નવા વર્ષને આનંદમય બનાવીએ

નવા વર્ષને આનંદમય બનાવીએ
ફાધર વર્ગીસ પૉલ
ચાલુ વર્ષ પસાર કરનાર સૌને નવા વર્ષ ૨૦૧૫ની ભેટ મળે છે. નવા વર્ષની પ્રથમ પળથી ૩૬૫મા દિવસના છેલ્લા ફળ સુધી ઘણા બધા લોકો આપણી વચ્ચેથીહંમેશ માટે વિદાય લેશે. આખરે આપણે દરેક જણે પણ વિદાય લેવાનો એક દિવસ આવશે. આ વાતની ચિન્તા કર્યા વિના પણ એને ધ્યાનમાં રાખીને આપણે નવા વર્ષના એકેક ફળનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીએ અને એને આનંદમય બનાવીએ.
નવા વર્ષમાં પ્રવેશવા સાથે સૌ પ્રથમ પસાર થયેલા વર્ષ પર વિહંગાવલોકન કરીએ. છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન આપણે ઘણા બધા અનુભવોમાંથી પસાર થયા છીએ. એમાં આનંદના અને દુઃખના પ્રસંગો છે. વિજ તળિયે હોવાના અનુભવમાંથી આપણે પસાર થયા છીએ. આ બધા અનુભવોમાંથી નવા વર્ષને આનંદમય બનાવવા માટે યોગ્ય પ્રેરણા અને માર્ગદર્શન લઈએ. કેવળ આપણા જીવનમાંથી જ નહિ પણ બીજાના જીવનમાંથી તેમ જ ઈતિહાસમાંથી પણ જીવનને ઉદાત બનાવનાર ઘણા દાખલાઓ આપણને મળશે.
વર્ષો પહેલાં હું લૅટિન ભાષા ભણતો હતો ત્યારે રોમન ઇતિહાસમાં વાંચેલા યુદ્ધવીર જનરલ હાનીબાલ (બી.સી. ૨૪૭-૧૮૩)ની વાત યાદ આવે છે. તેમણે બી.સી.૨૧૬ના યુદ્ધમાં અજેય ગણાતા રોમન સૈન્યને હરાવીને રોમાંચક વિજય મેળવ્યો હતો. ઉત્તર આફ્રિકાના કિનારે આવેલા કારતેજના લોકોમાં નામાંકિત શૂરવીર બનેલા હાનીબાલ અને સાથીદારો રોમન લશ્કર સામે મેળવેલા વિજયમાં ઉન્મત્ત બનીને ખાવાપીવા અને એશઆરામમાં જીવન ગાળવા માંડ્યાં. પરંતુ એ સમય દરમિયાન પરાજયથી નિરાશ થયા વિના રોમન એક વિજયના ઉન્મત્તમાં બેદરકાર બનેલા હાનીબાલ અને સૈન્યને જીવ બચાવવા માટે કારતેજથી ભાગી જવું પડ્યું.
રોમન શક્તિથી દૂર ભાગેલા હાનીબાલે પરાજય બાબતે કરેલી વાત ઇતિહાસના પાને નોંધાયેલી છે કે “રોમન સૈન્યને હરાવ્યું હતું ત્યારે હું તે સૈન્યનું ઉન્મૂલન કરી શકતો હતો પણ મેં એમનું નિકંદન કર્યું નથી. હવે એમ કરવાની ઇચ્છા છે પણ એમ હું કરી શકતો નથી.” રોમન સૈન્યનો સર્વનાશ કરવાની તક હાનીબાલ અને સાથીદારોને મળી હતી. પણ તે વખતે વિજયના ઉન્મત્તમાં એમ કર્યું નથી. પણ હવે તેઓ સમય વેડફયાના પસ્તાવામાં કશુંય કરી શકતા નહોતા.
આપણે આનંદોલ્લાસથી નવા વર્ષમાં પ્રવેશ કરીએ. નવા વર્ષે આપણને મળેલી એકેક પળની કિંમત સમજીને યોગ્ય ઉપયોગ કરવામાં સજાગ રહીએ. અંગ્રેજીમાં કોઈકે કહ્યું છે કે “હંમેશાં સાવધ રહેનાર માણસ માટે જ ઈશ્વરે સ્વતંત્રતા બક્ષી છે.” નવા વર્ષમાં આનંદથી પ્રવેશીએ ત્યારે પસાર થયેલા વર્ષ પર નજર ફેરવીએ. એમાંથી યોગ્ય પાઠ લઈએ. વીતેલા વર્ષનાં દુઃખો અને માઠા અનુભવોથી થાક્યાહાર્યા વિના રોમન સૈન્યની જેમ નવા જોમજુસ્સાથી નવા વર્ષમાં પ્રવેશીએ. જીવનનાં દુઃખો અને નિષ્ફળતાને સફળતાનું પ્રથમ પગથિયું ગણીને આગળ વધીએ.

નવા વર્ષની એકેક પળ, એકેક મિનિટ, એકેક કલાક, એકેક દિવસ, એકેક અઠવાડિયું ને એકેક મહિના બનીને પસાર થાય ત્યારે એને આનંદમય અને સફળ બનાવવાનો એક ટૂંકો રસ્તો છે. એક જડીબુટ્ટી છે રસ્તો હંમેશાં ખુદ પોતાનો વિચાર કરવામાં નથી. પણ એ ટૂંકો રસ્તો, એ જડીબુટ્ટી બીજાનો વિચાર કરવામાં છે, બીજાને માટે જીવવામાં છે. બીજાને માટે પોતાના જીવનને ખર્ચી નાખવામાં છે.
આપણે બીજાને માટે જીવીએ, સૌ લોકો બીજાને માટે જીવશે તો આપણી પાસે દુઃખો ના હોય. જ્યાં દુઃખ હોય ત્યાં આપણે એ દુઃખમાં ભાગીદાર બનીએ અને એમાં હમદર્દી બતાવીને દુઃખને હળવું કરી શકીએવચ્ચે સંઘર્ષ ન હોય, આપણી વચ્ચે યુદ્ધ ન હોય. હું અને તમે એકલા ભારતના ૨૫ ટકા લોકોની ગરીબાઈ દૂર ન કરી શકીએ. ગરીબી રેખા નીચે જીવતા લોકોને ગરીબી રેખા ઉપરના કાર્ડ આપવાથી ગરીબી મદાખલા તરીકે શાકભાજી અને ફળ વેચતા ફેરિયા લોકો સાથે, એક-બે રૂપિયા માટે લડવાને બદલે ખુશીથી યોગ્ય વળતર આપીને આપણી અને બીજાની ખુશી માણીએ. આપણાથી થાય એવી રીતે ગરીબીની નાબૂદી મ પણ ઓછામાં ઓછું નવા વર્ષે આપણા કુટુંબ, આડોશપાડોશ અને સમાજમાંથી સંઘર્ષ અને વિખવાદને દૂર કરવા પ્રયત્નશીલ રહી શકીએ. કુટુંબમાં શાંતિસમાધાન માટે, આપણા સંપર્કમાં આવતા સૌ લોકો સાથે સારો સંબંધ બાંધવા માટે પ્રયત્નશીલ રહીને આપણા જીવનને આનંદમય બનાવી શકીએ. બીજાની ટીકાટિપ્પણ કરવાનું મન થાય ત્યારે એમનાં સારાં પાસાંઓ, ઉદાત્ત ગુણોનો વિચાર કરીએ. બીજાની નિંદા કરવાનું મન થાય ત્યારે ખરા દિલથી પ્રશંસાને લાયક વાતો કરીએ. આપણા જીવનનો આનંદ બીજાને પછાડવામાં નથી પણ એને આગળ ધપાવવામાં, એને યોગ્ય રીતે ખુશ કરવામાં છે. પણ આપણે કદી ખુશામતિયા ન બનીએ. ખુશામત કરવાથી કદાચ આપણો સ્વાર્થ સચવાશે પણ લાંબે ગાળે આપણું જીવન આનંદમય ન બનાવી શકીએ.
સ્કોટલેન્ડ ખાતે ગ્લાસ્કો શહેરના સમયની મોટી ઘડિયાળ (સન ડાયલ) વિશે મેં અગાઉ કોઈ લેખમાં લખ્યું છે. એ મોટી ઘડિયાળ નીચે એક વાક્ય લખેલું છેઃ “સમય ખલાસ થાય તે પહેલાં સમયનો વિચાર કરજો.” આપણે શાંત ચિત્તે બેસીને થોડી મિનિટ માટે સમયનો વિચાર કરીએ. આપણા જીવન અને આપણે જાણીએ એવા લોકોના જીવન અંગે વિચાર કરીએ, ચિંતનમનન કરીએ. આપણે શું જોઈએ છીએ? ઘણા લોકો સમયનો કોઈ અંત નથી એ રીતે જીવે છે. તેઓ કદી સમયના અંતનો – હા જીવનના અંતનો – વિચાર કરતા નથી. પણ સમયનો અને જીવનને કોઈ સંબંધ નથી એ રીતે જીવે છે! સમયનો અંત આવે, જીવનનો અંત આવે ત્યારે પસ્તાવાથી દુઃખી દુઃખી થઈને વિદાય લેવી પડે છે.
આપણા જીવનમાં એવું ન બને એ માટે નવા વર્ષની પ્રથમ પળથી સમયનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને આપણા અને બીજાના જીવનને સુખી અને આનંદમય બનાવવા પ્રયત્નશીલ રહીએ. આપણે જાણીએ છીએ તેમ ઘણા લોકો ૨૦૧૪નું વર્ષ પસાર કરી શક્યા નથી. આપણે નવા વર્ષમાં પ્રવેશ કરતા હોઈએ તો ૨૦૧૫નાં આપણા પ્રથમ પગલાંથી ભગવાને આપણને બક્ષેલા સમયના કિંમતી ભેટનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીએ. એ રીતે જાત પ્રત્યેની જવાબદારી નિભાવવા સાથે બીજાને માટે જીવન ગાળીને આપણા જીવનને સફળ બનાવીએ. બીજાના જીવનને આનંદમય બનાવીને ખુદ આપણા જીવનને આનંદમય બનાવીએ.
અંગ્રેજી કવિ આલ્ફ્રેડ ટેનિસન કહે છે તેમ, “ઘડિયાળના કાંટાને તમે અટકાવી શકો નહિ. પરંતુ હા, તમે પદ્ધતિસરના આયોજનથી સમયનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી શકો. સમયનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી જાણે છે તે સફળ છે, સુખી છે.” છેલ્લે, રિચર્ડ બ્રેથહેટની વાત યાદ રાખીએ કે, “સમય અને સમુદ્રની લહેર કોઈની વાટ નથી જોતાં.” આપણે સમય સાચવીશું તો આપણું જીવન આનંદમય બનશે. કારણ જીવન સમયના સદ્‌પયોગથી સફળ બને છે.