરતો હતો. બે વર્ષ પછી રોબર્ટે પોતાના સાથીદાર સાથેની ભાગીદારી છોડી દીધી અને પોતાના ખેતીકામમં પરત ગયા. ૧૯ વર્ષની ઉંમરના વિલિયમ પોતાનો સ્વતંત્ર ધંધોવેપાર કરવામાં માનતા હતા, પણ વિલિયમ એકાદ વર્ષમાં પોતાના ધંધામાં નિષ્ફળ ગયા. પરંતુ નિષ્ફળતાથી નિરાશ થયા વિના તેમણે ન્યૂયોર્ક શહેરમાં જઈને ધંધો શરૂ કર્યો.

વિલિયમ કોલગેટને નવો ધંધો શરૂ કરતાં પહેલાં એક મિત્રે એમને સલાહ આપી. “સારી રીતે શરૂ કરજે. તું ધંધામાં સફળતાને વરશે. ન્યૂયોર્કમાં કોઈ સાબુના ઉત્પાદનમાં આગેવાની લેજે. આગેવાની લેનાર તે સાબુ-ઉત્પાદક તું હશે! પણ નિષ્ઠાવાન માણસ રહેજે. તારા હ્રદયમાં ઈશ્વર પ્રભુને રાખજે. કોઈ ભેળસેળ વિનાનો સાબુ બનાવજે અને ઈશ્વરને યોગ્ય ફાળો આપજે.”

મિત્રની સલાહથી વિલિયમ પ્રભાવિત થયા. તેમને બાઇબલમાં વાંચેલી યાકોબની વાત યાદ આવી. તેમણે ફરી બાઇબલમાં યાકોબની વાત વાંચી: “પછી યાકોબે માનતા રાખી કે, ‘જો ઈશ્વર મારી સાથે રહેશે અને આ પ્રવાસમાં મારું રક્ષણ કરશે. મને ખાવાને અન્ન અને પહેરવાને વસ્ત્ર આપશે, જેથી હું સહીસલામત મારા બાપને ઘેર પાછો આવું તો પ્રભુને હું મારા પરમેશ્વર માનીશ. આ પથ્થર, જે મેં સ્મારકસ્તંભ તરીકે ખડો કર્યો છે, તે ઈશ્વરનું મંદિર બનશે અને ઈશ્વર મને જે કંઈ આપશે તે બધાનો દસમો ભાગ હું તેને અવશ્ય ધરાવીશ.’” (ઉત્પત્તિ ૨૮: ૨૦-૨૨)

યાકોબની આ માનતા વિલિયમ માટે પડકારરૂપ હતી. વિલિયમે પોતાન જીવનમાં ઈશ્વરને પ્રાથમિકતા આપવા માંડી અને ધંધાવેપારમાં ઈશ્વરને દસમો ભાગ આપવાનો નિર્ણય કર્યો. થોડો સમય વિલિયમે મીણબત્તી બનાવતી એક કંપનીમાં નોકરી કરી. જ્યારે મીણબત્તી બનાવતી એ કંપનીએ પોતાનું ઉત્પાદન બંધ કર્યું ત્યારે વિલિયમે ખુદ પોતાની કંપની શરૂ કરી. શરૂઆતથી વિલિયમ્ને નિષ્ઠાથી કરેલા ધંધાવેપારમાં સફળતા મળતી રહી. કોલગેટ કંપની વિકસતી રહી. છ વર્ષની અંદર વિલિયમે સાબુ અને મીણબત્તી સાથે બીજી ચીજવસ્તુઓનું પણ ઉત્પાદન કર્યું.

ઈસવીસન ૧૮૧૧માં વિલિયમ મેરી ગિલબર્ટ સાથે લગ્ન કર્યું અને તેમનાં ૧૧ સંતાનો થયાં. વિલિયમ અને મેરી નિયમિત કૌટુંબિક પ્રાર્થના કરતાં અને બાઇબલનું વાચન કરતાં. એટલું જ નહીં પણ તેઓ પ્રાર્થના અને બાઇબલ વાચનને અનુરૂપ રીતે દૈવી મૂલ્યોથી સભર ધાર્મિક કુટુંબ રચવામાં પ્રયત્નશીલ રહેતાં. વળી, વિલિયમ દેવળનાં કામકાજોમાં પણ સક્રિય રહેતા. એ જ રીતે પોતાનાં બાળકોને મૂલ્યબદ્ધ શિક્ષણ આપવામાં પણ કોલગેટ યુગલ સજાગ રહેતું. તેઓ વધુમાં આસપાસની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને પણ આર્થિક રીતે મદદ કરતાં. ન્યૂયોર્કમાં વિલિયમે મડીસન કોલેજને પણ મદદ કરતા રહ્યા. સમય જતાં મડીસન કોલેજનો વિકાસ થયો અને વિલિયમ કોલગેટના માનમાં મડીસન કોલેજ કોલગેટ યુનિવર્સિટી બની.

વિલિયમે પોતાના મિત્રની સલાહ કદી વિસારી નહોતી; પણ તેઓ ઈશ્વરને યોગ્ય ફાળો આપવાની વાતમાં નિષ્ઠાવાન રહ્યા. કોલગેટ કંપની ખૂબ નફો કરતી રહી ત્યારે દસમા ભાગને વિલિયમ પોતાની મિલકતના દસમાને બદલે વીસમો અને ત્રીસમો ભાગ દાન આપતા રહ્યા. બાઇબલમાં પયગંબર મલાખી દ્ધારા ઈશ્વરે કરેલી વાતનો વિલિયમને અનુભવ થયો છે. “ઊપજનો પૂરો દસમો ભાગ લાવો તો મારો ભંડાર ભરેલો રહે. એ પછી તમે મારી કસોટી કરી જુઓ કે, હું તમારા માટે આકાશનાં દ્ધાર ખોલીને તમારા ઉપર મબલખ આશીર્વાદ વરસાવું છું કે નહીં!” (મલાખી ૩: ૧૦). સાબુના ઉત્પાદનમાં જિંદગીભર મોખરે રહેનાર વિલિયમ કોલગેટનું મૃત્યુ ૨૫ માર્ચ ૧૮૫૭માં થયું.

એક ગુજરાતી કહેવત છે: “સુખમાં સાંભરે સોની ને દુ:ખે સાંભરે રામ.” પરંતુ વિલિયમ કોલગેટના જીવનમાં સુખમાં અને દુ:ખમાં, આપત્તિમાં ને આબાદીમાં ઈશ્વરજ કેંદ્રસ્થાને રહ્યા. પરિણામે ઈશ્વર આગળ દેવળમાં જે ભક્તિ, નિષ્ઠા અને વફાદારી દાખવી હતી તેવી જ ભાવનાથી તેઓ પોતાના ધંધાવેપારમાં પણ ઈશ્વરને માથે રાખીને કામધંધો કરતા. એટલે એમના રોજબરોજના ધંધાદારી જીવનનો પ્રભાવ દેવળમાં ઈશ્વર આગળ પડતો. વિલિયમ કોલગેટ પોતે ખૂબ ઉદારતાથી મંદિરમાં અને જરૂરતમંદ લોકોને મદદ આપતા. ટૂંકમાં, વિલિયમ કોલગેટ પોતાના કૌટુંબિક અને વેપારી જીવનમાં ઈશ્વર પ્રભુના આદેશને માથે રાખીને જીવ્યા છે. પ્રભુ ઈસુનો આદેશ છે: “જે બાદશાહનું છે તે બાદશાહને આપો અને જે ઈશ્વરનું છે તે ઈશ્વરને આપો.”

#

Changed On: 16-03-2019

Next Change: 01-04-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

ગિફ્ટસની દુનિયા માણો

મારા મિત્ર અને લેખક ફાધર હેડવિક લૂઈસે થોડા વખત પહેલાં એમનું એક પુસ્તક મને ભેટમાં આપ્યું. પુસ્તકનું નામ છે “પર્સન્સ આર અવર બેસ્ટ ગિફ્ટસ” (Persons are our Best Gifts) મતલબ કે, વ્યક્તિઓ આપણી સર્વશ્રેષ્ઠ ભેટ છે. આપણે આપણા મિત્રોની કદર કરીએ છીએ. એમનો પ્રેમ તથા તેમની મિત્રતાને આપણે ખૂબ કીમતી ગણીએ છીએ. આપણા મિત્રો આપણા જીવનને ધન્ય બનાવે છે. સમૃદ્ધ કરે છે. પોતાના મિત્રોને સર્વશ્રેષ્ઠ ભેટ ગણતા મારા મિત્રના પુસ્તકમાં ભેટરૂપી માણસો અંગે એકસોથી વધુ વૈવિધ્યસભર વાતો છે, વાર્તાઓ છે, અનુભવકથાઓ છે, આપણ વ્યક્તિત્વ અને સંબંધને પોષનાર બાબતો છે. આપણે એમાંથી પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન મેળવી શકીએ છીએ.

મારા આ લેખમાં ફક્ત માણસો નહીં પણ સર્વ કંઈ બાબતોને આપણા જીવનની અમૂલ્ય ભેટ ગણવાનો મારો વિચાર છે. દુનિયાની સૌ બાબતો મારા માટે ભેટ છે, દાન છે, બક્ષિસ છે. આખરે કોઈપણ બાબત મારી પોતાની માલિકીની ન ગણી શકું. સૂર્યપ્રકાશ, વરસાદ, જીવજંતુઓ અને છોડવાંઓથી માંડી સૌ કોઈ ચેતન અને અચેતન બાબતો મારા માટે ઈશ્વરની અમૂલ્ય ભેટ છે, બક્ષિસ છે.

શું છે મારું જીવન? મારું જીવન ઈશ્વરે મને આપેલી અમૂલ્ય, કીમતી ભેટ છે. નગ્નરૂપે મેં આ દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. મારે કોઈ કપડાં કે પહેરવેશ નહોતો. કોઈ આભૂષણ કે શણગાર નહોતાં. સૌંદર્યનાં કોઈ પ્રસાધનો કે ચીજવસ્તુઓ નહોતી. આજે મારી પાસે જે કંઈ છે એ મને ભેટમાં મળ્યાં છે.

મારાં માબાપની વાત લો. મારા સર્જક ઈશ્વરે મને આપેલી અમૂલ્ય બક્ષિસ છે મારી મા અને મારા બાપુજી. મેં મારા માબાપને પસંદ કર્યાં નહોતાં. એ જ રીતે સગાંસંબંધીઓ, મારા મિત્રો તેમ જ માર વિરોધીઓ પણ મને મળેલી ઈશ્વરની અમૂલ્ય બક્ષિસ છે.

આપણને બધું જ ઈશ્વર પાસેથી ભેટરૂપે મળે છે, એનો વિચાર કરું છું ત્યારે વિશ્વસાહિત્યનું એક અમરપાત્ર મારા માનસપટ પર ઊપસી આવે છે. એ અમરપાત્ર એટલે બાઇબલનું ખૂબ જાણીતું પાત્ર યોબ. આર. આર. શેઠની કંપનીએ પ્રકાશિત કરેલા મારા પુસ્તક “બાઇબલનાં પાત્રો”માં એક પ્રેરકપાત્ર તરીકે મેં યોબનું કથાચરિત આપ્યું છે.

યોબનો પરિચય કરાવતાં બાઇબલ કહે છે, “એ નેક અને ઇમાનદાર હતો. એ ભગવાનથી ડરતો હતો અને પાપથી ભાગતો ફરતો હતો. એને સાત દીકરા અને ત્રણ દીકરીઓ એમ દસ સંતાનો હતાં. મિલકતમાં એની પાસે સાત હજાર ઘેટાં, ત્રણ હજાર ઊંટ, એક હજાર બળદ, પાંચસો ગધેડાં અને અનેક નોકરો હતાં. આખાયે પૂર્વમાં યોબનો હરીફ નહોતો.” (બાઇબલનાં પાત્રો, પૃ.૩૬)

યોબ ૧૦ દીકરા-દીકરીઓથી, સાધનસંપત્તિથી, કુટુંબકબીલા અને મિત્રોથી – હા, બધી રીતે સંપન્ન હતા, સુખી હતા. એમને કશું ખૂટતું નહોતું. વારે-તહેવારે યોબ અને તેનાં સાત દીકરાઓ અને ત્રણ દીકરીઓ વારાફરતી દરેક દીકરાને ઘેર ભેગાં મળીને ખાઈપીને મજા કરતાં હતાં.

યોબની આ સુખસાહ્યબી વચ્ચે આપત્તિઓની હારમાળા એમના પર તૂટી પડી. કુદરતી આપત્તિઓ તથા માનવસર્જિત આફતોથી યોબ એક દિવસ બધું જ – દીકરા-દીકરીઓ અને માલમત્તા – ખોઈ બેઠા. એટલું જ નહીં, પણ યોબનું શરીર પગથી માથા સુધી ફદફદી ગયું. એના વ્રણોથી તે પથારીવશ થઈ ગયા. યોબની આ દારૂણ પરિસ્થિતિ જોઈને એમની પત્નીને કહ્યું, “તમે હજી પણ ઈશ્વરને વળગી રહ્યા છો? તમે ઈશ્વર પર શાપ વરસાવો અને જીવનનો ત્યાગ કરો.”

પરંતુ યોબની ઈશ્વરશ્રદ્ધા વિચલિત ન થઈ. તેમણે પત્નીને કહ્યું, “તું બકવાસ કરે છે! ઈશ્વર જ્યારે સુખ આપે છે ત્યારે આપણે એનો તરત સ્વીકાર કરીએ છીએ. પછી એ જ્યારે દુ:ખ આપે ત્યારે આપણે એનો કેવી રીતે અસ્વીકાર કરી શકીએ?”

યોબના મિત્રો પણ આવીને યોબને નિરાશામાં ડુબાડી નાખે એવી વાતો કરે છે. યોબ સ્વીકારે છે કે, “હું ત્રાસી ગયો છું.” પરંતુ યોબ ઈશ્વર પરની શ્રદ્ધામાં અડગ રહ્યા. યોબનો પ્રતિભાવ હતો કે, જીવનમાં બધું જ ઈશ્વરે આપ્યું અને બધું જ ઈશ્વરે પાછું લઈ લીધું. સર્વશક્તિમાન ઈશ્વરની સ્તુતિ હો!

ગાંધીજી પોતાની જાતને પોતાની પાસેની બધી સાધનસંપત્તિના માલિક નહીં પણ દેખરેખ રાખનાર વ્યવસ્થાપક કે કારભારી ગણતા. વ્યવસ્થાપક કે કારભારીની ભાવના પાછળ બે બાબતો આપણે ખાસ જોઈ શકીએ છીએ. એક, બધું જ ઈશ્વરદત્ત છે, ભેટ છે; અને બે, બધું ફક્ત પોતાની જાત માટે નહીં, પણ બધાને માટે એટલે ખાસ તો જરૂરિયાતમંદો માટે છે.

આપણે લોકોને કહેતા સાંભળીએ છીએ: આ પૈસા મારા હક્કના છે, મારી કમાણીના છે, મારી મહેનતનું ફળ છે. પણ આપણે આપણી જાતને પ્રશ્ન પૂછીએ: આ હક્ક તને કોણે આપ્યો? કમાણી કરવા તને કોણે તૈયાર કર્યો? આવા બધા પ્રશ્નો આપણી જાતને પૂછીએ તો આપણે કબૂલ કરવું પડશે કે, આપણા જીવનમાં ઘણાં બધાં લોકોનો ફાળો છે, ઘણાં બધાં લોકોની મદદ છે. બધું જ આપણને બીજા પાસેથી મળ્યું છે. આખરે બધું જ ઈશ્વરનું કૃપાદાન છે. એટલે પ્રવૃતિમાં પરિણામની ભાગીદારી-સાથીદારીની ભાવનાથી સૌ બક્ષિસ માટે ઈશ્વર પ્રત્યે આપણી કૃતજ્ઞતા પ્રગટ કરીએ.

#

Changed On: 01-03-2019

Next Change: 16-03-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

 

મહેનત અને અનુભવની સિદ્ધિ

પાબ્લો પિકાસો વીસમી સદીના ઉચ્ચ કોટિના એક ચિત્રકાર છે. એમને યુગલક્ષી સ્પેનિશ ચિત્રકાર કહેવામાં આવે છે. પેરિસના લુબ્ર મ્યુઝિયમમાં, મડ્રિડના પ્રાટો મ્યુઝિયમમાં, બાર્સેલોનાના નેશનલ મ્યુઝિયમમાં તેમ જ ફ્લોરેંસના ઉફિચ્ચી મ્યુઝિયમમાં, લંડનના મ્યુઝિયમમાં તથા યુએસના ન્યુયોર્ક, શિકાગો, વોશિંગ્ટનના અને સાન ફ્રાંસિસ્કો જેવાં મોટાં સંગ્રહાલયોમાં પિકાસોના નયનરમ્ય ચિત્રો નિહાળવાનું મને સદભાગ્ય મળ્યું છે.

તાજેતરમાં પાબ્લો પિકાસો વિશે મલયાલમ ભાષાના મારા એક પ્રિય મિત્ર અને લેખક ફાધર જોસ પંતપ્લામ્તોટ્ટિઇલનો લેખ ‘દીપિકા’ દૈનિકના ૨૩ એપ્રિલ ૨૦૧૭ના અંકમાં વાંચ્યો. મારા આ લેખમાં પિકાસો અને એક સ્ત્રીની વાત મને ફાધર જોસના લેખમાંથી મળી.

એક દિવસ પિકાસો રસ્તામાં ચાલતા હતા ત્યાં એક સ્ત્રી એમને સામે મળી. એક ખૂબ જાણીતા ચિત્રકાર તરીકે પિકાસોને એ સ્ત્રીએ ઓળખી કાઢ્યાં. એટલે એણે પિકાસો પાસે જઇને કહ્યું: “સર, હું આપનાં ચિત્રોની આરાધક છું. હું આપની ‘ફેન’ છું. આપનાં બધાં ચિત્રો મને ખૂબ ગમે છે.”

એ સ્ત્રીની સદભાવના અને વખાણ માટે આભાર માનીને પિકાસો આગળ ચાલવા લાગ્યા. ત્યાં પેલી સ્ત્રીએ ખૂબ નમ્રતાથી પિકાસોને વિનંતી કરી: “સર, આપને મળ્યાની યાદગીરીમાં આપ મને કંઈક દોરી આપો.”

“આ રસ્તા વચ્ચે હું આપને શું દોરી આપું? કોઈ ચિત્ર દોરવા માટે મારી પાસે કાગળ, રંગ અને પીંછી નથી. કઈ રીતે ચિત્ર દોરી આપું?

પણ એ સ્ત્રી પિકાસોના ઇન્કારથી સહેલાઈથી પીછેહઠ કરનારી નહોતી. એટલે એણે ફરી આગ્રહભરી વિનંતી કરતાં કહ્યું: “સર, આપ મને કાગળના ટુકડા પર સ્મૃતિરૂપે કંઈક લીટી દોરી આપો તો સારું.”

એ સ્ત્રીની આગ્રહભરી વિનંતીથી પીગળી જઈને પિકાસોએ પોતાના ખિસ્સામાંથી કાગળનો એક ટુકડો અને પેન્સિલ લઈને પેલી મહિલાને એક નાનું ચિત્ર દોરી આપીને કહ્યું: “આ લો. આની કિંમત દસ લાખ ડોલર છે.”

એ ચિત્ર દોરવામાં પિકાસોને દસેક સેકન્ડ પણ લાગી નહોતી. એટલે એ ચિત્રની કિંમત દસ લાખ ડોલર થશે એવું એ મહિલા માની શકતી નહોતી! છતાં પિકાસોને ફરી ને ફરી આભાર માનીને સ્ત્રી પિકાસોથી છૂટી પડી.

થોડા વખત પછી એ સ્ત્રી પેલું ચિત્ર લઈને એનું મૂલ્ય આંકવા માટે ચિત્રકલાના એક નિષ્ણાત પાસે પહોંચી. ચિત્રકલાના નિષ્ણાતે કહ્યું કે, “પિકાસોના આ ચિત્રની કિંમત દસ લાખ ડોલરથી વધારે થાય.”

આ પ્રસંગના થોડા સમય પછી પેલી સ્ત્રીને પિકાસોનો ફરી એક વાર ભેટો થયો. તેણે પિકાસોને કહ્યું, “સર, આપે મારા માટે દોરી આપેલા ચિત્રની કિંમત દસ લાખ ડોલર છે એવું મને જાણવા મળ્યું. હવે હું આપની શિષ્યા બનવા ઇચ્છું છું. એથી હું પણ ખૂબ ટૂંકા સમયમાં આપની જેમ ખૂબ કીમતી ચિત્રો દોરી શકું.”

પિકાસોએ પેલી સ્ત્રીને કહ્યું, “મેં દસ સેકન્ડમાં દોરેલા ચિત્રનું મૂલ્ય દસ લાખ ડોલર છે, પરંતુ મારા ચિત્રમાં મૂલ્ય લાવવા પાછળ મારી ત્રીસ વર્ષની નિષ્ઠાભરી લાંબી મહેનત તથા અમૂલ્ય અનુભવ છે. મારી જેમ આપ પણ લાંબા સમય માટે સખત મહેનત કરવા અને જાતઅનુભવ મેળવવા તૈયાર છો?”

પિકાસોનો પ્રશ્ન સાંભળીને પેલી મહિલા મૌન થઈ ગઈ.

પિકાસોના પિતા પણ એક સિદ્ધહસ્ત કલાકાર હતા. પરંતુ પિકાસોનો જન્મ ચિત્રકલાથી અનોખી સિદ્ધિ સાથે થયો નહોતો. બલકે, લાંબાગાળાની સખત મહેનત અને અમૂલ્ય જાતઅનુભવથી પિકાસો એક જગપ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર બન્યા.

લાંબાગાળાની સખત મહેનત અને જાતઅનુભવથી મોટી સિદ્ધિ મેળવનાર એક અન્ય વ્યક્તિની વાત પણ અહીં કરવા ઇચ્છું છું. પુના ખાતે મિલિટરી એન્જીનિયરિંગ કોલેજ છે. ત્યાં ઇલેક્ટ્રોનિક એન્જીનિયરિંગમાં અનુસ્નાતક ડિગ્રી માટે એક યુવાન ઇન્ટરવ્યુ આપવા માટે પહોંચ્યો. આખા દેશમાંથી સેંકડો યુવક-યુવતીઓ ઇન્ટરવ્યુ માટે આવ્યાં હતાં. ઇન્ટરવ્યુમાં એક પ્રશ્ન હતો; તમારા માટે આદર્શ વ્યક્તિ કોણ છે? પેલા યુવાનના કહ્યા મુજબ એમના ઘણા ઉમેદવાર મિત્રોએ દેશવિદેશમાં વિવિધ ક્ષેત્રે, ખાસ તો રાજકારણમાં ખૂબ જાણીતી વ્યક્તિઓનાં નામ લીધાં.

પેલા યુવાનનો વારો આવ્યો. એણે કહ્યું, “મારે માટે આદર્શ વ્યક્તિ મારા પપ્પા છે.”

“તમારા પપ્પા તમારે માટે કેમ આદર્શ વ્યક્તિ છે?” ઇન્ટરવ્યુ લેનારે ફરી પૂછ્યું.

“મારા પપ્પાએ એરફોર્સમાં પંદર વર્ષ સર્વિસ કર્યા પછી એમનાં વડીલ માબાપની સેવામાં રહેવા માટે વહેલી નિવૃતિ લીધી અને ‘જવાન’ નામે એક ઓટોમોબાઇલ ગેરેજ શરૂ કર્યું. ચાર કામદારોથી શરૂ કરેલા જવાન ઓટોમોબાઇલ ગેરેજમાં આજે મારા પપ્પાએ ચુંમાળીસ કામદારોને સારા પગાર સાથે નોકરીએ રાખ્યા છે. મારા પપ્પા લાંબાગાળાની જાતમહેનત તથા અનુભવથી ઘણુંબધું શીખ્યા. આજે એમના ક્ષેત્રમાં આગેવાન તરીકે તેઓ જાણીતા છે. એમની એ મોટી સિદ્ધિ પાછળ એમની નિષ્ઠાભરી મહેનત છે.”

મારે કહેવાની જરૂર નથી કે, એ યુવાનની પસંદગી થઈ. છેલ્લાં બે વર્ષમાં એણે ત્યાં M.Tec કર્યું અને આ વર્ષે ‘કેમ્પસ સિલેક્શન’માં પસંદગી મેળવીને મુંબઈમાં નોકરી કરે છે. જવાન ઓટોમોબાઇલ્સના માલિક વિન્સેન્ટ મારા નાનાભાઈ છે અને પેલો યુવાન સન્ની મારો ભત્રીજો છે. મને આનંદ છે કે, જવાન ઓટોમોબાઇલ્સના માલિક વિન્સેન્ટ અને સંતુષ્ઠ કામદારો અને તેમના કુટુંબીજનોના જીવનમાં અમીરસ સીંચતા રહે છે.

લાંબાગાળાની મહેનત અને જાતઅનુભવથી નાની મોટી સિદ્ધિ મેળવનાર પિકાસો અને વિન્સેન્ટ જેવા માણસો આપણી આસપાસ છે. એમનું જીવન અને સિદ્ધિ પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન આપે છે. કારણ, તેઓ સિદ્ધિના એલચીઓ છે, મશાલચીઓ છે.

અંગ્રેજીમાં કહેવત છે અને હું એ વાતને સો ટકા માનું છું કે, કોઈ પણ મોટી સિદ્ધિ પાછળ ૯૯ ટકા પરસેવો (મહેનત) અને ૧ ટકો પ્રેરણા હોય છે. ગુજરાતી ભાષામાં સમાનાર્થ કહેવત છે. બાઇબલ માણસમાત્રને સાચું જ કહે છે, “તું ધરતીમાંથી પેદા થયો છે એટલે પાછા ધરતીમાં મળી જાય ત્યાં સુધી તારે માથાનો પસીનો ઉતારીને રોટલો ખાવો પડશે.”

અમેરિકાના પ્રમુખ લીન્ટન જોનસન (૧૯૦૮-૭૩)ના શબ્દો અહીં યાદ કરીએ. “What is written without effort is in general read without pleasure” મતલબ છે કે, કોઈ ખાસ મહેનત વિના લખેલું લખાણ વાંચવામાં સામાન્ય રીતે કોઈ મજા આવતી નથી.

#

Changed On: 16-02-2019

Next Change: 01-03-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

 

 

માનવજીવનનાં મૂલ્યોને અમીરસમાં ઝબોળીને પીરસવાનો અદ્દભૂત પ્રયાસ

પુસ્તક પરિચય

માનવજીવનનાં મૂલ્યોને અમીરસમાં ઝબોળીને પીરસવાનો અદ્દભૂત પ્રયાસ

ઘૂંટી ઘૂંટીને માનવજીવનાં મૂલ્યોની હિમાયત કરતું ફાધર વર્ગીસનું નવું પુસ્તક

નવીન મેકવાન (‘નયા પડકાર’, તા.૦૪-૦૧-૨૦૧૯)

 

‘જેની આંખમાં અમી તેને દુનિયા નમી’, લેખક ફાધર વર્ગીસ પૉલનું આ ૪૭મું પુસ્તક છે. પચાસ કરતાં વધુ વર્ષોથી ગુજરાતને પોતાના કર્મભૂમિ બનાવનાર કેરળના વતની ફાધર વર્ગીસ પૉલના સરળ ગુજરાતી ભાષામાં લખાયેલા લેખો અને ચિંતનાત્મક અને પ્રેરણાત્મક નિબંધોથી ચરોતરના વાચકો પરિચિત છે. અગાઉ બપોરના દૈનિક ‘મધ્યાંતર’માં તેમની કોલમ દર સપ્તાહે પ્રસિદ્ધ થતી હતી. ‘નયા પડકાર’ દૈનિકમાં પણ ફાધર વર્ગીસના પ્રેરણાના પીયૂષ પાતાં નિબંધો આપણે વાંચ્ચા છે. અનેક દેશોના પ્રવાસ કરી ચૂકેલા ફાધર વર્ગીસની પોતાની માતૃભાષા મલયાલી હોવા છતાં તેઓ ગુજરાતી ભાષામાં લખવાનું પસંદ કરે છે.

ફાધર વર્ગીસના લેખો માનવજીવનમાં નૈતિકતાનાં મૂલ્યોની મહત્તા દર્શાવી તેને મહિમામંડિત કરે છે. આ મૂલ્યો જીવન જીવવાની દિશા ચિંધે છે. કટોકટીની પળે નિર્ણય લેવાનો થાય ત્યારે પોતે કયો નિર્ણય કરશે અને શા માટે એ તેઓ તેમના લેખો અને નિબંધો સમજાવે છે.

ફાધર વર્ગીસનું ૧૦૦ પાનાંનું આ નવું પુસ્તક: “જેની આંખમાં અમી તેને દુનિયા નમી” સાચા અર્થમાં જીવનમાં આવતા વિવિધ પડાવમાં અમીરસનું સિંચન કરે છે.

પુસ્તકમાં ૨૫ લઘુનિબંધો છે. એ બધાં અગાઉ ‘કુમાર’, ‘નયા માર્ગ’, ‘દિવ્ય ભાસ્કર’,’નયા પડકાર’, ‘દૂત’ વગેરે અખબારો અને સામયિકોમાં પ્રસિદ્ધ થયા છે. લેખક પોતે એમના નિવેદનમાં જણાવે છે, અને તે સાચું પણ છે કે, આ લઘુનિબંધો જીવનમાં અમીરસ સીંચવામાં અને માણવામાં પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી લખવામાં આવ્યા છે. વિષયવૈવિધ્ય તો એમાં છે, પણ જ્યાં સરખા વિષય જણાય ત્યાં પણ લેખકે એ લેખોના વિષયવસ્તુને પોતાના અદ્દભૂત ચિંતનથી નવા આયામ આપ્યાં છે. દા.ત. ‘સુખ તમને શોધે છે’ અને ‘તમારી જિંદગી સુખી બનાવો’. આ બન્ને નિબંધોનો વિષય સુખ છે, એમાં આવતાં જીવનમૂલ્યો બદલાતાં નથી, પણ રજૂઆત અને વાત જૂદી છે. સુખ તમને શોધે છે. તમારે સુખની શોધમાં નીકળવાની જરૂર નથી. લેખક કહે છે ઈશ્વરે દરેક માનવીને સુખી થવા સર્જ્યો છે. એટલે સુખ દરેક માણસને શોધતું આવે છે. જો તમે પરસ્પર આદરમાન રાખતા હશો અને એક બીજાની સ્વતંત્રતાની કદર કરતા હશો તો સુખ તમારી લગોલગ આવીને ઊભું હશે.

લેખક કહે છે, ફળની આશા રાખ્યા વિના નિ:સ્વાર્થપણે કરેલી સેવાથી તમને અંતરનો આનંદ અને પરમસુખ મળશે. એ વિચારધારા કે મૂલ્યો અપનાવશો તો સુખ તમને શોધતું આવશે અને તમારી સન્મુખ આવીને ઊભું રહેશે.

કુટુંબીજનો સાથે થોડો નિરાંત સમય કાઢશો તો એમાં સુખ રહેલું છે જે પ્રગટ થશે.

‘મૃત્યુની મારી પસંદગી’ જેવા ગંભીર વિષયને લેખક સ્પર્શે છે અને નૈતિકતાના માપદંડો આપી માનવ ગૌરવને મહિમામંડિત કરી ઈચ્છા મૃત્યુ કે મર્સી કિલીંગ (લેખક જેને દયાવધ કહે છે)નો લેખક સખત વિરોધ કરે છે. રેશનાલિસ્ટોની વિચારધારા જેવી કે રીબાઈ રીબાઈને મરવા કરતાં ગૌરવથી મરવા માટે સ્વેચ્છાએ મૃત્યુ પસંદ કરવાની વાત લેખકને પસંદ નથી. તેઓ કહે છે, સ્વેચ્છાએ મૃત્યુ પસંદ કરનારા લોકો વિવિધ દલીલો કરતા હોય છે. પરંતુ “મારું જીવન મારા માટે ઈશ્વરની અમૂલ્ય ભેટ છે. હું મને કે કોઈને જીવનની ભેટ આપી શકતો ના હોઉં તો મને મારું જીવન લેવાનો અધિકાર નથી”, એમ લેખક કહે છે.

વેન્ટિલેટર ઉપર ૩૬ વર્ષોથી રખાયેલી મુંબઇની કેઇએમ હૉસ્પિટલની નર્સ અરુણા શાનબાગનો કિસ્સો ટાંકી એના મર્સી કિલીંગ માટે સુપ્રિમ કોર્ટમાં ચાલેલા રસપ્રદ કેસનો લેખક હવાલો આપે છે. એમાં કેઇએમ હૉસ્પિટલમાં બળત્કારનો ભોગ બનતાં વેજીટેટિવ અવસ્થામાં જીવતી અરુણાને પ્રેમથી સાચવતા હૉસ્પિટલના સ્ટાફની વાત કરતાં લેખક કહે છે કે, સ્ટાફને કોઈ સમસ્યા નથી જ્યારે જેને કોઈ નિસબત નથી એવી વ્યક્તિ અરુણાનું ઈચ્છા મૃત્યુ એટલે કે તેને રીબામણીમાંથી મુક્ત કરાવવા મર્સી કિલીંગની મંજૂરી માટે સુપ્રિમ કોર્ટનો સહારો લે છે.

લેખક કહે છે, અસહ્ય દુ:ખ કે પીડા વેઠવાની તેમની તૈયારી છે. એ બધું ખુશીથી સ્વીકારવા તેઓ રાજી છે. કારણ કે તેમને જેમાં માનવગરિમા જાળવાતી હોય તેવા મૃત્યુનો સ્વીકાર કરવો છે. માનવજીવનને કોઈ પણ કારણસર – દયાવધના કારણસર પણ કાઢી નાખવાનો કોઈને અધિકાર નથી.

આ પુસ્તકની પ્રસ્તાવના જાણીતા લેખક રતિલાલ બોરીસાગરે લખી છે. તેઓ કહે છે, પુસ્તકના બધા જ નિબંધોમાં કોઈ મૅસેજ (બોધ) છે. આ મૅસેજ પહોંચાડવાની રીતમાં પણ ઘણું વૈવિધ્ય છે. નિબંધોમાં વ્યક્તિચરિત્ર છે, સાંપ્રત જીવનની સમાચારમાં પ્રગટ થયેલી ઘટનાઓ પર ચિંતન છે, તો કોઈકવાર પુસ્તક પરિચય સાથે  લેખક પોતાના વિચારો દ્વારા જીવનમૂલ્યોનો મૅસેજ આપે છે.

પુસ્તકનો કેન્દ્રવર્તી વિચાર અમીરસ છે. જીવનમાં અમીરસનું સિંચન કરવું અને એ સિંચનમાંથી પ્રગટ થતા આનંદને માણવો. જીવનના મૂલ્યોનો હ્રાસ થતો જોતાં ફાધર વર્ગીસને શોક થાય છે. પણ એ ‘શોક’ને ‘શ્લોક’માં રૂપાંતરિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. શોક દુ:ખદાયક છે, પણ શ્લોક પોતાના અને અન્યના હ્રદયને સ્વચ્છ બનાવે છે.

૩૧મી મે, ૧૯૪૩માં એરનાકુલમ જિલ્લાના અવોલીમાં જન્મેલા ફાધર વર્ગીસ એસ.એસ.સી. (મેટ્રિક) પાસ થઈને ખ્રિસ્તી મિશનરીઓના સાધુસંઘ જેસ્યુઈટ મંડળમાં જોડાઈને ગુજરાત અમદાવાદ આવ્યા હતા. અહીં ગુજરાતી વિષય સાથે બીએ કર્યું. એ પછી પૂણેમાં ફિલસૂફી વિષયમાં અનુસ્નાતક બન્યા. સાથે સાથે ગુજરાતી ભાષામાં લખવાનો ઉપક્ર્મ શરૂ કર્યો. યુકે અને યુએસએમાં પત્રકારત્વનો અભ્યાસ કરી અને ત્યાંના એક જાણીતા કૌટુંબિક માસિકનો અનુભવ મેળવી તેઓ અમદાવાદ આવ્યા હતા અને ગુજરાતી કૅથલિકોના માસિક દૂતના સૌથી લાંબા સમય માટે તંત્રી બન્યા હતા.

લેખકના શબ્દોમાં કહીએ તો આ પુસ્તકમાં અમીરસની તાત્વિક કે દાર્શનિક વિચારણા નથી. પણ રોજબરોજ જીવાતા જીવનના પ્રશ્નો અને સમસ્યાઓ વચ્ચે અમીરસ એટલે નિ:સ્વાર્થ પ્રેમની આપલેની વાત છે.

પ્રેમથી દુનિયાને નમાવવા ઇચ્છતા હોય તો આ પુસ્તક જરૂરથી વાંચજો.

“જેની આંખમાં અમી તેને દુનિયા નમી” લેખક: ફાધર વર્ગીસ પૉલ

પ્રકાશક: આર. આર. શેઠની કંપની, અમદાવાદ, ‘દ્વારકેશ’, રોયલ એપાર્ટમેન્ટ પાસે, ખાનપુર, અમદાવાદ ૩૮૦ ૦૦૧, કિંમત: રૂ.૧૦૦/-

Changed On: 16-02-2019

Next Change: 01-03-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

 

 

 

સાયમન એફ. પરમાર – મારા મિત્ર

જ્યારે મારા મિત્ર સાયમનના અણધાર્યા મૃત્યુના સમાચાર મને ૨૦૧૮ની જૂનની પહેલી તારીખે મળ્યા ત્યારે હું કેરળમાં મારે ઘરે રજા માણતો હતો. મેં તરત જ સાયમનના દીકરો જોસેફને ફોન કરીને સમાચારની ખાતરી કરી અને જોસેફ તથા સાયમનનાં બીજાં સંતાનોને દિલાસાના શબ્દો કહ્યા. તે વખતે વર્ષો પહેલાં મેં સાયમન વિશે લખેલો એક પ્રશસ્તિ-લેખની યાદ આવી. એ લેખનો પ્રેરણારૂપ પ્રસંગ અહીં પ્રસ્તુત છે.

થોડાં વર્ષો પહેલાં મારા મિત્ર ફાધર પાડી માએ મને પોતાના વતન ઓસ્ટ્રેલિયા ગયાની વાત કરી. તેઓ પોતાના કુટુંજનો સાથે રજા માણવા પોતાના ઘરે ગયા હતા. એમની રજા દરમિયાન એક સાંજે ફાધર પાડીએ પોતાના પિતાજીને કરેલી વાત મને ખાસ સ્પર્શી ગઈ.

ફાધર પાડીએ પોતાના વિધુર પિતાજીને કહ્યું, “પિતાજી, થોડાં વર્ષ પછી આપ અમારી સાથે ના હો. તમારાં બાળકો, તમારાં પૌત્ર-પૌત્રીઓ તથા આપણાં બધાં સગાંસંબંધીઓ અને મિત્રો આપની કફનપેટી પાસે ભેગાં થશે. એમાં ઘણાં આપના વિશે ઘણી સારી વાતો કરશે. તેઓ તમારાં કુટુંબ-પ્રેમ વિશે, કુટુંબીજનો અને સગાંસંબંધીઓ માટે આપની સેવા વિશે, આપની સફળતાઓ અને સિધ્ધિઓ વિશે વાત કરશે…”

“એ બધું ખરું, પાડી, આ તો સામાન્ય રિવાજ છે. પણ પાડી, આવી બધી વાતો તું અત્યારે મને કેમ કરે છે?” ફાધર પાડીના પિતાજીએ એમને પૂછ્યું.

“પિતાજી, જ્યારે લોકો આ બધું કહેશે ત્યારે આપ કફનપેટીમાં પોઢેલા હશો. આપ કશું જ સાંભળી ન શકો! એટલે આજે અત્યારે હું એવી કેટલીક વાતો આપને સંભળાવવા ઇચ્છું છું,” પાડીએ કહ્યું.

પછી ફાધર પાડીએ પોતાના પિતાજી વિશે ઘણીબધી સારી બાબતો કહી સંભળાવી. એમના પિતાજીએ ખુદ પાડી માટે તેમ જ તેમનાં બધાં સંતાનો માટે શું શું કર્યું, એ કહ્યું. પછી ફાધર પાડીએ પોતાના પિતાજીને એક પતિ અને કુટુંબના વડીલ તરીકે શું શું કર્યું, એ વર્ણવ્યું. ત્યાર બાદ ફાધર પાડીએ પોતાના પિતાજીએ આડોશપડોશીઓ માટે, સગાંસંબંધીઓ માટે, સમાજ અને ધર્મસભા માટે શું શું કર્યું, તે બધું વર્ણવ્યું. વધુમાં તેમણે કેવી રીતે બીજાને માટે જીવીને પોતાની જાતને ન્યોછાવર કરી, એ બધું કહી સંભળાવ્યું. વળી પિતાજીએ પોતાના જીવનમાં શું શું સિધ્ધ કર્યું એ બધું પણ તેમણે વર્ણવ્યું. છેલ્લે એક પિતા, તેમ જ એક ધાર્મિક અને સામાજિક આગેવાન તરીકે પોતાના પિતાજીનાં ગુણો અને સિધ્ધિઓ ફાધર પાડીએ ગણગણ્યાં.

ફાધર પાડીએ જોયું કે, આવી બધી વાતો દરમિયાન પોતાના પિતાજીની અને ખુદ પોતાની આંખોમાં આનંદના આંસુ હતા.

ફાધર પાડી માની આ અંગત અનુભવની વાત મને ઊંડાણથી સ્પર્શી ગઈ. મને લાગ્યું કે, ફાધર પાડીએ મારા માટે એક સુંદર દાખલો બેસાડ્યો છે. મેં મારા જીવન અને મારાં સેવાકાર્યો વિશે સંકળાયેલા લોકોનો વિચાર કર્યો. તે વખતે મારા મિત્ર સાયમન એફ. પરમાર પોતાની નોકરી સાથે અને સેંટ ઝેવિયર્સ લોયોલાથી નિવૃત થયા પછી પણ ‘દૂત’ના સંપાદન કામમાં મને ઘણી નિષ્ઠાથી મદદ કરતા હતા. એનો મેં વિચાર કર્યો.

અમે એકબીજાના સારા મિત્ર રહ્યા છીએ. અમે એકબીજાને ખૂબ આદરમાન આપતા હતા. એકબીજાની કદર કરતા હતા. એકબીજાને ટેકો આપતા હતા. સાયમને એકથી વધારે વાર જાહેરમાં કહ્યું છે કે, લેખન અને પત્રકારત્વની બાબતમાં હું એમનો વિશ્વાસુ સલાહકાર અને માર્ગદર્શક ગુરુ (mentor) રહ્યો છું. અહીં હું યાદ કરું છું કે, સાયમને મારા પ્રથમ પુસ્તક “જીવન પટોળામાં ધર્મની ભાત – એક પરિચય”ના શીર્ષક હેઠળ ખૂબ પ્રોત્સાહક અને પ્રેરણાત્મક પ્રસ્તાવના લખી છે.

હું ‘દૂત’નો તંત્રી હતો ત્યારે સાયમન દસેક વર્ષ એટલે અંગ્રેજી શિક્ષક તરીકેની એમની નોકરીમાંથી નિવૃત થતા પહેલાં અને પછી પણ ‘દૂત’ના સહતંત્રી તરીકે સંપાદન કામમાં સ્વૈચ્છિક સેવા કરતા હતા. એટલે મારા પછી તંત્રી તરીકે મેં એમનું નામ મારા ઈસુસંઘ ઉપરી ફાધર જોસ ચન્ગાનાશેરીને આપ્યું હતું. એટલે તે વખતે આશરે ૯૦ વર્ષના ‘દૂત’ માસિકના ઇતિહાસમાં સૌ પ્રથમ એક ધર્મજન તરીકે ‘દૂત’નું તંત્રીપદ સાયમનને સોંપવામાં આવ્યું હતું. ‘દૂત’ના ઇતિહાસમાં ઘણા કાર્યક્ષમ ધર્મજનો તંત્રી રહેલા ધર્મગુરુને સંપાદનકાર્યમાં મદદ કરતા રહ્યા છે. પરંતુ તંત્રી તરીકે સાયમન ફ્રાન્સિસ પરમાર જ ‘દૂત’ના સૌ પ્રથમ ગૃહસ્થ હતા. ગૃહસ્થ તંત્રી તરીકે સાયમનની સેવા નોંધપાત્ર રહી છે. આવી બધી બાબતોને લઈને મેં મારા મિત્ર સાયમન વિશે એક રેખાચિત્ર કે પ્રશસ્તિ લેખ તૈયાર કર્યો હતો.

મને મારો એ નિબંધ ખૂબ સારો લાગ્યો. મેં મારો લેખ સાયમનને બતાવ્યો. એમને પણ એ ગમ્યો. પરંતુ મારા પછી તંત્રીસ્થાને આવેલા સાયમનભાઈએ મારો એ લેખ ‘દૂત’માં છાપવાની ના પાડી. “ફાધર, તમે આ લેખ મારાં મૃત્યુ પછી છાપી શકો. મારા તંત્રીપણા હેઠળ ‘દૂત’માં એને છાપવાનું મને યોગ્ય નથી લાગતું,” મારો લેખ પરત કરતાં સાયમને મને કહ્યું.

વર્ષોથી અમે બંને ‘દૂત’માં ખભેખભા મિલાવીને કામ કરતા હતા ત્યારે સતત અમારા સાથસહકાર અને મિત્રતા વધતી રહી. હું આગ્રહ કરીને સાયમનને ઇન્ડિયન કેથલિક પ્રેસ એસોસિયેશન (ICPA)ના સભ્ય બનાવ્યા અને ‘દૂત’ના ખર્ચે હું એમને ICPAની વાર્ષિક સભા અને પત્રકારત્વના સેમિનાર તથા કાર્યશાળાઓમાં લઈ ગયો હતો.

વળી, સાયમનભાઈ અને ‘દૂત’ના સેક્રેટરી આગ્નેસ મેકવાનને હું આંતરરાષ્ટ્રિય કેથલિક અખબાર પરિષદ (UCIP)ના ૧૯૮૯માં જર્મનીના રુપોલ્ડિંગ ખાતે યોજાયેલા ખ્રિસ્તી પત્રકારોના વિશ્વસંમેલનમાં ભાગ લેવા માટે લઈ ગયો હતો. ત્યાર બાદ ૨૦૦૪ ઓક્ટોબરમાં થાઇલેન્ડના બેંગકોક ખાતે યોજાયેલા ‘યુસીપ’ના વિશ્વસંમેલનમાં ગુજરાતમાંથી સાયમન અને બીજા દસેક મિત્રોને લઈ ગયો હતો. પછી યુસીપે દક્ષિણ એશિયા કક્ષાએ યોજાયેલા એક આંતરરાષ્ટ્રિય સેમિનારમાં સાયમન પરમાર અને આણંદના આલ્ફોન્સ મેકવાન સાથે ગુજરાત ક્રિશ્ચિયન પ્રેસ કાઉન્સિલ (GCPC)ના કેટલાક સભ્ય-લેખકોને હું કોલ્મબો (શ્રીલંકા)માં લઈ ગયો હતો. અહીં સ્વ. આલ્ફોન્સ મેકવાનને ખાસ યાદ કરવાનું એક કારણ છે. એ સેમિનારમાં હું એક મુખ્ય વક્તા હતો. મેં અંગ્રેજીમાં ‘પાવર પોઈન્ટ’ની મદદથી રજૂ કરેલા મારા વક્તવ્યથી આલ્ફોન્સ એટલા બધા પ્રભાવિત થયા હતા કે, તેમણે મારા વક્તવ્યનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરવા માટે મારી પરવાનગી માગી હતી.

સાયમનભાઈ અંગેના મારા લેખમાં આવી કેટલીક બાબતોન ઉલ્લેખ સાથે મેં સાયમનના કેટલાક ધાર્મિક અને માનનીય ગુણોની પણ ખાસ નોંધ લીધી હતી. સાયમનભાઈના વિશિષ્ટ ગુણોમાં ઊંડી શ્રદ્ધા, મહેનતુ સ્વભાવ, નિષ્ઠાભર્યું કામ, સ્વૈચ્છિક સેવાકાર્યો કરવાની તત્પરતા, નમ્રતા, ત્યાગભાવના જેવી બાબતો મેં નોંધી હતી. વળી, મારા માટે સાયમન એક કૅથલિક કુટુંબ નાયક હતા. એટલે કૌટુંબિક બાબતોમાં હું હમેશાં સાયમનની સલાહસૂચન લેતો હતો.

મારા પછી સાયમન ‘દૂત’ના તંત્રી બન્યા ત્યારે પ્રથમ વર્ષે એમણે બારેય અંકમાં મારો લેખ છાપ્યો હતો. તે અરસામાં મારા બીજાં કામો સાથે દર મહિને એકાદ લેખ લખવાનું હું ખાસ ધ્યાન આપતો હતો. મારા વાંચન અને ધ્યાનમનનથી મને મળતા અવનવા વિચારોને ‘દૂત’ના વાચકો સાથે આપલે કરવાનો મને ખાસ રસ હતો. વળી, મને લાગ્યું કે, ગુજરાતી ભાષા સાથેનું મારું પ્રભુત્વ ચાલુ રાખવા માટે મારે દર મહિને એકાદ લેખ લખતા રહેવાની જરૂર લાગી. પછી એક યા બીજા કારણથી સાયમન ‘દૂત’માં મારો લેખ નિયમિત છાપતા નહોતા. તે વખતે મારા મિત્ર નવીન મેકવાન મારી મદદે આવ્યા. તેમણે મને આણંદ ખાતે જશવંત રાવલ પાસે લઈ ગયા. જશવંતભાઈએ મને એમના દૈનિક ‘મધ્યાંતર’ની રવિવારની પૂર્તિમાં નિયમિત કટ્ટાર લખવા આમંત્રણ આપ્યું. એટલે સાયમન મને આડકતરી રીતે એક કટ્ટાર લેખક બનવામાં નિમિત્ત બન્યા અને એ માટે હું હમેશાં એમનો આભાર માનતો રહ્યો છું.

જ્યારે હું ‘દૂત’નો તંત્રી હતો ત્યારે અને પછી પણ સાયમન અને ‘દૂત’ના સેક્રટરી આગ્નેસબહેન મારા લેખોના પ્રથમ વિવેચકો હતા. મારાં લખાણ વિશે બંનેના મંતવ્યો પ્રત્યે હું ખાસ ધ્યાન આપતો. બંનેને કે બંનેમાંથી એકને પણ લખાણમાં કંઈક વાંધાજનક લાગે તો હું મારા લખાણનું પુન:લેખન કરતો કે પૂરેપુરું બદલી નાખતો. ગુજરાતી લોકોની સંસ્કૃતિ અને માનસિકતાને તેમ જ સ્થાનિક ધર્મસભાના રીતરિવાજોને પારખવામાં તેઓ મારા કરતાં વધારે સક્ષમ હતા. હું મૂળ ગુજરાતનો વતની નથી, એ વાતથી હું સભાન રહેતો.

સાયમનભાઈ અને એમના પત્ની કુસુમબહેનના કૌટુંબિક મિત્ર તરીકે હું વખતોવખત એમના ઘરે મુલાકાતે જતો હતો. એટલે કુસુમબહેને તૈયાર કરેલા સ્નેહભોજન ક્યારેક ક્યારેક મેં માણ્યું છે. સાયમનનો જન્મ ૧૯૩૩ સપ્ટેમ્બરની ૧૬મીએ મુંબઈ ખાતે બાન્દ્રામાં થયો હતો. ત્યાંની જાણીતી સેન્ટ સ્તાનિસલાઉસ સ્કૂલમાં ભણીને ત્યાં જ શિક્ષક બન્યા હતા. પણ કુસુમબહેન સાથેના એમના લગ્ન પછી તેઓ અમદાવાદમાં સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઇસ્કૂલમાં અંગ્રેજી શિક્ષક તરીકે જોડાયા અને નિવૃત્તિ સુધી સેન્ટ ઝેવિયર્સ લોયોલા સ્કૂલમાં સમર્પિત સેવા કરતા રહ્યા. હું સૌ પ્રથમવાર સાયમનને મળ્યો ત્યારે તેઓ સેન્ટ ઝેવિયર્સ લોયોલા પાસે એક ‘ફાર્મ હાઉસ’માં ભાડે રહેતા હતા.

પછી તેમણે મેમનગરમાં પોતાનું ઘર લીધું. વર્ષો પછી જમીન દલાલો વધુ વિકાસ કરવા માટે એમનું મકાન લીધું ત્યારે સાયમનભાઈએ પોતાના નાના દીકરા જોસેફ જોડે જે.કે. ફ્લેટ્સના પહેલા માળામાં વધારે સગવડવાળા પાસપાસે બે ફ્લેટ્સ લીધા અને સાયમનભાઈ અને કુસુમબહેને તેમના દીકરા જોસેફ અને કુટુંબ સાથે સારા સંબંધના પુરાવારૂપે તેમના બે ફ્લેટો ફેરફાર સાથે જોડીને બે ફ્લેટમાંથી એક સુંદર ઘર બનાવ્યુ. સાયમનભાઈ અને કુસુમબહેન તેમના દીકરા જોસેફના કુટુંબ સાથે ખૂબ સંપસુમેળથી પોત પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા અને નિવૃત્ત જીવન માણ્યાં છે.

‘દૂત’ના તંત્રી તરીકેની જવાબદારીમાંથી છૂટા થયા પછી પણ સાયમનભાઈ વખતોવખત પોતાના સ્કૂટર પર મને મળવા આવતા હતા. સ્કૂટર ચલાવવાનું બંધ કર્યા પછી પણ સાયમનભાઈ ઓટોરિક્ષામાં CISS કાર્યાલયમાં આવતા અને અમે એકબીજાનાં સુખદુ:ખ, લેખન કાર્યની, સ્થાનિક ધર્મસભાના પ્રવાહોની અને ખ્રિસ્તી પત્રકારો તથા સાહિત્યની વાતો કરતા હતા. હું મારા જન્મદિવસે સાયમનભાઈને ગુર્જરવાણીમાં બોલાવતો.

ઇન્ડિયન કૅથલિક પ્રેસે સભ્યોને ૨૦૧૮ની વાર્ષિક સભા અને સેમિનારની જાણ કરી ત્યારે સાયમનભાઈએ મને માર્ચ ૨૦૧૮માં થનાર મીટિંગ માટે મારી રેલટિકિટ સાથે એમની ટિકિટનું પણ રીઝર્વવેશન કરવા જણાવ્યું હતું. એટલે મેં મારી જવા-આવવાની ટિકિટ સાથે સાયમનની પણ ટિકિટની વ્યવસ્થા કરી. મુસાફરીના આગલા દિવસે મેં સાયમનભાઈને કહ્યું કે, તમે CISS કાર્યાલયમાં આવજો અને આપણે સાથે સ્ટેશને જઈશું. પણ સાયમનભાઈએ કહ્યું કે, એમની તબિયત નબળી છે, એટલે ડૉક્ટરે એમને મુસાફરીની મનાઈ કરી છે! ઇન્દોર ખાતે યોજાયેલી મિટિંગમાં ભાગ લઈને પરત આવ્યા પછી હું સાયમનને ઘરે પહોંચ્ચો. તેમની તબિયત પ્રમાણમાં સારી હતી. તેઓ મને પવિત્રભૂમિ ઇસ્રાયેલની યાત્રાએ જવાની વાત કરતા હતા.

પણ સાયમનના દીકરા જોસેફે મને કહ્યું કે, હવે પપ્પાની યાદશક્તિ સારી રહેતી નથી. એક વાર પપ્પા શહેરમાં કોઈ મિત્રની મુલાકાતે ગયા પછી રીક્ષાવાળાને પોતઆને ઘરનો રસ્તો કે સરનામું આપી શક્યા નહોતઆ! જોસેફ અને બીજાઓની શોધખોળના અંતે ત્રણેક કલાક પછી સાયમનભાઈને તેઓ ઘેર લાવી શક્યા હતા! “ફાધર, હવે અમે ચર્ચમાં જવા માટે પણ પપ્પા સાથે કોઈકને મોકલીએ છીએ, “જોસેફે મને કહ્યું.

પંચ્યાસી વર્ષ સુધી સાયમનની તબિયત સારી રહેતી હતી. તેઓ પોતાના કુટુંબ સાથે, સગાંસંબંધીઓ સાથે તેમ જ મિત્રો, વિદ્યાર્થીગણો વગેરે સાથે સારો સંબંધ રાખતા. તેમના કોઈ દુશ્મન નહોતા. બધા જ પ્રકારના લોકો સાથે તેઓ સાથસહકાર રાખતા હતા. સાયમન પૂરા ૧૧ વર્ષ ‘દૂત’ના તંત્રી હતાં જ્યારે ‘દૂત’નું કાર્યાલય અમદાવાદથી આણંદ ખસેડી નાખવામાં આવ્યું ત્યારે અમદાવાદમાં રહેતા સાયમનભાઈએ એનો કોઈ વિરોધ કર્યા વિના ‘દૂત’ના સંપાદનકામ અને પ્રેસના કામ માટે નિયમિત ૯૦ કિલોમીટર દૂર આણંદ જતા અને જરૂર પડે તો ત્યાંના ઈસુસંઘી ફાધર સાથે બપોરનું ભોજન લેતા હતા.

‘દૂત’માંથી નિકળી ગયા પછી પણ સાયમન લેખનકાર્યમાં ખાસ તો અનુવાદમાં મંડ્યા રહેતા. તેમનું છેલ્લું સર્જનાત્મક કામ “ધર્મસભાનો ઇતિહાસ” લખવાનું હતું. તેમણે બેત્રણ વાર ફોન કરીને મને ફરિયાદ કરી હતી કે તેમના લખાણનું ટાઇપસેટ કરતા સ્નેહલભાઈ તેમનો ફોન ઉપાડતા નથી. સ્નેહલભાઈ મારા કાર્યાલયમાંથી રાજીનામું આપીને બીજે જતા રહ્યા હતા અને મારી સાથે પણ ખાસ સંપર્ક રાખતા  નહોતા. વળી હું મારા કાર્યાલયના કામ મારા ઉત્તરાધિકારીને સોંપવાની તૈયારીમાં ખૂબ વ્યસ્ત રહેતો હતો. એટલે હું પણ સાયમનભાઈને ખાસ મદદ કરી શકતો નથી.

મારું કામકાજ મારા અનુગામીને સોંપવાની અગત્યની તૈયારી પછી હું મારાં બાની પ્રથમ પુણ્યતિથિએ હાજર રહેવા માટે કેરળમાં મારે ઘેર ગયો હતો. ત્યાં જ મને એક મિત્રે ફોન કરીને સાયમનભાઈના મૃત્યુના સમાચાર આપ્યા. મેં તરત જ જોસેફને ફોન કરીને દુ:ખદ સમાચારની ખાતરી કરી અને જોસેફભાઈ અને એમનાં ભાઈ-બહેનોને દિલાસો આપ્યો.

મને અફસોસ છે કે, સાયમનભાઈના મૃત્યુની વખતે કે એમની પ્રાર્થના-શ્રદ્ધાંજલિ-સભામાં હું હાજર રહી ન શક્યો. પણ મને આનંદ છે કે, એમના ઘણા મિત્રોએ એમને ભવ્ય શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી છે. હું મારા ઘેર બેઠા ICPAના કેટલાક સભ્યોને સાયમનભાઈના મૃત્યુના સમાચાર આપ્યા. આ લેખ પણ મેં અંગ્રેજીમાં મારે ઘેર બેઠાબેઠા લખ્યો હતો. ICPAના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ ફાધર જોર્જ પ્લોતોટ્ટમ, SDBના શબ્દોથી આ લેખની પૂર્ણાહૂતિ કરું છું. “સાયમનભાઈના આત્માને પ્રભુ શાશ્વત શાંતિ આપે. તેઓ એક અનોખા માણસ હતા. ઉમદા વ્યક્તિત્વ ધરાવતા હતા. અમે બધા ખ્રિસ્તી પત્રકારો માટે તેઓ પ્રેરણારૂપ હતા. ICPAમાં હવે એમની ગેરહાજરી અમને સાલશે. એમના કુટુંબનાં સૌ સભ્યોનું હું દિલથી દિલાસો પાઠવું છું.” (શબ્દો ૧૭૫૬) (લેખક સાથે સંપર્ક: vpaulsj@jesuits.net, Mo.0948826518)

#

Changed On: 01-02-2019

Next Change: 16-02-2019

Copyright.. Fr. Varghese Paul, SJ – 2019

સહિષ્ણુ બનો, શાંતિ માણો

એક નાનીશી બાબતમાં નાના ભાઈએ પોતાના સગા મોટા ભાઈને મારી નાખ્યાના સમાચાર છે. ધ સન્ડે એક્સ્પ્રેસ, ૨૦૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૬મીના સમાચાર મુજબ મહારાષ્ટ્રના ભિવંડી ખાતે પોલીસે ૩૨ વર્ષના સંતોષ પવારને કેદખાનામાં પૂર્યા છે. સંતોષ પર ગુનાનો આરોપ છે કે, તેમણે પોતાના મોટા ભાઈ દાત્રેયની હત્યા કરી છે. પ્રસ્તુત અહેવાલ મુજબ એક જ ઘરમાં રહેતા બે ભાઈઓમાં દાત્રેયે નાના ભાઈ સંતોષ પાસેથી ઉછીના લીધેલા મોબાઇલ ફોન અંગે નજીવો વાદવિવાદ થયો. એમાં નાના ભાઈએ એક વજનદાર લાકડી મારીને મોટાભાઈને મૃત્યુને હવાલે કર્યો.

એ જ અખબારમાં ટોળે વળીને કોઈ ગુનાના આરોપ પર માણસને મારી નાખવાનો મનસ્વી હિંસાખોરી અંગે પણ એક અહેવાલ છે. એ અહેવાલ મુજબ હિંસાખોરોને કાયદા મુજબ ત્રણ વર્ષની કેદની સજા થશે. ગુજરાત, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશથી માંડી ભારતનાં કેટલાંક રાજ્યોમાં ગૌરક્ષાને નામે ટોળાની હિંસાખોરીના ઘણા બનાવો બન્યા છે. પ્રસ્તુત અહેવાલ મુજબ અમદાવાદ ખાતે બાળકને ઉપાડી લેનાર સમજીને ટોળાએ એક નારીને ૨૦૧૮ જૂનની ૨૬મીએ ઢોરમાર મારીને હત્યા કરી છે.

ઘરની હિંસા  હોય કે જાહેર રસ્તા પરની હિંસાખોરી હોય. આવા બનાવો પાછળ આપણે એક માનસિકતા જોઈ શકીએ. અસહિષ્ણુતાની એક માનસિકતા છે.  એ સ્વાર્થી માનસિકતા છે. એ અસંતુષ્ઠ અને અસ્વસ્થ માનસિકતા છે. એ અસમાનતાની માનસિકતા છે. આ માનસિકતામાં સમાધાન નથી. શાંતિ નથી. પણ શાંતિ અને સમાધાન બધા માણસોને જોઈએ છે. બધા માણસો કોઈ અપવાદ વિના દિલની શાંતિ ઇચ્છે છે. પણ ઘણા લોકો સમજતા નથી કે, શાંતિ માટે સહિષ્ણુતા એક મૂળભૂત જરૂરિયાત છે.

આપણને માનસિક શાંતિ જોઈએ. કૌટુંબિક શાંતિ જોઈએ. સગાંસબંધીઓ સાથે શાંતિ જોઈએ. પડોશમાં અને સમાજમાં શાંતિ જોઈએ. રાજ્ય અને રાષ્ટ્રમાં શાંતિ જોઈએ. આપણું અસ્વસ્થ મન તીવ્રપણે શાંતિ ઇચ્છે છે. દિલની શાંતિ વિના આપણે સ્વસ્થતા અને આનંદ માણી ન શકીએ. માનસિક શાંતિ વિના આપણે પ્રગતિ કરી ન શકીએ.

આપણે બધા શાંતિની ઝંખના રખીએ છીએ. શાંતિ મેળવવા માટેનો રાજપથ સહિષ્ણુતા છે. આપણે સહિષ્ણુતાનાં પગલાં લઈએ. અમેરિકાના એક રાજનીતિજ્ઞ અદલાઈ ઈ. સ્ટીવન્સે કહ્યું છે કે, શાંતિ માટે સહિષ્ણુતા ચાવીરૂપ છે. વિવિધ સંસ્કૃતિઓ, ભિન્ન ભિન્ન વ્યવસ્થાઓ કે પદ્ધતિઓ અને જાતજાતના લોકો અરસપરસ સહિષ્ણુ બન્યા વિના શાંતિ શક્ય નથી.

મારી દ્રષ્ટિએ સહિષ્ણુ બનવા માટે, આપણા જીવનમાં સહિષ્ણુતા કેળવવા માટે આપણે ૭ ચોક્ક્સ પગલાં લઈ શકીએ. મને ખાતરી છે કે, સહિષ્ણુતાનાં આ સાત પગલાં લેવાથી આપણને શાંતિ મળશે. તો સભાનપણે આ સાત પગલાં લઈએ. આપણા જીવનમાં સહિષ્ણુતા કેળવીને શાંતિ માણીએ.

(૧) બીજા બધા લોકો વિશે સાચી સમજણ કેળવીએ. બીજાઓ સામેની આપણી ગેરસમજણથી વાકેફ  બનીએ. આપણા પૂર્વગ્રહોને ઓળખીને દૂર કરીએ. કોંકણી લેખક દામોદર મૌઉઝો પોતાના એક અનુભવની વાત કરે છે. એમણે પત્રકાર સ્મિતા નાયરને આપેલી મુલાકાતમાં એ વાત કરી છે. ધ સન્ડે એક્સપ્રેસ, ૨૦૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૬ના અખબારમાં તમે એ મુલાકાત વાંચી શકો છો.

એક વાર અજાણ્યા હુમલાખોરોએ એમની સામે નારા પોકારીને અને તેઓ જે ઘરમાં હતા તે ઘર પર પથ્થર મારીને હુમલો કર્યો. એ પ્રસંગ પછી છએક અજાણ્યા માણસો એમને મળવા માટે એમના ઘરે પહોંચ્યા. એ લોકોને લેખક સામે થયેલા હુમલાનો ખ્યાલ હતો. એટલે એમને મળવા આવેલા અજાણ્યા માણસોએ લેખકને કહ્યું, ‘તમારા દુશ્મનોએ તમારા પર હુમલો કર્યો છે ને! તમે અમને એમનાં  (એટલે કેથલિક ખ્રિસ્તીઓનાં) નામ આપો. અમે એમને યોગ્ય હવાલે કરીશું!’ પણ લેખકે પોતાના બાળપણથી માંડી ખ્રિસ્તીઓ સાથેનો એમનો તથા એમના કુટુંબીજનોના મીઠડા સંબંધ અને ઓળખની વાત કરી. વળી, લેખકે એક ખાસ વાત કરતાં ઉમેર્યું કે, એક પડોશી (ખ્રિસ્તી) બહેન એમને ‘દૂધ-ભાઈ’ કહે છે. કારણ, લેખકના જ્ન્મ પછી એમનાં પૂજ્ય બા માંદા પડ્યાં ત્યારે એ બહેનની માતાએ પોતાનું દૂધ બંનેને –  લેખકને અને એ દીકરી-બહેનને બચપણમાં પિવડાવ્યું છે.

ખ્રિસ્તીઓ સામેના છ અજાણ્યા આગંતુકોની ગેરસમજ તથા તેમના પૂર્વગ્રહોને પોષવાને બદલે લેખક દામોદર મૌઉઝોએ ખ્રિસ્તી લોકો સાથેની પોતાની સાચી સમજણ અને મીઠડા સંબંધની વાત કરી. એટલે મુલાકાતીઓ નિરાશ થઈને જતા રહ્યા. લેખકો તો જિજ્ઞાસુ હોય છે. લેખકે મુલાકાતીઓનાં નામઠામ અંગે તપાસ કરતાં એમને જાણવા મળ્યું કે, એ મુલાકાતીઓમાં અમુક જણ એક ચોક્ક્સ સંસ્થાના માણસો છે!

મને કોઈ હાઈસ્કૂલ કે કૉલેજમાં એક યા બીજા પ્રકારના પ્રવચન માટે બોલાવે ત્યારે મારા ‍શ્રોતાઓને મને પ્રશ્ન પૂછવાની તક અને સમય આપું છું. પછી હું પણ મારા શ્રોતાજન વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થિનીઓને એક પ્રશ્ન પૂછું છું. તમારા દરેકના મિત્રવર્તુળમાં ઇતર જ્ઞાતિ, કોમ અને ધર્મના કેટલા મિત્રો છે? છેલ્લે મારા બાળદોસ્તો કે યુવાન મિત્રોને એક સૂચના આપું છું. તમારાથી ભિન્ન નાતજાત, ધર્મ, સંપ્રદાય અને સંસ્કૃતિના લોકો સાથે હળોમળો, મિત્રતા કેળવો અને તમારા મનને વિશાળ થવા દો. તમારી દ્રષ્ટિને ક્ષિતિજે આંબવા દો. બધા જ પ્રકારના લોકો સાથેની તમારી દોસ્તી તમને હરહમેશાં કામમાં આવશે.

(૨) વૈવિધ્યની કદર કરીએ. નાત-જાત, ધર્મ-સંપ્રદાય, ભાષા-સંસ્કૃતિ, કોમ-વંશથી માંડી દુનિયાભરના લગભગ બધા જ પ્રકારનાં વૈવિધ્યો ભારતમાં જોવા મળે છે. આ વૈવિધ્યને આપણે બે રીતે જોઈ શકીએ. આપણે વૈવિધ્યની કદર કરી શકીએ, કે એને ભારતવાસીઓ વચ્ચે ભાગ પાડનાર પરિબળો તરીકે જોઈ શકીએ. આ વૈવિધ્ય પ્રત્યે આપણું વલણ કેવું છે? કદર કરનારનું કે ભાગ પાડનારનું વલણ છે? આપણી વિવિધતા આપણને ઘણીબધી રીતે સમૃદ્ધ અને ફ્ળદ્રુપ બનાવી શકે છે. આપણી વિવિધતાની કદર કરીને વિવિધતામાં એકતા શોધવા અને માણવાનું વલણ જ આપણને શોભે. એટલે આપણા વૈવિધ્યને લઈને ભાગ પાડનાર પરિબળોથી આપણે ચેતતા રહેવાની જરૂર છે.

(૩) જીવન અને માણસો પ્રત્યે હકારાત્મક વલણ કેળવવું. કેટલાક માણસો ખુદ પોતાના જીવનને અને બીજા બધા માણસોને નકારાત્મક દ્રષ્ટિએ જુએ છે, મૂલવે છે. આપણા રોજબરોજના આચારવિચાર તપાસો. દરેક માણસ જેમ છે તેમ સર્જકની એના માટેની મહામૂલી ભેટ છે. એમાં નકારાત્મક વલણ હોય તો એનાં કારણો શોધી સાચી સમજણ કેળવીને ખુદ પોતાના જીવનને અને બધા માણસોને હકારાત્મક દ્રષ્ટિથી  જોવા પ્રયત્ન કરો. એમાં કોઈકવાર નિષ્ફળતા મળતી હોય તો એને સફળતાનું પ્રથમ પગલું માનીને સભાનપણે હકારાત્મક વલણ કેળવવું. આપણે જોઈ-સમજી ન શકીએ તોપણ બીજાની ભલમનસાઈમાં માનો અને યોગ્ય રીતે કદર કરો.

(૪) વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્’ની ભાવના કેળવવી. દરેક માણસને પોતાના ભાઈ કે પોતાની બહેન સમજીને આચારવિચાર કરો. આપણી દુનિયા એક કુટુંબ હોવાની ભાવનાથી બીજાં બધાં પર પ્રેમ રાખો, સેવા કરો. જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરો. અંહી એક ઐતિહાસિક પ્રસંગ યાદ કરીએ. એક ગુડ ફ્રાઇડેના દિવસે ૫ એપ્રિલ ૧૯૮૫માં દુનિયાભરના ૮૦૦૦ રેડિયો સ્ટેશને એકસાથે એક જ સમયે અંગ્રેજીમાં “આપણે વિશ્વ છીએ” ગીત રેડિયો પર પ્રસારિત કર્યું હતું. એના બે હેતુ હતા. એક, સમગ્ર માનવજાતની એકતા પ્રગટ કરવી અને બે, ઈથિયોપિયાના તે અરસાના ભારે દુકાળને પહોંચી વળવા અને ભૂખમરો ટાળવા જરૂરી નાણાં ભેગાં કરવાં. બંને હેતુ સુપેરે પાર પાડવામાં આવ્યા. આપણે સૌએ ભારતનું સૂત્ર ‘વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્’ની ભાવના અપનાવવાની જરૂર છે.

(૫) સ્વાર્થને ઓળખીએ, સ્વાર્થ ત્યજી દઈએ. માણસમાત્રમાં એક વલણ છે, સ્વાર્થ. માણસને બંધુ જ પોતાને માટે જોઈએ છે. એના જીવનના કેન્દ્રમાં ‘હું’ અને ‘મારું’ છે. હું સર્વોપરી છું. મારું કુટુંબ, મારો ધર્મ, મારી નાતજાત, મારો સમાજ, મારી સંસ્કૃતિ, મારી નોકરી, મારી પ્રગતિ, મારું ઘડતર, મારું જીવન. આ યાદી લાંબી છે. મારું બધું સર્વશ્રેષ્ઠ છે. જોકે માણસ સ્વભાવે સ્વાર્થી નથી. માણસ સામાજિક પ્રાણી છે. માણસ એકલો કદી સુખી બની ન શકે. શાંતિ માણી ન શકે. બીજાની અવગણના કરીને કે, ધિક્કાર કરીને માણસ કદી નિરાંત, શાંતિ અનુભવી ન શકે. અપરને સાથે લઈને, બીજાને માટે જીવીને માણસ શાંતિ અનુભવી શકે, દિલનો આનંદ માણી શકે. તો આપણે સમજીને, સભાનપણે આપણામાં ઘર કરી બેઠેલા સ્વાર્થને ત્યજી દઈએ અને બીજાને માટે જીવવાનું વલણ અપનાવીએ. આપણા આચારવિચારમાં બીજાને માટે, અપરને માટે જીવીએ. કોઈ માણસને પરાયો ન ગણીએ.

(૬) ‘જીવો અને જીવવા દો’નો મંત્ર અપનાવીએ. મારા હક્કો અને અધિકારો, મારી સ્વતંત્રતા અને મારી પ્રગતિ, ટૂંકમાં મારું જીવન મારે માટે કીમતી છે, સૌથી અગત્યની બાબત છે. એ જ રીતે બીજાને માટે, દરેક માણસ માટે, એમનું જીવન કીમતી છે, સૌથી મહત્વની બાબત છે. ભલે બીજો માણસ ભણેલો ન હોય, કોઈ પ્રગતિ કર્યા વિના છેવાડે રહી ગયો હોય; તોપણ એની પોતાની એક સંસ્કૃતિ છે. માનવ તરીકે સ્વમાનભેર જીવવાનો એનો કુદરતી હક્કછે. એની પોતાની અસ્મિતા છે. આવી બધી બાબતો જાણ્યા અને સ્વીકાર્યા વિના આપણે કદી સુખી બની ન શકીએ.

ઈસુના એક શિષ્ય સંત યાકોબની વાત અંહી પ્રસ્તુત છે. તેઓ રોમન સામ્રાજ્યમાં ઠેર ઠેર વસતા અનુયાયીઓને લખેલા પત્રમાં કહે છે, “મારા ભાઈઓ! કોઈ ભાઈ કે બહેન પાસે વસ્ત્રો કે રોજનો રોટલો ન હોય, અને તમારામાંનો કોઈ તમને કહે કે, ‘સુખેથી જાઓ, પહેરો, ઓઢો અને ધરાઈને જમો’… પણ પહેરવા-ખાવા કશું આપે નહિ, તો એનાથી શો લાભ?” ‘જીવો અને જીવવા દો’ના મંત્રમાં બીજાને માટે આપણે જવાબદાર છીએ, એ વાત સ્વીકારીને અને એ મુજબ યોગ્ય આચારવિચાર અપનાવીએ આપણે સુખી અને સમૃદ્ધ બની શકીએ. શાંતિ અનુભવી નિરાંતે સૂઈ શકીએ. શાંતિ માણી શકીએ.

(૭) સહિષ્ણુ બનીએ, ધીરજથી અસહિષ્ણુતા છોડીએ. આજના સમય-સંજોગોમાં આ સૌથી અગત્યની બાબત છે. જર્મન ફિલસૂફ ગોથેએ કહ્યું છે કે, “ઉંમર સાથે સહિષ્ણુતા આવે છે. એક યા બીજા સમયે હું ન કરી શકું એવો કોઈ દોષ કે અત્યાચાર હું જોઈ શકતો નથી.” ગોથેની વાત સાથે હું સો ટકા સહમત થાઉ6 છું. પણ માણસનું ઘડતર પોતાના સમયસંયોગમાં થાય છે. આજના સોશિયલ મીડિયાના સંદર્ભમાં સહિષ્ણુતા ઉંમર અને લાંબા જીવનના અનુભવ વિના માણસમાં બુદ્ધિ આવે ત્યારે સહિષ્ણુતા આવી શકે છે. એમાં બીજાને પોતાના ભાઈ કે પોતાની બહેન તરીકે ઓળખવાની સમજણ અને સંસ્કાર જોઈએ. પણ પ્રશ્ન થાય છે કે, આજે આપણામાં કેટલા અંશે આ સમજણ અને સંસ્કાર છે?

#

Changed On: 16-01-2019

Next Change: 01-02-2019

Copyright Fr. Varghese Paul, SJ – 2019